rashoda kojima je svrha ostvarivanje makroekonomskih ciljeva ekonomske politike: pune
zaposlenosti, stabilnih cijena, zadovoljavajuće stope rasta i eksterne ravnoteže.

Jedan od glavnih načina putem kojih država utiče na ekonomske perfomanse, jeste

upravo fiskalna politika. Fiskalna politika je posredovana putem državnih ili budžetskih
rashoda, kao i oblika državne ili javne potrošnje, i putem poreza, kao izvora budžetskih
prihoda. Državni izdaci ili potrošnja uključuje pored državnih kupovina i transferna plaćanja,
koje možemo smatrati kao negativne poreze, jer idu suprotnim tokom. Ne od stanovništva ka
državi, već od države ka stanovništvu, jer država mora da plati kamatu na svoje obveznice. U
tom okviru, rast transfernih plaćanja, se u pojednostavljenoj formi može uzeti kao pad
poreza.

Javni sektor je u većini ekonomija toliko veliki da utiče skoro na svaki aspekt

ekonomskog života (plate zaposlenima u javnom sektoru, penzije i beneficije
nezaposlenima), u smislu državnih rashoda, odnosno, u smislu finansiranja ovih troškova,
putem različitih poreza ( na dohodak, porez na dodatu vrijednost..), čime utiče na veličinu i
obrazac potrošnje individua i biznisa. Država mora da planira svoje prihode i rashode svake
fiskalne godine, pravljenjem budžeta, sa ciljem da izbalansira prihode i rashode.

Pored činjenice da predstavlja instrument državnog planiranja svojih ekonomkih i

socijalnih obaveza, budžet ima posebnu ulogu u aplikaciji politike upravljanja tražnjom u
cilju smanjivanja nezaposlenosti i inflacije. Ravnotežno stanje budžeta odnosi se na
jednakost prihoda i rashoda. U slučaju viška rashoda nad prihodima, postavlja se pitanje
kako onda obezbjediti funkcionisanje države, s obzirom na ogromnu paletu usluga koju
država pruža. Budžetski manjak, implicira potrebu države da pozajmljuje sredstva i time
kreira državni ili javni dug. Javni dugovi su ukupne ili akumulativne pazajmice države, ili
ukupna novčana vrijednost državnih obveznica u vlasništvu javnosti u najširem smislu (svi
akteri koji kupuju obveznice države – domaćinstva, banke, privreda, inostranstvo..).

Nakon kratkog uvoda o fiskalnoj politici, i poslovima koje obahvata prelazimo na

detaljnija objašnjenja fiskalne politike.

2.BUDŽET

Osnovni instrument finansiranja javnih rashoda u svim savremenim državama je

budžet, a u nekim zemljama i jedini. U budžetskoj teoriji postoje brojne definicije budžeta,
jer se radi o kompleksnoj finansijskoj instituciji, pomoću koje država ostvaruje mnoge
ekonomske, finansijske, političke i socijalne ciljeve. Klasično shvatanje budžeta zasniva se
na tvrdnji da je budžet akt kojim se predviđaju i odobravaju, unaprijed i za određeni period
vremena, prihodi i rashodi države.

Budžet je osnovni dokument za finansiranje državnih funkcija u svakoj državi. U

zavisnosti od načina definisanja države, državnih funkcija i obaveza države, budžet se u
teoriji definiše kao pravni akt ili zakon. U našem sistemu , budžet je zakon koji se priprema i
usvaja u „paketu" sa drugim zakonima. Značaj budžeta ogleda se i u tome što budžet nije
samo akt za finansiranje državnih funkcija, već država preko instrumenata fiskalne politike i
instrumenata raspodjele sredstava ostvaruje i političku,ekonomsku i socijalnu funkciju.

Da bi se došlo do optimalnog sistema finansiranja funkcija , neophodno je poći od

teorijskih osnova koje definišu državne funkcije, obaveze države i izvore finansiranja. Kada
se utvrde funkcije i obaveze ,dolazi se do prihoda i izvora prihoda. Sve savremene države
imaju pravni akt za finansiranje državnih funkcija, a to je najčešće državni budžet.

