Pokazatelji bezbjednosti

EVROPSKI UNIVERZITET – SVEUČILIŠTE BRČKO

SAOBRAĆAJNI FAKULTET

POKAZATELJI BEZBJEDNOSTI

SAOBRAĆAJA

- SEMINARSKI RAD -

M E N T O R:

S T U D E N T:

Prof. dr Miodrag Tojagić, dipl.ing.

Tirić Senad

091/15 BS

BRČKO, 2017.

Sadržaj:

UVOD ........................................................................................................................ 3

1. Direktni pokazatelji bezbjednosti saobraćaja ..........................................................4

1.1. Javni rizik-trenutno stanje .................................................................................6

1.2. Javni rizik-uspostavljeni trend ..........................................................................8

1.3. Saobraćajni rizik-trenutno stanje ......................................................................10

1.4. Saobraćajni rizik-uspostavljeni trend ...............................................................12

1.5. Dinamički saobraćajni rizik-trenutno stanje ....................................................14

1.6.Dinamički saobraćajni rizik-uspostavljeni trend...............................................16

1.7. Procjena nivoa bezbjednosti u pojedinačnim slučajevima ...............................18

2. Indirektni pokazatelji bezbjednosti saobraćaja .......................................................20

Zaključak......................................................................................................................23

Literatura......................................................................................................................24

1. Direktni pokazatelji bezbjednosti saobraćaja

Najznačajniji

apsolutni pokazatelji o saobraćajnim nezgodama su:



ukupan broj saobraćajnih nezgoda,



broj saobraćajnih nezgoda (samo) sa materijalnom štetom,



broj saobraćajnih nezgoda sa nastradalim licima,



broj saobraćajnih nezgoda sa lahkim tjelesnim povredama,



broj saobraćajnih nezgoda sa teškim tjelesnim povredama,



broj saobraćajnih nezgoda sa poginulim licima i ponderisani broj saobraćajnih
nezgoda.

Ovo su pokazatelji koji se, prvenstveno odnose na aktivnu bezbjednost saobraćaja, mada
struktura nezgoda prema težini posljedica govori i o pasivnoj bezbjednosti.

Najznačajniji problemi koji se odnose na primjenu navedenih parametara odnose se na razlike
u definicijama saobraćajnih nezgoda i njihovih posljedica, razlike u vrijednosti i korektnosti
njihovog evidentiranja.

Definicije pojma saobraćajne nezgode još uvjek se razlikuju od države do države.

Konvenciji o drumskom saobraćaju (Beč, 1968) definisani su saobraćajna nezgoda, poginuli

drugi važni pojmovi. Međunarodna baza podataka o saobraćaju i saobraćajnim nezgodama
(IRTAD)

prihvatila je slične definicije.

Neke države – članice OECD su prihvatile ove definicije i po njima evidentiraju nezgode i
broj poginulih (Australija, Belgija, Kanada, Češka Republika, Danska, Finska, Mađarska,
Island, Irska, Luksemburg, Nizozemska, Novi Zeland, Norveška, Švedska, Velika Britanija,
SAD). Druge članice OECD nisu uskladile svoje evidencije sa pomenutim definicijama
(Austrija, Njemačka, Francuska, Grčka, Italija, Japan, Portugal, Španija, Švajcarska), pa se
njihovi podaci o nezgodama i poginulim koriguju korekcionim faktorima da bi se mogli
upoređivati sa drugim zemljama. Bivša SFRJ je prihvatila navedene definicije, tako da su naše
evidencije usklađene sa navedenim međunarodnim bazama.

Direktni pokazatelji se odnose na saobraćajne nezgode i njihove posljedice, i to su:



apsolutni pokazatelji o saobraćajnim nezgodama (broj i struktura nezgoda),



apsolutni pokazatelji o posljedicama saobraćajnih nezgoda (broj i struktura
povrijeđenih, veličina materijalne štete),



relativni pokazatelji o saobraćajnim nezgodama (broj nezgoda u odnosu na
pređenu kilometražu, u odnosu na broj vozila i sl.),



relativni pokazatelji o posljedicama saobraćajnih nezgoda (broj nastradalih u
odnosu na broj stanovnika, u odnosu na pređenu kilometražu, u odnosu na broj
vozila i sl.).

