UNIVERZITET U NIŠU
MEDICINSKI FAKULTET
D I P L O M S K I R A D
OSNOVNI PRINCIPI PRIMENE AEROSOL TERAPIJE U
PEDIJATRIJSKOM UZRASTU
Mentor: Student:
doc dr Snežana Živanović Žaklina Micaković
Uvod
Aerosol terapija je vodeća u lečenju akutnih i hroničnih plućnih bolesti.
Prednosti primene aerosol terapije kod bolesti disajnih puteva u odnosnu na oralnu i
parenteralnu primenu je u njihovom direktnom lokalnom dejstvu, čime se ograničavaju
toksični sistemski efekti.
Najčešće propisivani su: bronhodilatatori, mukolitici, antiflamatori i antibiotici.
Glavne karakteristike sistema sa raspršivačem, kod aerosol terapije su:
1.
stvaraju paru koja se jednostavno udiše (bez disajnog napora),
2.
najjednostavniji za upotrebu (deca, odrasli) i
3.
moguća aplikacija velikih doza.
Najčešće bolesti kod kojih se koristi aerosol terapija su:
1.
astma,
2.
cistična fibroza i
3.
hronična opstruktivna bolest pluća, HOBP.
Aerosol terapija se propisuje u sledećim slučajevima:
1.
kada velika doza leka mora da se inhalira (bronhodilatatori, steroidi),
2.
kada za isti lek nisu dostupni alternativni uređaji sa raspršivačem,
3.
kod dece mlađe od 5 godina i
4.
kada drugi uređaji sa raspršivačem nisu efikasni.
Osnovne prednosti sistema sa raspršivačem za aerosol terapiju su:
1.
pneumatski sistem stvara rastvor ili suspenziju,
2.
mali je i prenosiv,
3.
tih,
4.
ima kratko vreme raspršivanja i
5.
niska mu je cena.
1
1. Aerosol terapija kod dece
Inhalacija aerosolima postala je osnovano sredstvo za lečenje plućnih bolesti u
poslednjih pedeset godina
1
. Većinu, kod aerosol terapije u detinjstvu, zabrinjavaju
inhalacioni kortikosteroidi i bronhodilatatori u lečenju astme.
Administracija lekova inhalacionim putu ima velike prednosti nad onu koja se
primenjuje oralnim putem. Ovom prilikom, lek je distribuiran direktno na mesto gde treba
da deluje, što za posledicu ima brži efekat i manju upotrebnu doza sa manjim sistemskim
sporednim efektima
2
. Međutim, dostavi lek u pluća pouzdano i ponovljivo je teško, posebno
kod dece. To zahteva razumevanje mehanizama taloženja aerosola u plućima i znanje o
faktorima koji utiču na isporuku i taloženje aerosola. Postoji nekoliko načina da se
isporučuju terapijski aerosole u pluća. Sadašnje metode mogu se svrstati u tri kategorije:
1.
inhalatore (raspršivače),
2.
merno-dozirani inhalatori pod pritiskom (pMDI) sa ili bez spejsera i
3.
inhalatori suvog praha.
Nisu svi navedeni sistemi su pogodni za upotrebu kod male dece.
3
Aplikacija aerosol
terapije kod male dece zahteva drugačiji pristup u odnosu na odrasle. Faktore kao što su
starost, saradnja, tehnika disanja, disanje kroz nos i veličina disajnih puteva treba uzeti u
obzir jer oni mogu da imaju značajan uticaj na dozu koja se isporučuje u pluća.
Inhalatori raspršivači su dugo bili oslonac aerosolne terapija kod dece. Trenutno, kao
prvi izbor za terapiju astme kod male dece, preporučuje se merno-dozni inhalator pod
pritiskom. Ovaj inhalator i većina drugih aerosolnih sistema isporuke su, pre svega,
namenjeni za upotrebu kod odraslih, pa su potom prilagođeni za upotrebu kod dece. Osim
toga, proučavajući efikasnost isporuke aerosola sistema kod male dece je teško i ima etička
ograničenja.
Upotreba lekova sa potencijalnim sporednim efekatima, kao što su kortikosteroidi
zahteva precizno doziranje sa administracijom najniže efektivne doze. Stoga, znanje o
udisajnoj dozi i faktorima koji utiču na ovu dozu za svaki posebni lek, uređaj i pacijenta je
neophodno za optimalnu primenu aerosol terapije.
Bolje razumevanje aerosol terapije kod dece je hitno potrebna.
2
Tabela 1.
Definicije najčešće korišćenih termina koji opisuju aerosol
Termin
Skraćenica
Definicija
Označena doza ili normalna
doza
Masa leka koja je dostupna po aktiviranju u
aerosol proizvodu. Ovo je doza koja se meri.
Ukupno emitovana doza ili
dostavljena doza
TED
Masa leka emitovanog po aktiviraciji koja je u
stvari na raspolaganju za inhalaciju preko usta.
Doza finih čestica – fina doza
FPD
Masa čestice manje od 5μm u celokupnoj
količini emitovane doze.
Frakcija finih čestica – fina
frakcija
FPF
Doza finih čestica podeljena sa ukupno
emitovanom dozom.
Ekvivalent aerodinamičkog
prečnika
d
ae
Jedinica gustine prečnika fiktivne sfere (1g·cm
-3
)
koja ima istu brzinu gravitacionog taloženja u
istom gasu kao i aktuelna čestica.
Srednje maseni aerodinamički
prečnik
d
ae, μm ili
MMAD
MMAD deli količinu distribucije aerosola na
pola. To je prečnik aerosola koji sadrži 50%
čestica velike i 50% čestica male mase.
Standardna geometrijska
devijacija
σg ili GSD
GSD meri disperziju prečnika čestica i definiše
se kao odnos medijane prečnika i prečnika na
±1 SD (σ) iz srednjeg prečnika . Pri kumulativnj
raspodeli između aerodinamičkog prečnika i
mase čestica, GSD se izračunava kao odnos
srednjeg prečnika i prečnika verovatnoće 15,9%
ili kao odnos prečnika u verovatnoće 84,1 % i
srednjeg prečnika. Aerosoli sa GSD ≥1,22 se
smatraju polidisperznim. Većina terapijskih
aerosola su polidisperzni i imaju GSD u opsegu
od 2-3 .
U pogledu doze lekari treba posebno svesni da neke zemlje označavaju inhalator
nominalnom dozom (doza koja se meri), dok drugi koriste emitovanu dozu (pogonska doza
koja je dostupna je za inhalaciju). Na primer, beklometazon pMDI (hidrofluoroalkan HFA
formulacija, KVAR1) je označen kao 100mg (nominalna doza) u Evropi i kao 80mg
(emitovana doza) u SAD. Iako ove dve reference za dozu nisu iste, doza koju pacijent prima
je ista.
Oslobađanje leka preko respiratornog trakta je složeniji proces od oralne terapije.
4
