Odlomak

UVOD

Genetička modifikacija, u najširem smislu, može da podrazumeva svaku promjenu u genomu, što može da bude posledica rekombinacije roditeljskih gena u potomku, a dobija se ukrštanjem roditeljskih parova – hibridizacijom u postupku oplemenjivanja i selekcije organizama. Promene genoma mogu da budu i promene u broju hromozoma, ili krupnije promene u njihovoj strukturi, što se dobija tehnikama citogenetike. Genetička modifikacija može da bude izvedena na nivou gena , ili manje grupe gena, tehnikama molekularne genetike, odnosno genetičkog inženjeringa. Svi organizmi dobijeni na navedene načine mogu se smatrati genetički modifikovanim. To nas navodi na zaključak da nazivi koji se koriste da opišu organizme sa genskim promenama o kojima je ovde reč, možda i nisu najsrećnije odabrani. Ne ulazeći u šira razmatranja, može se reći da se pod genetički modifikovanim organizmima (GMO) podrazumevaju oni, kojima je genski sastav izmenjen na način koji se nikada ne bi desio klasičnim razmnožavanjem, ili prirodnom rekombinacijom postojećih gena vrste. Ovim genetički modifikovanim, ili transgenim organizmima genetička struktura je izmenjena na način koji se nikada ne bi desio u prirodi. Genske konstrukcije kojima je izmenjen genom domaćina najčešće potiči od sasvim nesrodnih vrsta, čime se poništavaju sve granice u prirodnom genskom toku izmena naslednih informacija. Mesto kreacije GMO je labaratorija. Oni su tako genetički inženjerovani da u svojoj DNK sadrže strani gen, ili gene koji je unešen labaratorijskim metodama i tehnikama. Izvori gena kojim se manipuliše u DNK domaćina se nalaze u biljnom svetu, kao i u svetu mikroorganizama, insekata i životinja, uključujući i ljude.

Stotinama godina su farmeri, vrtlari i stočari vršili selekciju biljaka i životinja, kako bi prenjeli željene osobine. Ako bi jedna biljka imala veći plod, a druga bolju stabljiku ili korjen, u okviru iste vrste bi ih ukrštali da dobiju biljku koja ima i bolju stabljiku i bolji plod i korjen.To su bile poznate stare sorte biljaka i životinja…sasvim prirodne i zdrave.Ponekad će nasleđene osobine potomstva ispuniti želje uzgajivača, a ponekad neće doći do željne kombinacije jer je priroda imala druge planove.Genetski inženjering otvorio je mogućnost mešanja gena različitih vrsta i to bez jasnog znanja o ishodu! Gene za svoju transgenu mešavinu mogu tražiti bilo gde – u virusima,bakterijama, biljkama, životinjama, pa čak i u ljudima – a one gene koji ne postoje u prirodimogu stvarati u laboratorijama. Dakle bukvalno je postalo moguće spajanje gena virusa, bakterije, čoveka, biljke iživotinje – u jedan živi organizam, koji često zovu transgeni ili genetski modifikovan GM. Zapravo se ne zna kakve će osobine imati ovo biće (a svakako je biće ), niti kakve sve posledice mogu nastati usled primene ove tehnologije na zdravlje ljudi, biljaka i životinja I ukupno pojmljiv svijet. Oni pokušavaju da iz tržišnih razloga genetskim manipulacijam, izmene životne procese nasleđivanja na planeti. Takva nauka nije holistička, već veoma loša nauka – redukcionistička. Ovi naučnici su pokrenuli i brojna etička pitanja, koja nisu sfera njihovog delovanja.Putem masovnih medija koje su dobro potplatili, multinacionalne biotehnološke kompanije, koje ubiru dobit na obmani, odaslale su vrlo uverljivu poruku prema kojoj je biotehnologija čudo koje će rešiti problem gladi u svetu, smanjiti upotrebu pesticida ili izlečiti bolesti čovečanstva. Postavlja se čuveno pitanje – “Dali je baš tako?”

 

 

Genetski bioinženjering

Dok se širom sveta sve češće eksperimentiše sa genetskim kodom biljaka i životinja i stvaraju nove vrste, još se vode polemike šta se dobija ukrštanjem različitih organizama. Ono što je doskora bilo moguće samo u filmovima, desilo se i u stvarnosti, a na vlastima je da odluče šta sa genetski modifikovanim organizmima (GMO), koji sve više postaju neminovnost,bilo direktno kao hrana ili kao njeni sastojci.

GMO su oni proizvodi kod kojih je izmenjen dio genetskog materijala odnosno DNK, prenosilac naslednih osobina. Prvo se krenulo s nižim organizmima, bakterijama i virusima, akasnije se prešlo na niže, pa na više biljke i, na kraju, na životinje i čoveka. Tako se, recimo,presađivanjem gena koji utiče na veličinu mogu dobiti mnogo veće biljke, ili mnogo krupniji I slađi plodovi nego što bi, inače, u normalnim uslovima bili.

Iako zagovornici genetski modifikovane hrane tvrde da opasnost po zdravlje ne postoji I da kod ljudi koji su uzimali takvu hranu nisu uočeni nikakvi zdravstveni problemi, iz suparničke ekipe upozoravaju na to da je prošlo malo vremena od početka uzgajanja i korišćenja genetski modifikovanih vrsta i da je pitanje kakve će biti posledice na duže staze.

U ovom radu se nastoji prikazati bio inženjering kao jedan od najdaljih dometa ljudske nauke sa aspekta već dokazanih dobrobiti ali isto tako i kontroverzi koje su u zadnjim godinama izuzetno prisutne pri čemu se dobrobit jedne naučne discipline, njene eksperimentalne vrednosti i prakse dovodi u dodir sa moralnim, etičkim, humanim pa I religijskim vrednostima i stavovima ljudskog društva i dosadašnjih postignuća, kroz prizmu negativnih, sumornih predviđanja do krajnje zabrinutosti za biološki opstanak čovečanstva.

