Zagadjivanje i zastita zemljista
Zemljište je prirodna tvorevina sastavljena od čvrste, tečne i gasovite faze.
Predstavlja deo litosfere. Nalazi se smešteno između Zemljine površine i stena.
Podeljeno je na horizontalne slojeve koji se međusobno razlikuju po svojim fizičkim,
hemijskim i biološkim karakteristikama.
Ono nastaje tokom dugogodišnjeg procesa u kome kontinuirani i diskontinuirani
procesi formiraju različite tvorevine.
Zemljiste je osnova poljoprivredne proizvodnje, a time i opstanka ljudskog
roda.Predstavlja inzvaredno znacajno prirodno dobro ali koje se stvara i obnavlja
veoma sporo.Da bi se formirao sloj zemljista debeo 2 do 3 cm, potrebno je 200 do
1000 godina.
Tako da se sa stanovista i vise ljudskih generacija moze smatrati konacnim dobrom.
Kao zemljiste koje se nemilosrdno unistava, degradira kao osnovni deo ekosistema i
podloga za zivot ljudi, za zivot zivotinja i biljaka, za proizvodnju hrane i vode, za sve
ljudske aktivnosti.Ako se takvo zemljiste ne zastiti posledice mogu biti nesagledive.
Poseban oblik zemljista predstavljaju zasticene povrsine koje su takvim proglasene s
ciljem da bude zasticena osetljiva zivotna sredina, zivotinjski i biljni svet, istaknuta
posebna lepota tih povrsina ili njihova turisticka korist.
Zasticene povrsine su od velikog znacaja jer odrzavaju biodiverzitet, rezervoari su
kiseonika, ciste vode …
U tropskim zemljama postoji oko 560 miliona hektara zasticenih povrsina, od toga
najvise u Africi i Juznoj Americi.
U zasticene povrsine spadaju prirodni rezervati, nacionalni parkovi, prirodni
spomenici, zasticena stanista i druge vrste zemljista. Kada one obuhvataju najmanje
dve zemlje nazivaju se “parkovi mira”.
FAKTORI KOJI UTIČU NA FORMIRANJE ZEMLJIŠTA
Ljudske aktivnosti
U poslednjih nekoliko decenija najvažniju ulogu u formiranju ali i degradaciji zemljišta
ima čovek . Vrlo važne aktivnosti koje utiču na formiranje tla su : ozelenjavanje i seča
šuma, navodnjavanje i isušivanje zemljišta kao i izgradnja hidrocentrala i veštačkih
jezera.
Klima
Najvažniji parametri klime koji utiču na formiranje zemljišta su temperatura i vodeni
talozi jer od njih zavisi vlažnost zemljišta, brzina raspadanja organskih materija i
brzina mineralizacije humusa.
Vegetacija
U toku raspadanja biljaka i organskih materija dolazi do stvaranja humusa. Od vrste
biljaka koje se nalaze na određenom zemljištu zavisi količina i karakter organskih
ostataka koji služe kao polazna materija za nastajanje humusa i akumulaciju
elemenata potrebnih za ishranu biljaka u gornjim slojevima zemljišta.
Flora i fauna u zemljištu
Mikroorganizmi imaju najvažniju ulogu u stvaranju humusa. Živi organizmi u zemljištu
pored toga razlagažu otpadne materije i ostavljaju iza sebe kanale. Prisustvo ovih
kanala u zemljištu poveća njegovu poroznost zemljišta kao i količinu prisutnog
vazduha i vode i na taj način menjaju fizičke osobine zemljišta.
1
Reljef
Svojim karakterom vodenog režima i veličinom insolacije reljef može značajno da
utiče na formiranje zemljišta. Formiranje zemljišta je dugotrajan proces te se mođe
smatrati da je ono neobnovljiv resurs jer je za stvaranje sloja debljine 2,5 cm
potrebno oko 500 godina.
OSNOVNE KARAKTERISTIKE ZEMLJIŠTA
Mehanička struktura i fizičke osobine
Struktura zemljišta se stalno menja pod uticajen fizičkih, hemijskih i bioloških procesa
i zavisi od veličine, oblika i povezanosti čestica koje se u njemu nalaze. U zavisnosti
od načina povezivanja čestica može biti zrnasta ili kompaktna.
Hemijski sastav zemljišta
Zemljište u sebi sadrži prirodno preko 80 elemenata koji se u njemu nalaze u
vidu jedinjenja koja su često rastvorena u vodi. Njihovo prisustvo u zemljištu je
od velikog značaja jer utiču na sastav podzemne vode i ulaze u biljke te se na
taj način uključuju u lanac ishrane.
Vazduh u zemljištu
Vazduh koji se nalazi u zemljištu se značajno razlikuje od atmosferskog vazduha i
ima preko 80 komponentiUglavnom se nalazi u porama zemljišta. Njegovo prisustvo
neophodno je biljkama za rast kao i bakterijama za vreme mineralizacije organskih
materija.
FUNKCIJE ZEMLJIŠTA
Zemljište kao osnovni deo ekosistema Zemlje ima mnogobrojne funkcije koje između
ostalog omogućavaju opstanak ljudske populacije i očuvanje prirodne ravnoteže.
Ekološke funkcije
Produkcija biomase
Najveći deo proizvodnje hrane za ljude i životinje zavisi od zemljišta koje obezbeđuje
nutrijente, vodu i vazduh .
Filtracija, puferski kapacitet i transformacija
U poslednjih nekoliko decenija ova funkcija dobija na značaju zbog sve većeg
zagađivanja zemljišta. Zemljište zahvaljujući svojoj sposobnosti samoprečišćavanja
uspešno se do određene granice bori sa štetnim supstancama i onemogućava im da
zagađuju podzemne vode i uđu u lanac ishrane.
2
