Geografski informacioni sistem (u daljem tekstu GIS) je računarski sistem sposoban za
integraciju, pohranjivanje, dopunjavanje, analiziranje, dijeljenje i prikazivanje geografskih
informacija. Geografski informacioni sistemi su veoma mlada oblast primjenene informatike.
Svoj izuzetan razvoj oni duguju, prije svega razvoju računarske tehnike, perifernih uređaja i
pratećeg softvera.

U digitalno doba kompjutera, mi smo počeli da sve ono što znamo dijelimo sa drugima preko
mreže (interneta). Ova znanja postaju veoma brzo digitalno dostupna. Istovremeno se razvio i
GIS koji nam pomaže da bolje razumijemo, predstavimo, upravljamo i komuniciramo mnogim
aspektima naše zemlje kao sistema.

Glavni nedostatak GIS-a je nemogućnost rukovanja podacima koji se mijenjaju u vremenu. GIS
može biti korišten za rukovanje ograničenim brojem vremenskih slojeva za njihovo
uspoređivanje, ali u praksi je nemoguća analiza stvarnih dinamičkih procesa.

Ne omogućuje mehanizam prikaza promjene opisanih vrijednosti u vremenu, a višenamjenska
rješenja su neizvediva. Sve kvalitetnijom integracijom GIS-a i objektno-orijentiranom bazom
podataka doprinosi se smanjenju, ili čak uklanjanju statičnosti sistema.

Uz navedene nedostatke mogu se još spomenuti i:

•

relativno sporo savladavanje GIS softvera

•

dugotrajni procesi prikupljanja podataka i produkcije karata

•

specifična informatička oprema

Ovi sistemi se intenzivno razvijaju u poslednjih 20 godina, a najznačajniji prodori su postignuti
u poslednjih 10 godina. Bez obzira na izuzetnu aktuelnost i na imprijesivan potencijal za
rješavanje aktuelnih problema u prostoru, danas, čak i u razvijenom svijetu ima vrlo malo
informacionih sistema ove vrste koji su u punoj eksploataciji, ili koji su u komercijalnoj
upotrebi. Razlozi za ovo leže u više činjenica.

Prvo, izgradnja svakog informacionog sistema je dug proces, skopčan sa nizom organizacionih i
tehničkih problema: većina podataka je u analognom obliku, a njihovo prevođenje u digitalnu
formu nije uvijek jednostavno; najznačajniji podaci o prostoru su u nadliježnosti državnih
organa, pa je za njihovo prevođenje i distribuciju u digitalnoj formi potreban širok "državni
konsenzus".

Danas se GIS smatra naukom koja se zasniva na aplikacijama i računarskim programima. GIS
je sistem koji na svom ulazu (eng.- input) može primiti informacije (promjenljive) iz različitih
izvora i zapisane u različitim oblicima. Osnovni zahtjev na informacije (promjenljive) koje
dolaze na ulaz GIS-a jeste da moraju sadržati svoju lokaciju.

Npr. lokacija se može označiti koordinatama x, y i z, pri čemu , x,y i z predstavljaju geografsku
širinu, geografsku dužinu i visinu promjenljive. Bilo koja promenljiva koja se može označiti
prostorno može biti ulazna informacija za GIS. Najčešće su to geografske mape.

Geografija je tradicionalno obezbjeđivala važan okvir za organizovanje i komuniciranje sa
ključnim konceptima koji su vezani za naš svijet. GIS obezbjeđuje uporedne nove mehanizme
za prikazivanje geografskog znanja u 5 osnovnih elemenata: mape i globusi, skupovi
geografskih podataka, radni modeli tokova, modeli podataka i meta podaci.

Mape i globusi predstavljaju interaktivne poglede geografskih podataka sa kojima odgovaramo
na pitanja, prikazujemo rezultate i koristimo kao vozačku tablu za realan posao. Mape i globusi
obezbeđuju napredne GIS aplikacije koje međusobno interaguju sa geografskim podacima.