Da bi država mogla da izvršava poslove vezane za njenu nadležnost, neophodna su

joj sredstva. Izvori finansiranja državnih funkcija su uglavnom prihodi koje država ostvaruje
od privrede, stanovništva i domaćih i inostranih zajmova. Budžet kao državni akt treba da
obezbjedi finansiranje države u toku čitave budžetske godine. Otuda treba ukazati na cilj koji
se želi postići budžetom i na značaj koji budžet ima.

Osnovni ciljevi budžeta se mogu definisati kao odnos prema budžetu koji se mora

postići i to :

- budžet je pregled javnih prihoda i javnih rashoda za jedan budući period ;
- da se za funkcionisanje države pribave sredstva koja su potrebna za vršenje
državnih poslova ;
- kao jedan od najvažnijih ciljeva budžeta je iskazivanje svih državnih prihoda i
državnih rashoda.

Budžet ima ekonomsko-finansijski i politički značaj. Ekonomsko-finansijski značaj

se ogleda u sledećem :

- budžet obezbjeđuje i formalan red u državnim finansijama tako što uređuje -
ravnotežu izmedu javnih prihoda i javnih rashoda ;
- budžet treba da obezbjedi redovno , ali umjereno fiskalno opterećenje;
- budžet treba da stvori povoljne uslove za emisiju zajmova.

Politički značaj državnog budžeta je u sledećem :

- budžet je u osnovi politički i ekonomski program vlade ;
- budžet je moćno sredstvo pomoću koga predstavničko tijelo utiče na rad državne
administracije;
- politički život parlamenta se ispoljava u postupku usvajanja budžeta.

Budžet je osnovna finansijska institucija svake politicko - teritorijalne zajednice

kojom se planski predviđaju novčani rashodi i prihodi shodno karakteru produkcionih
odnosa za neposredne i perspektivne zadatke i koju sankcioniše predstavničko tijelo. Inače,
sam termin „ budžet " prvi put je upotrebljen u francuskom zakonodavstvu 1806. godine da
bi se njime označio državni budžet. Sama riječ budžet, čiji je korjen „ bouge " i „ bougette " ,
francuskog je porijekla, i označavala je kožnu torbu. Ova riječ prodrla je u finansijsku praksu
Engleske pošto je dobila svoje prenosno značenje. Do toga je došlo tako što je ministar
finansija, prilikom podnošenja zahtjeva parlamentu za odobravanje sredstava, otvarao kožnu
torbu (budget) u kojoj je nosio taj zahtjev i iz nje ga vadio, da bi ga pročitao pred
parlamentom. Taj akt nazvan je „ otvaranjem budžeta " i tako je riječ budžet prihvaćena u
finansijskoj praksi skoro svih država.

3.JAVNI RASHODI

U savremenoj finanijskoj literaturi mogu se sresti brojne definicije koje pokušavaju

na različite načine da definišu i objasne pojam i suštinu javnih rashoda. Međutim, sve su one
uglavnom slične, s obzirom da govore o novčano pribavljenim javnim potrebama. Otuda, ne
ulazeći u razlike i nijanse koje se mogu uočiti u definisanju pojma javnih rashoda, treba
posebno naglasiti da javni rashodi po pravilu predstavljaju zadovoljenje javnih potreba
pomoću novca, odnosno javni rashodi su oni izdatci koje država čini u javnom interesu
zadovoljenja javnih potreba. U skladu sa navedenim, treba imati u vidu činjenicu da je za
većinu definicija javnih rashoda karakteristično da polaze od dvije osnovne teze:

prvo

, javni

rashodi služe za podmirenje javnih potreba, i

drugo

, u savremenim uslovima, javni rashodi

su po pravilu izraženi u novcu. Ove navedene teze ujedno predstavljaju dvije osnovne
karakteristike javnih rashoda.

Prva bitna karakteristika javnih rashoda jeste da oni imaju za osnovni cilj

zadovoljenje javnih potreba, što je ujedno i osnovni momenat na osnovu kojeg se može prići
razgraničenju javnih rashoda od rashoda privatnih lica. Dok se rashodi privatnih lica vrše u