UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
BANJA LUKA
MEĐUNARODNA EKONOMIJA
Seminarski rad
PORTEROVA TEORIJA KONKURENTSKE PREDNOSTI
Student:
xxxxxxxxx
Profesor:
Prof. dr Radovan Klincov
Banja Luka, decembar 2012.
Porterova teorija konkurentske prednosti
1.
Definicija konkurentnosti
Riječ konkurencija dolazi od latinske reči
concurrentia
, što u prevodu označava
suparništvo, takmičenje, nadmetanje, utakmicu, takmičenje više učesnika
1
. U osnovi
konkurencije nalazi se konkurentska borba. U savremenoj teoriji i praksi, riječ
konkurentnost vrlo često zamjenjuje se riječima: apsolutna prednost, komparativna
prednost, kreirana komparativna prednost, otkrivena komparativna prednost, tržišna
kompetentnost, tržišna prednost. Problem nije samo u korišćenju različitih termina, već u
različitim pojmovnim određenjima konkrentnosti. Ono što je sasvim izvjesno, danas ne
postoji jednoznačno pojmovno određenje termina konkurentnost. U posljednjim
decenijama jedan broj autora pod konkurentnošću misli se na sposobnosti i mogućnosti, na
pozicije i uspješnost subjekta u konkurentskoj borbi. Konkurentska borba ima svoj sistem
vrijednosti - kriterijume konkurentnosti, svoja pravila i učesnike. Kriterijumi konkurenosti,
pravila, uslovi i učesnici konkurentske borbe su pod uticajem brojnih, raznovrsnih i
promjenljivih faktora, tako da se konkurentska borba stalno mijenja.
2
11.
Konkurentnost i međunarodna trgovina
Konkurencija ili tržišna utakmica je osnovni regulator tržišta. Iako neki teoretičari
smatraju da konkurentnost nije ništa drugo do mjerenje bogatstva društva zaobilaznim
putem, vrlo je važno da ona doprinosti inovativnosti, poslovanju i ukupnom ekonomskom
rastu. Međutim ako je slaba konkurentnost na tržištu onda i nacionalna ekonomija trpi.
Ovo obično vodi ka protekcionizmu, netransparetnim državnim dotacijama i barijerama za
ulazak na tržište. Na konkurentnost neke zemlje utiču mnogi direktni i indirektni faktori,
ali od svega je najvažnija konkurentnost preduzeća jer su oni nosioci privrednog razvoja.
Zbog ovoga, preduzeća su stavljena u prvi plan u odnosu na mnoge indikatore koji
karakterišu makroekonomiju. Naravno ne smije se zapostaviti ni to okruženje koje može da
utiče na konkurentnost jednog privrednog sektora.
1
Acin Đ. i M. Bodiroža. 2002. Međunarodna ekonomija. Srpsko Sarajevo: Zavod za udžbenike i
nastavna sredstva
2
Klincov, R., 2010. Međunarodna ekonomija i finansije, Banja Luka: Univerzitet za poslovne
studije
4
Porterova teorija konkurentske prednosti
Faktori koji utiču na konkurentnost su: visoki troškovi poslovanja, veliko opterećenje,
veliki javni dug, slaba ukupna konkurencija koja ne podstiče preduzeća na inovacije i
konkurentnost, neregulisan sistem zaštite okoline i upravljanja otpadom, kvalitetna
odnosno nekvalitetna saobraćajna infrastruktura, teškoće u likvidaciji preduzeća,
neusklađeno zakonodavstvo, slabosti u javnoj upravi itd. Najveće smetnje konkurentnosti
su smetnje koje uzrokuju državne odnosno lokalne vlasti, a ne sama preduzeća. Smetnje
može stvoriti poslovni subjekt ali uvijek postoji država koja može intervenisati.
3
Kada se govori o klasičnim smetnjama onda institucije najčešće stoje iza slijedećeg:
horizontalna ograničenja, vertikalna ograničenja i zloupotrebe državne dominacije.
Horizontalna ograničenja se ogledaju kroz fiksiranje nabavnih i prodajnih cijena, podjele
tržišta resursa i dobara, limitiranje ili kontrolisanje istraživanja i razvoja, proizvodnje i
marketinga. Vertikalna ograničenja su u vidu dugoročnih ekskluzivnih ugovora. Na
konkurentnost posebno mogu uticati nacionalni interesi,
ex ante
kontrola cijena, (legalni)
monopol, konkurentnost između samih institucija, netransparentna politika državne pomoći
i višak zaštite konkurentnosti odnosno višak propisa.
2.
Porterova teorija konkurentnosti
Tokom 1980. godine profesor Majkl Porter, sa univerziteta Harvard u SAD, izvršio je
opširno istraživanje u svijetu kako bi ispitao šeme i determinante za uspjeh u razvoju
konkurentnosti u 10 zemalja. U knjizi, Konkurentna prednost nacija, objavljenoj 1990,
Porter ističe da je korijen konkurentnosti u prirodi okruženja u kojem firme djeluju. U
definisanju teorije nacionalne konkurentske prednosti Porter polazi od pitanja:
4
1.
Zbog čega kompanija u jednoj zemlji stiče konkurentske prednosti u svim
mogućim formama, a ne samo u ograničenom tipu prednosti baziranih na
raspoloživosti faktora proizvodnje, kako je to definisano u teorijama
komparativnih prednosti?
3
Bijelić P. 2003. Ekonomika međunarodnih odnosa, Beograd
4
Kovačević R. 1999. Međunarodna ekonomija, Beograd
5
