INTERNACIONALNI UNIVERZITET
Brčko distrikt BiH
Pravni fakultet - unutrašnji poslovi - kriminalistika
godina 2012/13
PREDMET
RIMSKO PRAVO
SEMINARSKI RAD
TEMA
NASTANAK RIMSKE DRŽAVE, FAZE RAZVOJA,
KAO I FENOMEN DUGOG OPSTANKA
STUDENT
Ognjen Rakidžić
Br. indeks-a OP - 150
Cara Lazara 77, Pančevo
[email protected]
2.
Rimsko pravo
Celokupno rimsko pravo se, formalno, zasnivalo na Zakonu dvanaest tablica. Zakon dvanaest
tablica je bio prilično primitivan zbornik. Ipak, sadržao je veliki broj propisa koji su bili
osnova čitavog rimskog pravnog sistema. Ovaj zakon nikad nije bio menjan, dopunjavan, niti
su mu neki propisi bili brisani, nego je on formalnopravno važio je kroz celokupnu rimsku
istoriju. Ovo, naravno, ne znači da je zakon bio savršen. Daleko od toga, ali su preduzimljivi
Rimljani jednostavno prelazili preko nekih zastarelih propisa ili su ih tumačenjem
prilagođavali izmenjenoj stvarnosti. Pošto su bili veliki tradicionalnosti, nikad nisu smogli
hrabrosti da ga ukinu ili promene. Smatrali su ga božanskim zakonom, učili ga napamet u
školama i smatrali ga osnovnim izvorom celokupnog prava.
Tokom većeg dela svoje istorije Rimljani su retko donosili zakone kojima bi uređivali oblast
građanskog prava. Zato su morali da stvore mehanizam koji bi im omogućavao da svoje pravo
usklađuju sa novonastalim društvenim potrebama. Rešenje je pronađeno u pretoru. Pretori su
bili visoki državni rukovodioci, koji su imali velika ovlašćenja za uređivanje prava. Oni nisu
bili sudije, ali su davali dozvolu građanima da idu na sud, kao što su i savetovali sudije (inače
običnim građanima) kako da presude povodom nekog pitanja. Nisu bili zakonodavci, ali su
svojim tumačenjem zakona umeli da potpuno preokrenu značenje nekog propisa. Bilo je
uobičajeno da svaki pretor, prilikom stupanja na dužnost, izda proglas o tome kako će
odlučivati u pojedinim slučajevima koji dođu pred njega (jer je nedostatak zakona ostavljao
velike praznine). U početku su te odluke bile usmene i nazivale su se edikti, a kasnije su bile
ispisivane na drvenim pločicama i isticane na rimskom gradskom trgu Forumu. Ove pločice
nosile su naziv album (lat. albus - beo). Vremenom su se ove odluke toliko namnožile da su
stvorile složeni sistem privatnog prava koji je potisnuo sistem koji se zasnivao na Zakonu
dvanaest tablica.
Pored Zakona dvanaest tablica i pretorskog prava, značajan izvor prava u Rimu bila su i
mišljenja uglednih pravnika, odluke senata i carske odluke iz kasnijeg doba rimske države.
Pogledom kroz istoriju moguće je uočiti različite pravne sisteme: robovlasnički, feudalni,
buržoaski, socijalistički. Svi ovi sistemi imali su određene karakteristike koje su izražavale
njegovu klasičnu suštinu. Međutim, bez obzira na njihove specifičnosti koje ih čine različitim,
neosporno je da je svaki od njih preuzeo i nešto od pravnih sistema koji su mu prethodili u
3
oblastima koje predstavljaju klasično pravo. U tom smislu, najveći značaj za razvoj evropskih
pravnih sistema imalo je rimsko pravo ( tip robovlasničkog prava ), koje je dostiglo visok
stepen razvoja i njegova rešenja u pojedinim delovima ostala su neprevaziđena i poslužila su
kao obrazac kasnijim pravnim sistemima.
Po svom značenju, u istoriji pravnih sistema izdvajaju se kontinentalni i anglosaksonski
sistem.
Kontinentalni (evropski) sistem prava zasniva se na pisanom, kodifikovanom pravu u čijoj je
osnovi rimsko pravo, koje je u izvesnom smislu preuzeto. Ovaj pravni sistem relativizuje
značaj običaja i sudske prakse.
Anglosaksonski sistem razvijao se autonomno, bez velikog uticaja rimskog prava, najpre u
Engleskoj, a potom u zemljama engleskog govornog područja.
Anglosaksonski pravni sistem, za razliku od kontinentalnog, ne insistira na kodifikaciji prava.
Pisani zakoni nisu primarni element ovog pravnog sistema, već su u prvom planu običaji i
sudska praksa. Zastupljenost prakse, odnosno sudskih odluka (precedenata) je toliko velika da
se ovaj tip pravnog sistema naziva precedentni pravni sistem. Štaviše, i najviši pravni akt u
jednoj državi, ustav, nije katkad kodifikovan (primer Engleske).
3.
Razvoj rimskog prava
Razvoj rimskog prava se deli na 4 doba koja se poklapaju sa dobima razvoja države:
Staro civilno pravo (ius civile antiquum) - od osnivanja Rima (753. g. p. n. e) do
stvaranja Republike (509. g. p. n. e), period kraljeva;
Civilno pravo (ius civile) - od 509. g. p. n. e. do stvaranja Principata 27. g. p. n. e,
period Republike;
Klasično pravo - od 27. g. p. n. e. do stvaranja Dominata 284. godine, period
Principata;
Postklasično pravo - od 284. godine do smrti Justinijana 565. godine (poslednjeg
rimskog i prvog vizantijskog cara), period Dominata.
Svoj vrhunac u razvoju i potpunu kodifikaciju rimsko pravo dostiže na kraju poslednjeg doba,
za vreme cara Justinijana. Obavljanje ovog ogromnog zadatka (kodifikovanja celokupnog
rimskog prava) Justinijan je poverio komisiji sa pravnikom Tribonijanom na čelu. Komisija je
4
