1
PREDMET: ONKOLOGIJA I PALIJATIVNO ZBRINJAVANJE
Doc dr med sc Husić Samir
SADRŽAJ I RASPORED PREDAVANJA:
1. RAK KAO HRONIČNA BOLEST (3.3.2020 godine)
2. ONKOLOGIJA (eksperimentalna, klinička)(3.3.2020 godine)
3. TUMORI (nomenklatura, građa, epidemiologija)(10.3.2020 godine)
4. DIJAGNOSTIKA TM (
provođenje dijagnostičkih postupaka prije liječenja:
raka dojke; raka jajnika; raka tijela maternice; vrata meternice; raka pluća;
malignog melanoma; tumora CNS-a (10.3 i 7.4.)
5. PALIJATIVNO ZBRINJAVANJE (definicija, ciljevi principi, etika) (7.4.2020.)
6. TRETMAN SIMPTOMA U PALIJATIVNOM ZBRINJAVANJU (14.4.2020.)
7. BOL (12.5.2020.)
2
Predavanje br 1. : RAK KAO HRONIČNA BOLEST
PRVA PRIČA: život sa multiplim mijelomom
-2005 godine - Gospodinu JF (imao je 45 godina) je postavljena je dijagnoza multiplog mijeloma
(MM). Bolest je uznapredovala sa masivnom infiltracijom koštane srži, osteolitičkim lezijama po
cijelom skeletu, posebno kralježnici, koje su izazivale jake bolove I skoro potpunu nepokretnost.
Imao je izraženu anemiju.
Terapija je počela kombinacijom hemoterapije I radioterapijom kralježnice te uključenjem
bifosfonata. Nakon 6 ciklusa KT postignuta je parcijalna remisija te se u dva navrata urađena
transplantacija analognih matičnih stanica - sve to je dovelo do kompletne remisije bolesti.
-2010 godine – nastupa progresija bolesti sa metastatskim promjenama u desnoj ključnoj kosti i
regionalnim lymfnom čvorovima. Provedena je lokalna radioterapija te KT sa novim
hemoterapijskom lijekovima.. postignuta je stabile remisija.
-2013 godine ponovna progresija bolesti te je uključen još noviji lijek (TALIDOMID) kojim je
postignuta kompletna remisija bolesti I bolesnik živi normalnim životom.
-2017 godine (12 godina nakon otkrivanja bolesti) ponovna progresija bolesti te uvođenje u KT
lijeka koji spada u poslednju generaciju hemoterapeutika (u upotrebi od 2015 – bortezomib) kojim
se nakon 8 ciklusa postiže kompletna remisija bolesti u kojoj je I sada.
DRUGA PRIČA:
-1994 godine – Gospođi RG je u njenoj 37 godini, zbog invazivnog duktalnog carcinoma dojke
urađena desnostrana mastektomija te histerektomija I ovarektomija.
-2002 godine (posle 8 godina), dolazi do meta promjena na plućima lijevo u obliki solidne
metastaze te je uvedena KT koja dovede do parcijalne reglesije te se 1995 odine uradi OP zahvat –
metastazektomija.
- 2009 (nakon 7 godina) ponovo metastatske promjene u lijevom bronhu te se uradi pulmektomija
I uklanjanje lymfonoda medijastinuma.
-2015 godine otkriven tumorski čvor u torakalnom zidu lije vo koji je hirurški odstranjen te
provedena KT uz dobar terapijski učinak.
-2019 godine bolest se ponavlja sa medijastinalnom lymfadenopatijom te se provede RT I ponovo
uvede KT sa novim citostaticima.
RAK KAO HRONIČNA BOLEST
Modernizacija onkološke terapije je dovela do poboljšanja kvalitete života pacijenata, produženja
življenja te se rak može smatrati kao hronična bolest koja zahtijeva dugotrajan tretman (možda kao
dijabetes ili hronična bubrežna insuficijencija). U tretmanu karcinoma se smjenjuju faze aktivnog
tretmana sa fazama parcijalne ili kompletne remisije. U svim tim fazama je neophodno potporno
(suportivno = palijativno) liječenje što podrazumijeva preventivu I tretman (pokrivanje = palijum)
simptoma (tegoba ), posebno bola, dispneje, kašlja, povraćanja, gubitka tjelesne težine sa razvojem
4
ovakvih pacijenata treba prilagoditi individualnim specifičnostima, pojdinačno prilagoditi vrstu
specifične onkološke te suportivne terapije, voditi računa o stilu života bolesnika, udaljenosti od
bolnice ovisno od vrste terapije ali I željama samog pacijenta. Adekvatna informiranost porodice I
pacijenta uz adekvatnu terapiju (ciljanu I suportivnu) otvra mogućnost donošenja pravih odluka o
načinu liječenja a time I maksimalnom pruduženj dužine života.
ONKOLOGIJA
ONKOLOGIJA je nauka (medicinska disciplina) o malignim tumorima (neoplazmama). “onkos”
je grčka riječ I znači tumor. Cilj onkologije je objaniti uzroke I način nastanka maligne bolesti,
njena prevencija, dijagnostika I liječenje, ali I borba protiv fizikalnih, psiholoških I socijalnih
problema koji prate tumorsku bolest.
