VISOKA POLJOPRIVREDNO PREHRAMBENA ŠKOLA
PROKUPLJE
GAJENJE VINOVE LOZE,SORTIMENT I PRINOS GROŽĐA U
VINARAČKOM VINOGORJU
DIPLOMSKI RAD
Mentor
Student
1.UVOD
1.1 Značaj vinogradarstava
Vinogradarstvo kao pojam vezuje za sebe jednu prirodnu nauku čiji je zadatak da proučava
biologiju i tehnologiju gajenja vinove loze. Takođe gajenje vinove loze podrazumeva proizvodnju
grožđa i loznog sadnog materjala koji služi za oplemenjivnje i razmnožavanje ove kulturne
biljke.Postoje mnogobrojni oblici loze, rodovi, vrste i familije
vitacea.
Savremeno vinogradarstvo
pretežno se bavi vrstom i vrstama iz roda
vitis
u prvom redu – plemenitom lozom
vitis vinifera
kao i
nekim vrstama američkog porekla. Pored potrošnje grožđa u svežem stanju, najveći deo grožđa se
preradi u vinu, dok se manji deo prerađuje u grožđani sok i grožđani med. Posebno se treba
naglasiti da je kvalitet naših vina poznat i u inostranstvu, pa se ono pored potrošnje u zemlji izvozi i
na strano tržište. Grožđe u sebi sadrži šećer,kiseline,mineralne materije,ali i kompleks vitamina
koji igraju veliku ulogu u ishrani ,lečenju i održavanju zdravlja ljudi.
Vinova loza uspeva i na siromašnim,peskovitim,šljunkovitim zemljištima na kojima se sa takvom
rentabilnošću može gajiti samo manji broj drugih biljaka.
Otkrića fosilnih ostataka govore da se vinova loza pojavila na zemlji pre čoveka. Prema nekim
podacima sa gajenjem vinove loze počelo se južno od Kavkaza, a u cilju proizvodnje vina prvi su
gajili arijevci u Indiji. U XVII i XIX veku vinogradarstvo se naglo proširilo i u ostale delove
Evrope. U XIX veku iz amerike je doneta
filoksera
u Evropu kao i druge kriptoganske bolesti
(plamenjača i pepelnica), vinova loza nije mogla opstati na sopstvenom korenu pa je iz tog razloga
došlo do propadanja vinograda u Evropi.
Da bi se dalje održalo vinogradarstvo tražena je loza koja je otporna prema ovoj štetočini i kao
zaštitina mera počelo se primenjivati kalemljenje domaće plemenite loze na otporne lozne podloge
koje su plemenite i koje su otporne na filokseru. Pored ovoga zaštitom vinove loze od bolesti i
štetočina počinju nove agrotehničke mere u vinogradarstvu.
U našoj zemlji vinova loza je u uslovima pravilne rejonizacije,primene potpune agrotehnike veoma
rentabilna kultura.
4
1.2 Razvoj vinogradastava u Leskovcu
Leskovački kraj zauzima centralni deo južne Srbije. Teritorija Leskovca je područje sa različitim
zemljišnim oblicima,počev od ravnica, preko blago talasastih zaravni i brda, do visokih planina čiji
najviši delovi dostižu i preko 1400 m, dok se cela kotlina nalazi na nadmorskoj visini od 230 do
250 m.
Područje Leskovca nalazi se u zoni umereno kontinetalne klime sa elementima klime brdsko
planinskih područja. Srednja godišnja temperature je 10
℃
.Godišnje kolebanje temperature
vazduha iznosi 21 stepen, što je karakteristika umereno kontinetalne klime celog područja. Srednja
temperatura period april−oktorbar iznosi oko 16
℃
, što je na donjoj granici optimalnih
temperature vegetacionih perioda. On počinje aprila a završava se oktobra. Padavine se kreću
uglavnom ,na donjoj granici i količine prosečno iznose 658mm. Najviše ih je u junu. Najčešći vetar
na leskovačkom području je severni,ali kao izmenjeni i oslabljeni severac.
Ovakve geografske,zemljišne i klimatske karakteristike leskovačkog područja omogućavale su
intenzivniji razvoj poljprivredne proizvodnje,posebno vinogradarstva i voćarstva.
Dugo godina Leskovac je važio kao zanatski,trgovački, a zatim industrijski centar,što mu je
obezbeđivalo značajnu afirmaciju i razvoj, ali je poljoprivredna proizvodnja,uglavnom zastupljena
na individualnim seoskim domaćinstvima. Posle Drugog svetskog rata nastojalo se da ojača, najpre
zadružni, a zatim društveni sektor poljoprivrede, da bi se sredinom pedesetih godina pristupilo
realizaciji ideje o stvaranju velikih planatažnih površina, pre svega za gajenje vinogradarskih,
voćarskih i ratrskih kultura.
