2
1.UVOD
U savremenom privrednom životu bilansi se koriste kad god treba izraziti stanje i rezultat
neke privredne aktivnosti. U računovodstvu bilans se koristi kada se iskazuje stanje i rezultat
preduzeća tako što se poslovni događaji, stanja i rezultati preduzeća iskazuju preko novčanih
jedinica kao opšteg svodnog mjerila. Opšta svrha bilansiranja jeste upoznavanje uspjeha i
strukture imovine i kapitala. Zbog primjene različitih formalnih i materijalnih pravila
bilansiranja, nastaju različite vrste bilansa koje se razlikuju prema formi i sadržini.
Najvažniji kriterijumi prema kojima se razvrstavaju bilansi su:
a) veza sa knjigovodstvenim računima i
b) pravne norme koje čine osnovu bilansiranja.
Bilans preduzeća je u čvrstoj sistemskoj vezi sa knjigovodstvom tako da nastaje kao
zaključak knjigovodstvenih računa. Polazeći od veze sa knjigovodstvenim računima -
razlikuju se dva računa:
1) račun izravnanja (bilans stanja)
2) račun dobitka i gubitka (bilans uspjeha).
Polazeći od pravnih normi koje čine osnovu bilansiranja, razlikuju se:
1) poslovni (izveštajni) i
2) poreski bilans.
4
okviru toga gotovina i gotovinski ekvivalenti imaju najveći stepen likvidnosti. U pasivi, ipak,
osnovni kapital ima najduži rok dospjelosti, odnosno najkraće su one obaveze koje su
dospjele, a nisu izmirene prema povjeriocima. Postoji ustaljena ili propisana forma , sadržaj i
raspored pozicija bilansa, koja se naziva bilansna šema. Formom bilansa određuje se broj
kolona, njihov naziv,smeštaj aktive i pasive, kao i razmeštaj i naziv pojedinih dijelova i
pozicija aktive i pasive.
1.2 BILANS USPJEHA KAO OSNOVNI IZVJEŠTAJ
Za razliku od bilansa,koji je račun stanja ili termnski račun orijentisan na
prikazivanje imovine,a uspijeh prikazuje samo kao globalnu veličinu (bruto princip) ili dio
ukupnog rezultata ostvarenog u jednom obračunskom periodu (čime se ne zadovoljavaju
informacioni zahtjevi nijedne interesne grupe), bilans uspijeha je orijentisan na prikazivanje
uspeha iskazivanjem ostvarenog uspeha po vrstama, visini i izvorima. Razvojni put ovog
izvještaja je tekao od statusa nepriznavanja do statusa primarnog izveštaja u procesu
finansijskog izveštavanja. Tokom dužeg vremenskog perioda on je stajao pored bilansa pod
nazivom Račun gubitka ili dobitka.Kako su se rashodi i prihodi koji su se na njemu obuhvatali
na kraju obračunskog perioda sumirali i izravnavali, te je njihova razlika unošena kao
korektura sopstvenog kapitala sticao se utisak da je ovaj račun u službi sastavljanja bilansa.
Naime,zatvaranje računa stanja i sastavljanje bilansa je bilo moguće tek nakon integracije
viška prihoda, odnosno rashoda, u bilansu. Iako je naziv račun gubitka i dobitka i danas u
opticaju termin račun uspijeha se smatra adekvatnijim, jer se radi o izvj eštaju, a ne o kontu
(kako prvi termin asocira).
Bilans uspijeha predstavlja osamostaljeni i razvijeni podkonto sopstvenog kapitala
na kome su obuhvaćeni svi prihodi i rashodi obračunskog perioda, na način da se jasno
uočavaju vrste,visina i izvori ostvarenog rezultata. Informacioni zahtjevi vlasnika, povjerioca,
radnika i drugih interesnih grupa će biti manje ili više zadovoljeni u zavisnosti od iskazane
moći koja je određena formom, strukturopm ili sadržinom ovog izveštaja, što je ipak
povezano sa pitanjima:
(1)izbora forme prikazivanja
(2) načina uključivanja pozicija prihoda i rashoda