Eksperimentalna onkologija
se bavi rješavanjem problema karcinoma na molekularnom,
biohemijskom, hromosomskom I ćelijskom nivou. To istovremeni dovodi do razvoja molekularne,
genske I biološke terapije koja bi mogla biti korištena u tretmanu karcinomske bolesti.
Onkološka epidemiologija
proučava faktore rizika u nastajanju tumorske bolesti kako bi se
smanjila incidence oboljelih od carcinoma. Oko 2/3 karcinoma se javlja kod osoba starijih od 65
godina dok tumori kod mlađih ljudi uglavnom pokazuju veći stepen agresivnost. Epidemiološki
gledano jedan agens se može smatrati kancerogenim ako promjena u učestalosti I intenzitetu
njegovom izlaganju utiče na pojavu jednog ili više vrsta tumora. Smatra se da su osnovni faktori
koji doprinose pojavi malignih tumora pušenje, ishrana bogata mastima I siromašna vlaknastim
materijama, izlaganje radijaciji I hemijskim toksinima.
Klinička onkologija
ima za cilj prevenciju, rano otkrivanje, dijagnostiku I liječenje tumor ate
praćenje I rehabilitacija bolesnika. U postavljanju dijagnoze učestvuje multidisciplinarni tim u
kome učestvuju radiolozi, endoskopičari, ultrasoničari, spec nuklearne medicine I drugi. Tretma
tumora provode operatori, onkolozi, specijalisti radioterapije, imunolozi, internisti.
Program kontrole tumora
uključuje niz mjera koji se u odnosu na ciljeve dijele u:
1. Nadzor nad faktorima rizika u nastajanju tumora, smanjenje I sprečavanje njihovom
izlaganju,
2. Rano otkrivanje I dijagnostika,
3. Kombinovano liječenje I rehabilitacija,
4. Palijativnq njega I komntrola bola,
5. Prikupljanje statističkih podataka vezanih za tumor –
registar za rak.
Po SZO prioritei u borbi protiv karcinoma su:
1. Borba pritiv pušenja,
2. Kontrola infekcija,
3. Program za liječenje tumora,
4. Efikasna kontrola bola,
5. Strategija rane detekcija,
5
6. Stvaranje registra malignih tumora,
7. Program zdrave ishrane,
8. Referentni vodiči tretmana,
9. Vodiči kliničke njege,
10. Edukacija sestara,
11. Stvaranje nacionalnih onkoloških mreža, programi bazičnog I kliničnog istraživanja,
12. Program međunarodne pomoći.
TUMORI
– nomenklatura, građa I osobine (N Obralić 13 str).
Tumor
doslovno znači
oteklina
nastala zbog edema, krvarenja ili neoplastičnog rasta (tumor u
užem smislu), za što se ovaj naziv uglavnom I koristi. Često se koristi I termin
neoplazma
–
novotvorevina ili novi rast. Termin
karcinom
(carcinoma) se često koristi da označi maligni tumor
I potiče od latinske riječi cancer = rak.
Po Willisovoj
definiciji
tumor je nenormalna masa tkiva čiji je rast pretjeran I neusklađen sa
normalnim tkivom, koji traje I kad prestanu uticaji koji su promjenu izazvali. Iako tmor u potunosti
ovisi o domaćinu (što se tiče ishrana I snabdijevanje kiseonikom) on je uvijek u manjoj ili većoj
mjeri autonoman od domaćina. Može se reći da je neoplazma ili tumor
beskorisna proliferacija
ćelija koja nije uslovljena fiziološkim potrebama tkova ili organa, te se po tome raziluje od upale ili
hiperplazije.
Tvorbe slične tumoru
ili promjene koje mogu predhoditi tumoru su:
-
Hiperplazije
– umnožavanje morfološki I funkcionalno normalnih ćelija,
-
Metaplazija
– atipične promjene u izgledu ćelije, posebno jedra. Ćelije ostsju dobro
diferencirane I nema nenormalnog umnažanja (proliferacije). Uzrokuju je fizički ili
hemijski podražaji,
-
Displazija
– postoji hiperplazija tkiva uz evidentnu ćelijsku atipičnost I izvjestan
poremećaj morfologije I međusobnog odnosa ćelija. Displazija može preći u neoplazmu te
se svrstava u
prekanceroze.
GRAĐA TUMORA
Tumor se sastoji iz
parenhima I strome
Parenhim –
je građen od neoplastično promijenjenih ćelija koje sun a početku slične jedna drugoj I
određuju biološke osobine tumora
Stromu
tumora čine vezivno tkivo I krvni sudovi, koji obezbjeđuju potporu I prehranu tumoru.
Ćelije strome nisu maligno promijenjene.
Tumor najčešće potiče iz
samo jedne
maligno transformirane ćelije (
monoklonalan
) što potvrđuju
isti biohemijski I imunološki marker te iste hromosomske aberacije. Za razliku od normalnih
ćelija kojem imaju stabilnu hromozomsku strukturu, tm ćelije posjeduju veliku mogućnost
nastajanja genskih mutacija I hromozomskih aberacija, pošto su izvan kontrolnih mehanizama koji