Trebalo bi naglasiti da se obično koristi broj evidentiranih saobraćajnih nezgoda i njihovih
posljedica. Međutim,

uvjek postoji i značajna

tamna brojka

saobraćajnih nezgoda i tamna

brojka njihovih posljedica (koje su se desile, ali zbog raznih razloga nisu evidentirane).

Mada je ova tamna brojka prisutna u svim zemljama, ona se bitno razlikuje od države do
države. Znatan dio nezgoda se ne prijavljuje policiji, niti se prijavljuju sve povrede. Prema
istraživanjima OECD najmanje se prijavljuju nezgode u kojima nije učestvovalo ni jedno
motorno vozilo, u kojima je žrtva bilo dijete, u kojima su nastale lakše povrede ili samo
materijalna šteta, koje su se dogodile na lokalnim putevima. Sa najvećom

pouzdanošću se

evidentiraju smrtni slučajevi. Pouzdanost, sveobuhvatnost i laka

pristupačnost podacima

o broju poginulih u nezgodama su osnovni razlog zašto se broju poginulih daje
neproporcionalno veliki značaj u analizama bezbednosti saobraćaja.

Tamna   brojka   posebno   zavisi   od   organizovanosti   zaštitnog   sistema   bezbjednosti
saobraćaja   i   spremnosti   države   i   drugih   subjekata   da   adekvatno   reaguju   u   vezi
saobraćajne   nezgode.

Ukoliko subjekti bezbjednosti saobraćaja ne reaguju ili reaguju

neefikasno, onda učesnici nezgode neće biti zainteresovani da se evidentira nezgoda, niti
njene posljedice. Posebno je opasna situacija u kojoj su najznačajniji subjekti (učesnici
nezgode, policija i drugi državni organi) zainteresovani da ne evidentiraju nezgodu ili njene
posljedice.

Mada u tamnoj brojci saobraćajnih nezgoda dominiraju lakše nezgode, u

nerazvijenim zemljama, postoje i nezgode sa najtežim posljedicama koje se ne evidentiraju.
Država bi trebalo da sistematski smanjuje broj nezgoda koje se ne evidentiraju, a posebno da
iz ove tamne brojke eliminiše nezgode sa najtežim posljedicama. Ovo je veoma važna
pretpostavka za uspješno praćenje i ocjenjivanje stanja, ali i za kvalitetno upravljanje
bezbjednošću saobraćaja.

Apsolutni pokazatelji o posljedicama saobraćajnih nezgoda su:



veličina materijalne štete,



broj nastradalih,



broj lakše povrijeđenih,



broj teže povrijeđenih i



broj poginulih u saobraćajnim nezgodama.

Navedeni pokazatelji odnose se i na aktivnu i na pasivnu bezbjednost saobraćaja. Veličina
materijalne štete je teško uporediva između različitih država, ali i u različitim periodima jedne
iste države. Posebna smetnja su inflacija, promjena nacionalnih valuta i način evidentiranja
materijalne štete. Obično se u bazama evidentira iznos materijalne štete koji se procjeni na
licu mjesta, a koji je, najčešće, ograničen na procjenjenu štetu na vozilu. S obzirom na to da je
ovo površna procjena na samom početku procesa, svi subjekti su često zainteresovani za
smanjivanje iznosa (kako bi smanjili odgovornost učesnika). Stvarni iznosi ukupnih
materijalnih posljedica koji bi obuhvatili sve gubitke, štete i troškove (oštećenja na vozilu, na
teretu, na putu, na objektima, vremenske i druge gubitke, sudske troškove, druge materijalne i
nematerijalne štete) nigdje se ne evidentiraju.