Na osnovu nalaza stručnih institucija, u leskovačkom kraju su fizičke osobine zemljišta i klimatski
uslovi sa bioklimatskim pogodni za gajenje i visokokvalitetnih sorti grožđa za proizvodnju i svih
kvalitetnih kategorija vina. Naravno,tu su se podrazumevali i obavezni melioracioni radovi kao što
su humizacija,fosfatizacija,kalijumizacija i kalcifikcija
Leskovačiki podrejon ima 4 vinogorja: Vinaračko vinogorje, Babičko vinogorje, Vlasotinačko
vinogorje i Pustorečko vinogorje.
5
2. USLOVI PROZVODNJE GROŽĐA U LESKOVAČKOM KRAJU
2.1 Ekološki uslovi
2.1.1 Temperatura
Temperatura je neophodan činilac za uspevanje vinove loze. Bez dovoljno toplote ne bi se mogla
pravilno odvijati: fotosinteza, disanje, rastenje , cvetanje , oplođavanje, transpiracija, porast,
sazrevanje grožđa…
O termičkim uslovima u jednom lokalitetu obično se sudi na osnovu vrednosti srednjih
mesečnih,odnosno godišnjih temepratuta vazduha. Naravno potpuna slika o termičkom režimu
može se dobiti tek poznavajući i ekstremne temperature vazduha , njihove apsolutne vrednosti,
kolebanje i učestalost javljanja. U tabeli 1 prikazane su iz ovih razloga neke od temperaturnih
karakteristika,za gajenje vinove loze.
I
II
III
IV
V
VI
VII VIII IX
X
XI
XII
God.
T
−0.8
1.3
5.2
10.8
15.6
18.6 20.3 19.9
16.3
10.6
5.3
1.3
10.4
tx
6.0
6.2
11.3
17.5
22.5
25.4 27.4 27.8
24.3
18.4
10.9
5.5
−
tn
−4.3
−2.5
0.7
5.1
9.9
13.1 14.2 13.6
10.2
5.5
1.6
−2.1
−
Tx
18.0
24.2
31.1
31.9
35.5
38.3 40.0 40.4
36.6
32.5
26.2
22.4
40.0
Tn
−28.1 −28.0 −17.2 −4.2 −5.3 2.9
6.9
3.0
−3.0 −7.3 −21.4 −20.0 −28.5
Tabela 1. Srednje mesečne i srednje godišnje temperature vazduha (t),srednje maksimalne
(tx),srednje minimalne (tn),temperature vazduha i apsolutne i maksimalne (Tx),apsolutne
minimalne temperature vazduha (Tn)
Srednja mesečna temperatura vazduha najniža je u januaru -0.8
℃
odakle raste od početka
vegetacionog perioda vinove loze do vrednosti 10.8
℃
, posle čega daljim rastom dostiže
maksimalnu vrednost reda 20.3
℃
u julu. Srednje mesečne temperature vazduha zatim
opadaju ,sve do decembra kada imaju vrednost 1.3
℃
.
7
Kako se iz tabele 2 vidi ,temperature reda −16.0
℃
javljaju se najčešće : verovatnoća javljanja je
reda 63% ili svake druge eventualno svake gorine. Naime, u vreme njihove pojave otpornost je
najveća.
Kao dopuna slike o uslovima prezimljavanja vinove loze i temperaturama vazduha koje se tada
mogu javiti ,u tabeli 3 prikazan je broj dana sa temperaturama nižim od 0
℃
,odnosno nižim ili
jednakim od – 10
℃
.
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII IX
X
XI
XII
God.
Tn
23
18
12
2
0.1
−
−
−
0.1
4
10
19
88
Tn
5
2
1
−
−
−
−
−
−
−
1
2
11
Tabela 3.
Podaci citirani u tabeli 3 ukazuju na to da se u Leskovačkom kraju tokom godine može javiti čak 88
mraznih dana.
Vinova loza je osetljiva na delovanje ranih jesenjih mrazeva .Na pozne prolećne mrazeve je tim
osetljivija što se mraz javlja kasnije , posle kretanja vegetacije vinove loze. Zbog toga treba znati da
se u Leskovačkom kraju prvi mrazevi mogu pojaviti već 18 oktobra a pozni prolećni čak 16 tog
aprila a u ekstremnim slučajevima i 17 tog septembra odnosno 22 og maja.
2.1.2 Uslovi osvetljavanja
Poznato je da vinovoj lozi za odvijanje životne funkcije treba dosta svetlosti , kako direktne
sunčeve ,tako i difuzne svetlosti. Pod ovim se podrazumeva dužina trajanja sunčevog sjaja. Ovaj
činilac se može okarakterisati kao dužina stvarnog sijanja sunca u časovima , ili kao relativno
trajanje sunčevog sjaja u % od potencijalnog trajanja sunčevog sjaja, koja se uzima kao 100%.