Upravo, naredni redovi, a nisu malobrojni, govore o zabrinutosti, u prvom redu unaučnim krugovima, o posledicama nekontrolisanih i čak i rizičnim projektima koji već u pojedinim segmentima pokazuju veoma poražavajuće posledice. Brojni su i autoritativni stavovi od kompetentnih naučnika i institucija koje krajnje upozoravajuće govore o ‘’zanosu’’tvoraca novog života kršeći sve do sada kako evolucione, prirodne biološke, održive zakonitosti a tako i najstarije etičke i religijske norme i shvatanja od postanja.

Posledice upotrebe GMO hrane mogu biti brojne. Bolesti koje mogu nastati nalaze se u dijapazonu od alergija do različitih toksičnih dejstava. Vreme upotrebe ovakve hrane nije dovoljno da bi se utvrdile sve posledice. Bitno je napomenuti da se modifikovan genetički materijal koji se nalazi u hrani ugrađuje u genetički materijal naše ćelije, pogotovu virusi. Takoćelije, umesto da proizvode normalne proteine, proizvode, na primer, HIV virus – kaže doktor Slavoljub Janković. On ističe da je jako bitno utvrditi da li se životinje, čije meso jede čovek, hrane genetički modifikovanom hranom jer preko takvog mesa čovek i dobija genetičkineprirodan materijal.

Iako se još eksperimenti obavljaju na životinjama i biljkama, lako je zamisliti i slične eksperimente sa ljudima, čiji bi genetski kod mogao da bude “obogaćen” genima biljaka iživotinja.

 

 

Razumevanje uticaja molekularne biologije na svakodnevni život

Uticaj molekularne biologije na svakodnevni život enormno je porastao a tokom posljednje dve decenije. Medicinske, farmaceutske, a u posljednje vrijeme čak i poljoprivredne namjene za “genske tehnologije” postale su standard, iako ponekad kontroverzne procedure. Izvedivost ove “revolucije” temelji se na nekoliko bioloških činjenica, najvažniji jeodnos između DNA, RNA i proteina. DNK nosi informaciju za proizvodnju proteina.Osnovne jedinice za informacije se nazivaju geni, koji su obično DNA sekvence od oko1500 parova baza (bp). Obično, jedan gen nosi informaciju za jedan protein. Iako su proteini visoko specifični za vrste, genetski kod je univerzalan i podeljen je među svim živim organizmima. Stoga, ako ljudski gen prenesemo u bakterije, bakterije će moći prevesti ovu DNK sekvenci u “ispravnu”, odnosno, ljudsku, aminokiselinu (protein). Umetanje stranih gena ubakterije postala je rutinska laboratorijska procedura br.1. i genetski modificirane bakterije se naširoko koriste za proizvodnju takozvanog “rekombinantnog” proteina za farmaceutsku industriju.

Dobro poznat primer je proizvodnja humanog inzulina u E. coli. Međutim, postoje ograničenja u korištenju bakterija za proizvodnju proteina, posebnosloženih proteina iz viših organizama. Iako je genetski kod univerzalan, uređaj za preradu bjelančevina nije i bakteriji nedostaju enzimi i organele, koji, na primjer, u ćeliji sisara su odgovorni za daljnju obradu i modifikaciju proteina (npr., glikozilacija, disulfid most formacije,rascep). Pogotovo u slučaju većih proteina, bakterije često nisu u mogućnosti da sklope aminokiseline u lanac točne trodimenzionalne strukture potrebne za “biološke aktivnosti”. Posljednje, ali ne i najmanje važno, tendencija bakterija za skladištenje proizvedenih proteina unutar ćelije u obliku denaturisanih precipitata, tzv uključivanje tijela, je poznato da se znatno smanjuje prinos aktivnih proteina. Iz tog razloga, ćelije sisara, koje su prilagođene za širenje u jednoj kulturi ćelija, danas se koriste za proizvodnju složenijih, ali I više vrednih proizvoda moderne biotehnologije.Dobro poznati primeri su različite CHO ćelijske linije poreklom iz ćelije jajnika kineskog hrčka. Kako bi se omogućilo takvim ćelijama sisara da proizvode željeni – ljudski – protein, one trebaju da se genetski modifikuju.

Genetske manipulacije ćelijama sisara (“transfection”) je mnogo teže nego kod bakterija. Posljednjih godina broj transfection strategija je razvijen, među metodama koje se koriste za (polu-) sintetičke polimere. Kontrolisana i uspješna transfection strategija je ne samo osnova za proizvodnju rekombinantnog proteina, već još više za gensku terapiju. Značajna pažnja stoga je posvećena razvoju sintetičkih polimera kao vozila za isporuku gena. Genska terapija je drugi domen gdje je delotvornost prenosa gena važna. Mnoge ozbiljne ljudske bolesti uzrokovane genetskim defektom koji su vođeni zbog izraženog ispod-ili nad nivoa odgovarajućeg proteina. Pacijenti mogu biti trajno izliječiti ako im se nedostajući geni mogu preneti u funkcionalnom obliku u pitanju organa. Dostava gena na određena tkiva mogla bi postati najdelotvornija u medicinskim tretmanima u budućnosti, ali zbog očiglednih razloga, uspostavljanje vrlo siguranih i dobro kontrolisanih metoda za isporuku gena je važan imperativ

No votes yet.
Please wait…

Prijavi se

Detalji dokumenta

Više u Seminarski radovi

Više u Skripte

Komentari

Click to access the login or register cheese