Pojam, predmet i ciljevi kriminalistike
Kriminalite je pratilac čovječanstva od prvog uspravljanja čovjeka kao mislećeg bića.
Danas je jedno od stanja civilizacije, a pratit će društvo i u nepredvidivo daleku budućnost.
Kao što je već rečeno, kriminalitet je kao društvena pojava poznat od najstarijih vremena, pa
tako i borba protiv ove društvene pojave prisutna je od davnina i društvo je oduvijek
nastojalo da se protiv kriminaliteta bori na najefikasniji način. Danas u borbi protiv
kriminaliteta koriste se dostignuća mnogih nauka i naučnih disciplina. Tom cilju značajno
doprinosi i kriminalistika. Kriminalistika kao područje proučavanja, kriminalitet određuje
kao skup svih pojedinačnih društveno nagativnih ponašanja na određenom području i u
određenim vremenskim periodu, koja su krivičnim zakonikom predviđena kao inkriminisana,
odnosno zabranjena.
Kriminalistika kao nauka, danas egzistira kao samostalna naučna disciplina, jer
raspolaže vlastitim, općim i posebnim objektom proučavanja i istraživanja (spoznaje), jer ima
specifičan pristup u proučavanju i istraživanju svojih objekata spoznaje i posebne samostalne
metode i sredstva istraživanja. Kriminalistima ima i svoju unutrašnju strukturu, svoj pojmovni
aparat, ima vlastite teorije, načela, fond sistematiziranog znanja u obliku pravila, koja na
određenom području omogućavaju ostvarivanje novih naučnih spoznaja, otkrivanje novih,
dosad nepoznatih činjenica i zakonitosti. Kriminalistika je danas, jedinstveni sistem principa,
teorija i spoznajnih metoda. (Korajlić, 2012, s.5)
Kriminalistika je znanost koja se bavi izučavanjem metoda otkrivanja i istraživanja
kaznenih djela te njihovih počinitelja. S obzirom da kriminalistika primjenjuje najnovija
dostignuća u znanosti, tehnici i u drugim disciplinama, može se definirati kao znanost o
metodama pronalaženja, utvrđivanja i ispitivanja činjenica koje se upotrebljavaju radi
sprečavanja počinjenja kaznenih djela s ciljem utvrđivanja postojanja kaznenog djela i
otkrivanja počinitelja kaznenog djela. (Nađ, Mihaljević i Vasilj, 2013, s. 21)
Kriminalistika osim što je nauka, istovremeno je i struka. Sam društveni karakter
kriminalistike dolazi do izražaja kroz praktičnu primjenu njezinih postulata. S toga možemo
reći da je ona struka jer koristi naučne metode i vrši naučno utvrđivanje činjenica u vezi
rješavanja konkretnih kriminalističkih problema i zadataka, dakle ima svoju neposrednu
praktiču stranu. Kriminalistička nauka predstavlja svojevrsni kondenzat svega pozitivnog u
naučnom i iskustvenom smislu.
U kriminalističkoj znanosti, postoji više definicija kriminalistike u odnosu na pojedine
autore. Jedna od najčešćih definicija koja se koristi je ona prema Pavišiću, koja kaže da je
„ kriminalistika disciplina koja sustavno istražuje i primjenjuje znanstvene metode i pravila
iskustva u otkrivanju i razjašnjavanju pojava kaznenih djela i utvrđivanju njihovih
počinitelja“.
Također, Đurić (2012) navodi da je kriminalistika znanost koja izučava represivnu djelatnost
kriminalističkih organa usmjerenu na suzbijanje kriminaliteta, kao i preduzimanje
preventivnih mjera.
Prema navedenim definicijama, kriminalistika se može odrediti kao znanost koja
proučava, pronalazi i usavršava najpogodnije načine i metode na praktičnim iskustvima da se
otkrije i razjasni kazneno djelo, otkrije i privede kaznenoj sankciji počinitelj, osiguraju i
fiksiraju svi dokazi radi utvrđivanja objektivne istine te da se spriječi počinjenje budućih
planiranih i neplaniranih kaznenih djela. (Nađ, Mihaljević i Vasilj, 2013, s. 21)
Za egzistenciju jedne nauke je neophodno naučno istraživanje, odnosno proučavanje koje se
odnosi na predmet i objekat njenog proučavanja. Kriminalistika je takva nauka koja
prvenstveno treba da utvrđuje zakonitosti nastanka operativnih i dokaznih informacija,
podataka u vezi sa otkrivenim i neotkrivenim kriminalnim i kriminogenim deliktima. Takođe
kriminalistika treba da se bavi i novim pojavnim oblicima kriminaliteta.
Naučne metode kojima dokaze i operativne informacije treba materijalizovati u cilju
sprečavanja i suzbijanja kriminaliteta predstavljaju značajno područje proučavanja
kriminalistike, koja ih pronalazi i razvija pa i usavršava u korelaciji i koordinaciji sa drugim
naukama i naučnim disciplinama o kriminalitetu.
Cilj kriminalistike kao nauke je da na što efikasniji način spriječi krivična djela i
otkrije njihove izbršioce. Odnosno, njen zadatak je da preventivnom i represivnom aktivnošću
što efikasnije suzbije kriminalitet, posebno u sadašnjem vremenu kada on ima tendenciju
eksponencijalnog rasta, i to podjednako u urbanim i neurbanim sredinama. Đurić (2012)
navodi da je kriminalistika nauka koja se bavi proučavanjem najpogodnijih taktičkih i
tehičkih metoda i sredstava, kao i pravila iskustva kriminalista, radi otkrivanja i rasvjetljenja
krivičnih djela, pronalaženja učinilaca, otkrivanja i obezbjeđenja izvora dokaz, ali i radi
spriječavanja vršenja krivičnih djela, što je i sami cilj kriminalistike. To je je nauka o tehnici,
taktici i metodici operativnih, istražnih i drugih sudskih radnika, kao i o spriječavanju