Baze podataka o geografskim informacijama sadrže: karakteristike, mreže, topologije, terene,
preglede i osobine.

Obrada i radni modeli tokova omogućuju sakupljanje i obradu geografskih podataka za
automatizaciju i ponavljanje različitih zadataka i problema, kao i analizu.
GIS skupovi podataka su mnogo značajniji od baza podataka za upravljanje sistemom tabela
(DBMS). Oni povezuju napredno postupanje i integritet kao drugi informacioni sistemi. Šeme,
napredno postupanje i pravila integracije skupa geografskih podataka igraju vrlo važnu ulogu u
GIS-u.

Meta podaci su dokumenti koji opisuju druge elemente. Katalozi dokumenata omogućavaju
korisnicima da organizuju, otkriju i dobiju pristup do baze geografskog znanja.

Ovih pet elemenata, zajedno sa sveobuhvatnom GIS softverskom logikom, formiraju izgrađene
forme za sklapanje inteligentnih informacionih sistema. Inteligentni GIS čini mogućim da se
digitalno snimi geografsko znanje.

Ovi elementi obezbeđuju temelj pronalaženja rješenja za mnoge izazove korišćenjem GIS-a ( na
primjer, poboljšanjima u efikasnosti, inteligentnom i obavještenom donošenju odluka,
planiranju zasnovanom na nauci, izvornom računovodstvu, procjeni i komunikaciji).

Inteligentni GIS omogućava da se geografski podaci prikazuju i dijele sa drugima u različitim
formama- napredni GIS skupovi podataka, mape, modeli podataka, ekspertize profesionalaca
koji su razvili standardizovane radne tokove,napredni modeli geografskih procesa. Inteligentni
GIS takođe omogućava izgradnju i upravljanje skladištem znanja koje može biti objavljeno i
koga mogu i drugi koristiti.

Arc GIS i geo-baze podataka su projektovani da podrže ovaj pristup zasnovan na znanju. Oni
omogućavaju stvaranje, korišćenje, upravljanje i dijeljenje svih elemenata znanja geografije.

Geografski informacioni sistem sastoji od sledećih cijelina:

•

baza podataka,

•

hardvare-a,

•

softvare-a,

•

kadrovi,

•

mreža,

•

standardi.

Izbor baze podataka veoma je važan za izvođenje GIS projekata. Ako se želi integrirati grafičke
i atributne podatke unutar jedne baze podataka, to je danas moguće koristeći Oracle bazu
podataka, koja omogućava jednoznačno određivanje grafičkih podataka unutar baze podataka.

Slika 1.

Prikaz podataka u GIS-u

1.2.

Komponente geografskog informacionog sistema

Geografski informacioni sistem sadrži slijedećih šest komponenti:



Ljudi: ljudski reusrsi su limitirajuća komponenta u implementaciji geografskih
informacionih sistema. GIS analitičari i GIS administratori kreiraju informacioni
sistem, planiraju, implementiraju i donose zaključke,



Hardver: Sastoji se od računarskog sistema na kome će se GIS softver pokrenuti,



Softver: GIS softver obezbjeđuje funkcije i alate potrebne za čuvanje, analizu i
prikaz geografskih informacija,



Podaci: Geografski podaci i tabelarni podaci su okosnica GIS. Mogu se prikupljati
manuelno (skeniranje, digitalizacija, vektorizacija i sl.) ili kupiti od komercijalnih
firmi. Digitalna karta 7 predstavlja osnovni oblik za unos podataka u GIS.



Alati: GIS softver ima integrisane alate za obradu i manipulaciju prostornim bazama
podataka, kao i alatima za analizu tih podataka,



Mreža: Bez informatičkih mreža nema brzog obavještavanja i razmjene digitalnih
informacija. GIS se danas oslanja na Internet, prikupljanjem i dijeljenjem
geografskih podataka.