Za početak, ’’naučni metod’’ je kratko ime za opšti recept kojim se najefikasnije obavlja
svako istraživanje. Ili, istraživanje je put u nepoznato, a naučni metod je ono što nam
omogućava da tamo najbrže stignemo.

Istraživanje je put u nepoznato, jer kada bi nam to nešto, što predstavlja predmet istraživanja,
već bilo

zadovoljavaju

poznato, ne bi ni bilo potrebe da ga istražujemo. Cilj istraživanja je

ustvari da se predmet istraživanja iz oblasti nepoznatog prebaci u oblast poznatog. Taj put u
nepoznato i jeste ono zbog čega je svako istraživanje uzbudljivo, i ono zbog čega je to jedna
od najljepših i najizazovnijih čovjekovih djelatnosti. Pošto je ’’nauka’’ između ostalog i
zajedničko ime za sve ono što nam je o prirodi poznato, to i metod kojim se najefikasnije
obavljaju istraživanja ima atribut ’’naučni’’. Druga moguća definicija nauke glasi da je to
sveukupna aktivnost one racionalne strane čovjekove ličnosti koja je usredsređena na stalno
smanjenje njegovih grešaka u poimanju prirode, pa zatim i sâm sistem znanja i vještina koji iz
te aktivnosti proističe. Naučni metod je otud i zajedničko ime za način na koji se naš sistem
znanja o svijetu razvija i napreduje. Stalnost te aktivnosti govori nam da se jedni te isti
predmeti istraživanja istražuju opet i ponovo, i da u stalno evoluirajućem sistemu znanja
nalaze sve bolje i bolje mjesto, u konačnoj težnji da cijelu prirodu razumijemo na jedinstven i
sveobuhvatan način. Ovo ne znači da se ne može istraživati i na neki drugi, proizvoljan način.

Naučni metod je samo način, koji se tokom nekoliko posljednjih stotina godina, počev od
Renesanse naovamo, uobličio, razvio i usavršio, i dokazao kao najbolji. U zavisnosti od
predmeta istraživanja postoji čitav niz nauka, ali je naučni metod ono što se iskristalisalo kao
nešto što je u opštim crtama, uprkos nekim nužnim razlikama, u osnovi svima zajedničko,
odnosno svojstveno nauci kao zbirnom pojmu. Renesansa, odnosno Preporod, je i dobila to
ime jer je taj period predstavljao prelomnu tačku u razvoju čovjekove misli; poslije plodnog
davnog antičkog perioda i duge stagnacije tokom srednjeg vijeka čovjek je tada počeo da se
ponovo oslobađa stega religiozne dogme, i racionalna strana počela je da izlazi iz sjenke
iracionalne strane njegove ličnosti. Nikakva pretpostavka o bilo čemu nije više smatrana
dovoljno svetom da ne mora da podlegne direktnoj provjeri i utvršivanju istinitosti. Čovjek je
počeo kroz direktan kontakt sa prirodom sve slobodno da podvrgava svojoj radoznalosti i
sumnji, i naslutio da u prirodi postoji potpuni red i povezanost svih predmeta i pojava u njoj,
što sve čeka da bude otkriveno i shvaćeno. Poslije mnogo lutanja utvrđen je niz postupaka

kojim se to najbolje radi, koje danas i zovemo naučnim metodom. Naučni metod se stalno
hrani novim pomagalima koji ga u smislu prerastanja nagomilanog kvantiteta činjenica u novi
kvalitet vještina ili znanja često revolucionarno mijenjaju, kao što su to raznovrsni novi
algoritmi, instrumenti, računari, itd. i tako evoluira i neprestano postaje sve moćniji.

No nikad ne treba zaboraviti da je osnovni alat naučnog metoda ipak čovjek sâm – sa jedne
strane njegova operativna sposobnost da manipuliše prirodom, a sa druge njegov um u kome
se   reflektuje   priroda   i   koji   u   tom   refleksu   prirode   sposobnošću   logičkog   zaključivanja
uspostavlja određeni poredak koji treba da odgovara poretku u prirodi. O uspješnosti naučnog
metoda ne treba trošiti mnogo riječi; o tome najbolje govori današnje stanje nauke, njena
ogromnost i izvanredna uspješnost. Razlog za uspješnost nauke može zvučati kao tautologija i
izgledati trivijalan, ali on to ipak nije – nauka je uspješna zato što je za kriterijum sopstvene
istinitosti proglasila upravo svoj sopstveni uspjeh. Ono što je neuspješno jednostavno nije
nauka. Nauka stoga za sobom ostavlja skup provjerenih i provjerljivih vještina i znanja, i to je
osnovna   razlika   između   nauke   i   nenauke.   Pored   toga   što   zadovoljava   našu   najdublju
radoznalost,   taj   združeni   produkt   naših   ruku   i   našeg   uma   se   kroz   savremenu   tehniku   i
tehnologiju dokazao i kao daleko najefikasnije čovjekovo oruđe u vječitoj i surovoj borbi za
opstanak, pa samim tim i kao glavni faktor buduće evolucije ljudske vrste. Istorija pokazuje
da   svaka   dogma   blokira   evoluciju   intelekta,   dok   mu   nauka,   koja   ne   priznaje

a priori

neprikosnovene stavove, omogućuje da se razvija.

Značaj nauke se nikako ne može precijeniti – ona je, konačno, i zbirno ime za sposobnost
čovjekovu da ispolji aktivnu ulogu u evoluciji materije u prirodi - sve ono što nazivamo
’’vještačkim’’ bez čovjeka i njegove nauke se inače nikad ne bi pojavilo na sceni prirode

. To

što je materija evoluirala u život, koji je jedini sposoban da evoluciju neanimirane materije
izvlači iz situacionih ćorsokaka, odnosno lokalnih minimuma potencijalne energije u koje ona
na putu ka opštem minimumu, ostavljena sama sebi neminovno zapada, konačno može biti i
jedina svrha njegovog postojanja u prirodi. Pritom nikad ne treba zaboravljati presudnu ulogu
naših manuelnih, odnosno mehaničkih sposobnosti i vještina, bez kojih nauke ne bi ni bilo;
zamislimo makar i najbriljantniji um koji ne posjeduje sposobnost da pokreće ne samo sebe,
već da ne pokreće ni bilo šta u svijetu oko sebe. Odmah će nam biti jasno da bi njegove
mogućnosti ne samo u realizovanju aktivne uloge u prirodi već i u spoznaji svijeta bile krajnje
ograničene – ako ništa drugo, takav um nijednu svoju ideju ne bi bio u stanju da provjeri.
Proizvoljna iracionalna objašnjenja prirode bila bi maksimum koga bi takav imobilni um
mogao da dostigne. Čovječanstvo je u antičkom periodu dobrim dijelom patilo upravo od
takvog pristupa nauci. U Renesansi usvojeno osmišljeno manipulisanje prirodom sa ciljem
upoznavanja i provjere njenog funkcionisanja, što nazivamo eksperimentisanjem, se otud
pokazuje kao vrhunski alat nauke, pa time i naučnog metoda. Čak i objašnjenja
funkcionisanja onih dijelova prirode koji nam nisu dostupni za direktno eksperimentisanje već
samo za posmatranje, zasnovana su na onim znanjima o prirodi koja su stečena u direktnoj
eksperimentalnoj komunikaciji sa njenim, nama dostupnim segmentima.