TEMA: DINAMIČKA ANALIZA PROIZVODNJE
SEMINARSKI RAD
4
2. Proizvodnja i dinamika proizvodnje
2.1. Pojam proizvodnje
Proizvodnja je rezultat ekonomske aktivnosti, ali ta formulacija je isuviše široka da bi mogla dati
precizan odgovor na sva pitanja koja se postavljaju u njenom praktičnom statističkom
obuhvatanju. Nesumnjivo je jedno, da je statistički pojam proizvodnje širi od odgovarajućeg
pojma u svakidašnjem životu, gdje pod proizvodnjom podrazumijevamo rezultate rada industrije,
poljoprivrede, šumarstva, vodoprivrede, građevinarstva i drugih djelatnosli koje ulaze u sferu
proizvodnje shvaćenu u najužem smislu. U toj najopštijoj konstataciji uglavnom se slaže
statistička praksa svih vodećih zemalja u svijetu. Teškoće nastaju u preciznom povlačenju
granica proizvodnje u odnosu na raspodjelu i potrošnju dobara, a takvo razgraničenje se postavlja
kao neophodno za pravilno utvrđivanje svih vrijednosti koje se stvaraju u društvu.
1
Proizvodnja je rezultat rada ekonomskih djelatnosti u kojima se stvaraju dobra koja imaju
materijalni oblik kao i onih drugih koje proizvode usluge, a nisu direktno vezane za proizvodnju
materijalnih dobara. Proizvodnja se definiše kao svrsishodan rad koji stvara vrijednosti u
materijalnom i nematerijalnom obliku, u obliku dobara i usluga. Proizvodi, dobra i usluge, imaju
ekonomsku vrijednost, zadovoljavaju ljudske potrebe i predmet su razmjene. Statistički pojam
proizvodnje pretrpio je u svom istorijskom razvoju znatne transformacije u koje nije potrebno
ulazili. Do skora shvatanja o proizvodnji djelila su se na dvije koncepcije, koje ćemo ovde
prikazati ne ulazeći u teorijsko-ekonomsku pozadinu koja stoji iza svake od njih.
Prva koncepcija materijalne proizvodnje, pojam proizvodnje ograničava na vrijednosti stvorene
radom koje imaju obilježje materijnlnih dobara ili proizvodnih usluga. Pod materijalnim dobrima
podrazumijevaju se proizvodi koji imaju predmetni oblik, a pod proizvodnim uslugama, kojima
taj oblik inače nije svojevrstan, usluge izvedene radi obnavljanja upotrebne vrijednosti ili
povećanie te vrijednosti koji ima predmetni oblik.
Druga koncepcija polazi od šireg shvatanja pojma proizvodnje koje, pored materijalnih dobara i
proizvodnih usluga, u proizvodnju uključuje i nematerijalna dobra koja nose obilježje
neproizvodnih usluga.
1
Mlađenović D., Đolević V., Šoškić D. (2003), Ekonomska statistika, Beograd
5
Ona obuhvata rezultate rada svih kategorija aktivnog stanovništva i onog koje je uključeno u rad
van sfere materijalne proizvodnje, kao što su: dižavni aparat, angažovan na poslovima
administracije, državne odbrane i sigumosti, prosvetna, kultuma i zdravstvena djelatnost, razne
slobodne profesije (advokati, ljekari, umjetnici i dr.), zatim uslužno zanatstvo razne dobntvorne
organizacije, a krajnjoj liniji i rad obavljen raznim zabavnim i sličnim organizacijama. I
bankarstvo sa osiguranjem, koje po shvatanju koncepcije materijalne proizvodnje ne ulazi u
proizvodne djelatnosti, ovde se tretira kao proizvođač bankarskih usluga. Za razliku od ovih,
posebnu kategoriju usluga sačinjavaju usluge kapitala. U ove usluge spadaju i stambene usluge
koje kućevlasnici pmžaju zakupcima i od njih naplaćuju odgovarąjuću zakupninu, zatim usluge
od kapitala datog u zajam i drugi oblici usluga kapitala na kojima se zasniva renta.
2.2. Uporedivost statističkih serija
Analiza promena u proizvodnji tokom vremena, njena dinamika, vrši se na bazi odgovarajućih
vremenskih serija. Smisao ove analize sastoji se u upoređivanju rezultata rada jednog perioda sa
rezultatima rada postignutim u nekom drugom periodu. Govoreći o izražavanju proizvodnje već
je bilo riječi o naturalnom izrazu proizvodnje i o indeksu fizičkog obima proizvodnje koji se
koristi za realno praćenje promijena u obimu ostvarene proizvodnje u kraćim vremenskim
intervalima. Za praćenje dinamike u dužim vremenskim periodima koriste se drugi metodi
dinamičke analize, na bazi vremenskih serija. Vremenske serije su nazivi statističkih podataka
koji pokazuju promjene posmatrane pojave tokom vremena.
2
Podaci u vremenskoj seriji dati su u
apsolutnim vrijednostima ili kao indeksni brojevi bazni ili lančani. Da bi se zadovoljili zahtjevi
dinamičke analize, podaci vremenskih serija moraju biti uporedivi. Jedan od bitnih zahtjeva
uporedivosti je taj da podaci konkretne serije odražavaju promjene jedne te iste pojave. Taj
zahtjev međutim, u oblasti ekonomskih pojava ima niz specifičnosti koje ovde treba objasniti.
Mi, na primjer, često govorinło o industrijskoj proizvodnji koju statistički prikazujemo u njenoj
dinamici, iako se ponekad radi samo o formalnoj istovjetnosti pojave čiju seriju dajemo.
2
Mlađenović D., Đolević V., Šoškić D. (2003), Ekonomska statistika, Beograd
