UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
FAKULTET PRAVNIH NAUKA
STUDIJSKI PROGRAM: PRAVO EU
BANJA LUKA
Slaven Džajić, student
NAČELA MEĐUNARODNOG POSLOVNOG PRAVA
(Seminarski rad)
Banja Luka Mentor
Jun 2016. Prof. Brana Komljenović
UVOD
S obzirom na činjenicu da su regulisani međunarodni odnosi nastali u
relacijama koje su uspostavljeni između država, to je i prirodno da su države prvi i osnovni subjekti
međunarodnog poslovanja. Kada se govori o državama, kao osnovnim subjektima međunarodnog
poslovanja, potrebno je posebno istaći njihovu osobinu priznanja ex iure proprio (po sopstvenom
pravu) statusa subjekta međunarodnog poslovanja, što konkretno znači da one same imaju moć
sopstvenog ustanovljenja kao subjekta međunarodnog poslovanja, kao i da poseduju
kreativnu sposobnost stvaranja ostalih subjekata međunarodnog poslovanja. Države su subjekti
sa najvećom merom međunarodno pravne i shodno tome poslovne sposobnosti. Njihovom voljom
je stvoren međunarodno pravni poredak, kao okvir međunarodnog poslovanja, te svi ostali
subjekti uzimaju učešće u tom poslovanju srazmerno meri koja odgovara ulozi i funkcijama države,
kao osnovnog subjekta međunarodnih odnosa. U ostvarivanju uloge, koju ima kao subjekt
međunarodnog poslovanja, mogu se razlikovati sledeće funkcije koje država ostvaruje u
odnosima međunarodnogposlovanja:
Država u međunarodnim poslovnim odnosima učestvuje u svojstvu nosioca
suverenih ovlašćenja i u tom svojstvu obezbeđuje stvaranje unutrašnjih i međunarodnih pravnih
okvira za nastanak međunarodnih poslovnih odnosa, u koje će stupati drugi subjekti međunarodnog
poslovanja (regulatorna funkcija). Ostvarivanje ove funkcija obezbeđuje donošenjem internih propisa,
kojima se uređuju pitanja od značaja za uspostavljanje i realizaciju međunarodne poslovne saradnje
domaćih privrednih subjekata sa stranim pravnim i fizičkim licima. Ovi propisi, po svojoj prirodi,
spadaju u domen javnog poretka određene države, te su po tom osnovu obavezni za sve druge
subjekte međunarodnog poslovanja, kada posluju na teritoriji određene države. Pored toga država,
preko svojih organa vlasti, učestvuje u zaključivanju bilateralnih, odnosno multilateralnih sporazuma
sa drugim državama kojima se uređuje niz pitanja od značaja za nesmetano i uspešno ostvarivanje
međunarodne poslovne saradnje.
U daljem tekstu govoriću o pojmu i predmetu Međunrodnog poslovnog prava, o izvorima
Međunarodnog poslovnog prava te detaljnije objasniti načela Međunarodnog poslovnog prava.
ugovornih odnosa. Postoji autonomija volja ugovornih partnera, ali je ona u dijelu
međunarodnog poslovnog prava dobrim dijelom i ograničena. Ograničenja slobode
ugovaranja i autonomija volje poslovnih subjekata u dvije ili više različitih država, vrlo je
često predviđena i diktirana od strane ekonomski jačih subjekata u međunarodnom
poslovanju.
Subjekti Međunarodnog poslovnog (privrednog) prava – kao subjekti Međunarodnog
poslovnog (privrednog) prava, pojavljuju se međunarodna zajednica, država, kao i društva
koja obavljaju određene privredne delatnosti. Međunarodna zajednica nije subjekt prava, pa
samim tim i nije subjekt međunarodnog poslovnog (privrednog) prava. Međutim, vrlo često,
međunarodna zajednica indirektno postaje značajan faktor međunarodnog poslovnog
(privrednog) prava.
Ujedinjene Nacije (UN) mogu neke države i da isključe od međunarodnog poslovnog
(privrednog) opštenja, uvođenjem raznih mjera zabrana i ograničenja uvoza, izvoza,
transporta roba, vršenja usluga i sl., kao oblika sankcija za neko njihovo ponašanje koje
međunarodna zajednica sankcioniše, kao nedolično i neodgovarajuće.
Država je subjekt međunarodnog prava, a time i međunarodnog poslovnog
(privrednog) prava. Ona stupa sa drugim državama u mnoge ekonomske i poslovne odnose,
zaključuje u vezi s tim ugovore, državne sporazume, a vezi sa ekonomskom razmenom roba i
usluga. Na bazi ovih ugovora, preduzeća i društva konkretizuju nizom ugovora generalne
ugovore, odnosno opšte ugovore, između dvije ili više država.
2. IZVORI MEĐUNARODNOG POSLOVNOG PRAVA
Izvori Međunarodnog poslovnog prava su:
-
Međunarodno javno pravo
-
Međunarodno privatno pravo
-
Domaće zakonodavstvo
Međunarodno poslovno pravo crpi izvore iz međunarodnog ugovornog prava, koje
zaključuju određene države, bilo bilateralne ili multilateralne. Domaće zakonodavstvo se
odnosi na niz zakona kao sto su Zakon o spoljnotrgovinskom poslovanju, Zakon o deviznom
