Republika Srpska
Univerzitet u Istočnom Sarajevu
Fakultet poslovne ekonomije
Bijeljina
Republic of Srpska
University of Eastern Sarajevo
Faculty of Business Economics
Bijeljina
SEMINARSKI RAD
PREDMET: EKONOMSKA DIPLOMATIJA
TEMA:
SISTEMATSKI PRISTUP KREIRANJU STRATEGIJE
EKONOMSKE DIPLOMATIJE U FUNKCIJI DJELOTVORNOG
UPRAVLJANJA ODNOSIMA SA MMF
Mentor:
Student:
Prof. dr Spasoje Tuševljak Zoran Bošnjak 84/15
Bijeljina, Februar 2019.
Sistemski pristup kreiranju strategije ekonomske diplomatije u funkciji djelotvornog upravljanja odnosima sa MMF
4
1. EKONOMSKA DIPLOMATIJA
Diplomatija se definiše kao spoljnopolitičko predstavljanje države u ophođenju sa drugim
subjektima međunarodnog prava i međunarodnih odnosa. Veliki broj autora smatra da je diplomatija
umjetnost pregovaranja i uspostavljanja međunarodnih odnosa. Međutim, postoji i mišljenje da se
radi o vještini koja se stiče obukom i radom, a ne o umjetnosti, gdje je ipak najvažniji talenat.
Istrovremeno, diplomatija se smatra i profesijom, zanatom sa specifičnim karakterom posla,
načinom rada i pravilima. Diplomatija je često oznaka za ljudsko ponašanje koje se karakteriše
izbjegavanjem sučeljavanja sa istinom i realnošću i nastojanje da se lijepim ponašanjem i ljubaznim
riječima ostvare pojedinačni lični, grupni ili državni interesi.
1
U naučnim i stručnim radovima posvećenim diplomatiji možemo pronaći brojne definicije. Ona je
posmatrana sa različitih aspekata i uglova, pa samim tim svaka od tih definicija ima svoju teoretsku i
praktičnu vrijednost. Prema
Satou
diplomatija je primjena inteligencije i takta na vođenje zvaničnih
odnosa između vlada nezavisnih država.
2
Beridž
diplomatiju definiše kao vođenje međunarodnih
odnosa više pregovorima, nego silom, propagandom ili primjenom prava,
3
dok
Bartson
smatra da je
diplomatija vezana za menadžment odnosa između država i između država i drugih aktera, i da se
odnosi na savjetovanje, uobličavanje i sprovođenje spoljne politike.
4
Ekonomska diplomatija može se sagledati sa dva nivoa. U širem smislu ona je sveobuhvatnija i tiče
se svih subjekata jednog društva koji učestvuju u jačanju ekonomske konkurentnosti jedne zemlje
diplomatskim metodama, a druga je definicija ekonomske diplomatije u užem smislu i ona se tiče
ekskluzivnih aktivnosti Ministarstva inostranih poslova u odbrani ekonomskih interesa svoje zemlje.
Trgovinska diplomatija stavlja akcenat na unapređenje trgovine, dok ekonomska diplomatija
predstavlja širi pojam koji se tiče svih ekonomskih aspekata. U tom smislu trgovinska diplomatija
podrazumjeva aktivnosti države na promociji i zaštiti interesa firmi na međunarodnom planu,
pregovore sa vladama i firmama u čijim zemljama matične kompanije posluju, mjere
predupređivanja mogućih ekonomskih konflikata na domaćem i međunarodnom planu, prikupljanje
informacija, kao i globalnu promociju izvoznih interesa preko diplomatskog aparata, a sve to uz
neposrednu saradnju sa domaćim kompanijama.
U vremenu u kojem živimo, međunarodni ugovori odnose se najčešće na definisanje i regulisanje
ekonomskih problema. Na osnovu toga, možemo zaključiti da budući razvoj bilateralne i
multilateralne diplomatije zavisiće prije svega od prirode svjetskih ekonomskih odnosa. Bilateralne
kontakte više ne uspostavljaju i ne održavaju samo države. Danas to rade i regioni i manje lokalne
zajednice – gradovi.
5
Uloga savremene države nije da investira u preduzeća i upravlja privredom, već da brine o javnim
finansijama, ulasku konkurencije u infrastrukturni sektor i otklanjanju barijera za ulaganja. To su,
između ostalih, i zadaci svih ekonomskih diplomata, kao i uključivanje zemalja u razvoju i zemalja
u tranziciji u tradicionalne međunarodne institucije (npr. Svjetska trgovinska organizacija) i različite
ekonomske integracije i trgovinske blokove, zahtjeva novi model nastupa i diplomatskog djelovanja,
radi što bolje zaštite svojih ekonomskih, a time i političkih interesa u procesu globalizacije
savremenih ekonomskih odnosa.
