Istočno Sarajevo 2013
UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
BANJALUKA
Fakultet za primjenjenu ekonomiju
Seminarski rad
iz predmeta"
Osnovi ekonomije":
DRUŠTVENI PROIZVOD
I NJEGOVI SASTAVNI DIJELOVI
Student:
---
Predavač:
Prof. dr. ---
2
SADRŽAJ
UVOD
3
1. DRUŠTVENI PROIZVOD
4
1.1. Definicija društvenog proizvoda
4
1.2. Nominalni i realni društveni proizvod
6
1.3. Odnos između inflacije i deflatora društvenog proizvoda
7
1.4. Stepen razvijenosti privrede
8
1.5. Jedinstvo i komplementarnost proizvodnih faktora
9
2. ODNOS DRUŠTVENOG PROIZVODA SA OSTALIM MAKROEKONOMSKIM AGREGATIMA
10
2.1. Bruto domaći proizvod (GDP)
10
2.2. Bruto nacionalni proizvod (GNP)
12
2.3. Nominalne i realne vrijednosti makroekonomskih agregata i njihov implicitni
cjenovni deflator
14
3. ZAKLJUČAK
16
LITERATURA
18
4
1. DRUŠTVENI PROIZVOD
Društveni proizvod je izvedena kategorija iz društvenog bruto proizvoda. Po
vrednosnom sastavu manji je od društvenog bruto proizvoda za iznos
materijalnih troškova. On se dakle sastoji od amortizacije i novostvorene
vrijednosti. Naturalni sastav društvenog proizvoda čine realizovana sredstva za
rad i potrošna dobra.
1.1. Definicija društvenog proizvoda
Analiza društvene proizvodnje, raspodjele i potrošnje predstavlja složenu
problematiku u kojoj se koriste globalne vrijednosti koje se ostvaruju u svim
privrednim djelatnostima.
Za analitičku upotrebu se koriste tri agregatne
makroekonomske veličine:
1. društveni bruto proizvod,
2. društveni proizvod i
3. nacionalni dohodak
Društveni proizvod je izvedena kategorija iz društvenog bruto proizvoda, i od
njega je manja za iznos materijalnih troškova, ili kroz formulu jednostavnije
rečeno:
DP = DBP – Mt
DP = Am + D
Takođe, u literaturi se može sresti i kategorija tzv. raspoloživog društvenog
proizvoda (DPrp) koji predstavlja ostvareni društveni izvozni
proizvod umanjen
ili uvećan u zavisnosti od kretanja uvoznih tokova, ili kroz formulu jednostavnije
rečeno:
DPrp = DP + (M-X)
U posljednje vrijeme, a naročito sa prelaskom socijalističkih privreda u privrede
tržišnog tipa, u ekonomsku teoriju uvodi se i kategorija bruto domaći proizvod
(BDP). Bruto domaći proizvod predstavlja svjetski standard i usvojen je kroz
Sistem nacionalnih računa od Svjetske banke i strane Ujedinjenih nacija,
Evropske Unije, OECD Međunarodnog monetarnog fonda.
5
Bruto domaći proizvod obuhvata i materijalnu i nematerijalnu proizvodnju, tj.
predstavlja zbirni izraz vrijednosti finalnih dobara i usluga proizvedenih u toku
jedne godine. Jedno od veoma značajnih pitanja jeste i pitanje upotrebe
pojedinih veličina u analizi privrednih kretanja, oko koje postoje velike dileme i
različita teorijska tumačenja.
Društveni bruto proizvod ima dvije karakteristike koje ne treba zanemariti i to:
Jedan dio DBP jeste prenesena vrijednost prethodnog vremenskog perioda i
prilikom izračunavanja DBP dolazi do višestrukog zaračunavanja predmeta rada
usljed postojanja više faza prerade. U društvenom proizvodu i nacionalnom
dohotku nema višestrukog obračunavanja i zato se pomoću njih adekvatnije
može izražavati stvarni obim proizvodnje, dostignuti nivo i tempo privrednog
razvoja.
Nacionalni dohodak sadrži samo neto investicije, koje nisu dovoljne za
proširenu reprodukciju. U dinamičkoj privredi društveni proizvod obuhvata
nacionalni dohodak i amortizaciju, što pruža širu mogućnost za povezivanje i
utvrđivanje efekata ukupnih investicija na rast proizvodnje.
Za ekonomske analize značajno je razlikovati nominalni i realni društveni
proizvod, što je od velikog značaja za zemlje koje imaju problem sa inflacijom.
Nominalni društveni proizvod predstavlja društveni proizvod izražen u tekućim
cijenama, dok je realni društveni proizvod izražen u stalnim ceijnama.
Faktori koji djeluju na DP su:
1. Prirodni uslovi (prirodno bogatstvo).
2. Aktivnost (proizvodno i neproizvodno).
3. Stanovništvo neaktivno-izdržavano (đaci, studenti, nezaposleni).
4. Razvijenost sredstava za proizvodnju (čine ih sredstva za rad i predmeti
rada).
5. Produktivnost rada (stručnost uz nove tehnologije, menadžment,
kontrola, organizacija rada, etika (moral), a to je kodeks ponašanja,
motivacija i stimulacija, sankcije.
6. Intenzitet rada.
7. Dužina radnog vremena.
8. Društveni odnosi (stabilnost države, stabilnost porodice, međuljudski
odnosi unutar kolektiva).