1
Džomić I. J., Ekonomska diplomatija Bosne i Hercegovine, Banja Luka 2008.str 37
2
Freeman C. W., The Diplomats Dictionery, United States Institute for peace pres, Washington 1970, str 70
3
Berridge G. R., Diplomacy – theory and practice, London 1995, str 1.
4
Bartson R. P., Modern Diplomacy, London – New York 1995, str 154.
5
Džombić I. J., Ekonomski odnosi Bosne i Hercegovine sa inostranstvom ., Banja Luka 2010. str 77.
Sistemski pristup kreiranju strategije ekonomske diplomatije u funkciji djelotvornog upravljanja odnosima sa MMF
5
Primarna funkcija savremene ekonomske diplomatije je zaštita nacionalnih ekonomskih interesa na
međunarodnoj sceni. Ishod postavljenog zadatka u zavisnosti je od postojanja dugoročnih
ekonomskih ciljeva države, strategije i politike ekonomskog nastupa, raspoloživosti resursa za takav
nastup, sposobnosti kadra koji realizuje postavljene ciljeve i sl.
1.1. Razvoj ekonomske diplomatije
Diplomatija je pojam sa višestrukim značenjem. Riječ „diplomatija“ potiče od grčke riječi
diploma
. Pored svog uobičajenog značenja, ova riječ predstavlja i svečano pismo, povelju ili ispravu
koja je rezultat pregovora između dvije države, koju jedna strana predaje drugoj, i obrnuto, kao znak
uspješno obavljenog posla. Učesnici takvih pregovora nazivaju se
diplomatama
, a umijeće i znanje
pregovaranja
diplomatijom
.
Istorijski posmatrano, prve oblike globalizacije zapažamo razvojem velikih religija i civilizacija i
stvaranjem velikih imperija vojnim osvajanjem. Savremenim oblikom globalizacije dominira visok
stepen povezanosti i međuzavisnosti. Međuzavisnost i povezanost su posljedica tehnološko-
informacione revolucije koja je ubrzala razvoj transnacionalnihi multinacionalnih kompanija.
Većina teoretičara slaže se da je 1453. god. bili prelomni trenutak novog shvatanja diplomatije, gdje
ekonomski problemi postaju jedan od dominantnih prioriteta djelovanja diplomatske djelatnosti i
fokusa svakodnevnih aktivnosti diplomata. Centar razvoja diplomatije prenosi se iz Vizantije u
talijanske gradove-države: Đenovu, Firencu i Veneciju. Ovi gradovi-države su razvijali svoje
političke i ekonomske aktivnosti, istovremeno preuzimajući ulogu posrednika u robnoj razmjeni
između Evrope, Afrike, Bliskog i Dalekog istoka. Sve je to zahtijevalo uspostavljanje čvrstih
tržišnih ugovora i osiguranje zaštite sopstvenih interesa što je bio primarni zadatak tadašnje
diplomatije.
Druga grupa teoretičara smatra da su tokom XIX i XX vijeka ekonomski interesi postali primat
djelovanja diplomatske djelatnosti. Period XIX vijeku obilježile su: velike promjene na
međunarodnoj sceni, riješeni su kolonijalni problemi, vođeno je više ratova, i evropske države jačaju
svoje diplomatske i pregovaračke snage.
6
U međunarodnom sistemu ekonomska diplomatija dobija dodatno na značaju sa ubrzavanjem
globalizacije (misli se prije svega na dodatno jačanje stepena međuzavisnosti između država, kao i
integrativnih procesa na regionalnom i globalnom nivou), i to u uslovima nedostatka adekvatnih
pravila i institucija koje postavljaju okvir nastupa ekonomskih subjekata planetarne tržišne arene. U
takvim okolnostima firme se pozivaju na institucije svojih država kako bi osnažile nastup na
svjetskom tržištu.
Globalizacija privredne aktivnosti
je proces koji se istorijski može podijeliti u tri faze i to:
7
- rast međunarodne trgovine, posebno izvoza;
- premještanjem proizvodnje, razvoj
off-shore
poslovanja,intenziviranjedirektnih investicija;
- globalizacija tehnoloških inovacija.
Internacionalizacija proizvodnje inicira stvaranje jedinstvenog ekonomskog prostora u kome
dominantna mjerila postaju parametri i standardi koji su odlika svjetske privrede kao
cjeline.Nacionalni ekonomski prostor postaje nedovoljan za savremene razvojne procese. Glavna
obilježja ekonomske globalizacije su:
8
6
Jovičić J., Mirosavić S., Međunarodni Ekonomski odnosi, Banja Luka 2014., str. 88
7
Slobodan Kotlica, Boris Knežević, Ekonomikameđunarodnogposlovanja, Beograd, 2003. str. 310.
8
Džombić I. J., Ekonomski odnosi Bosne i Hercegovine sa inostranstvom ., Banja Luka 2010. str 48.
