1. Pojam privrednog društva
Termin privredno (trgovačko) društvo
jeste
genus procsimus
(opšti termin), jer označava nekoliko
statusnih (organizacionih) oblika za obavljanje delatnosti radi sticanja dobiti (trgovačke, lukrativne,
komercijalne aktivnosti). U našem pravu postoji opšti termin za označavanje privrednog društva i pojedini
termini za označavanje pojedinih oblika (formi) trgovačkog društva. Zakon o privrednim društvima iz 2011.
godine koristi termin privredno društvo kao genusni termin, a ortačko društvo, komaditno društvo, društvo
sa ograničenom odgovornošću i akcionarsko društvo kao pojedine termine za označavanje konkretnih
oblika privrednog društva. U zemljama romanskog prava (Francuska i zemlj pod uticajem njene
jurisprudencije) privredno (trgovačko) društvo se označava terminom
societe
. U germanskom pravu
(Nemačka i zemlje pod uticajem njene jurisprudencije) trgovačkom društvu odgovaraju pojmovi
gesellschaft
i
verein
kada imaju lukrativni cilj, a kada nemaju takav cilj smatraju se građanskopravnim
društvima – udruženjima. U anglosaksonskom pravu (Velika Britanija i zemlje pod uticajem njene
jurisprudencije) ne postoji termin koji bi bio adekvatan terminu trgovačko društvo iz romanskog pravnog
sistema, već postoji zajednica termina kojima se označavaju pojedini oblici koji čine biće trgovačkog
društva (
partnership
odgovara ortačkom društvu,
limited partnership
odgovara komaditnom društvu,
engleski termin
company
i njemu komparativni američki termin
corporatio
odgovaraju društvu sa
ograničenom odgovornošću i akcionarskom društvu. Slovenačko pravo trgovačko društvo označava
terminom
gospodarska družba
, hrvatsko pravo za označavanje privrednog društva koristi termin
trgovačko
društvo
, makedonsko pravo upotrebljava termin
трговското друштво
, a bosansko-hercegovačko pravo
trgovačko društvo označava terminom
privredno/gospodarsko društvo
.
Privredno društvo
predstavlja skup više lica (pravnih ili pravnih i fizičkih ili samo fizičkih lica), koji
udružuju sredstva (kapital) ili sredstva i rad, da bi pod zajedničkom firmom (predmetnom ili personalnom),
obavljali zajedničku delatnost (privrednu ili društvenu), radi sticanja dobiti, koju će međusobno podeliti
srazmerno uloženom kapitalu (uz mogućnost korekcije nekim dopunskim kriterijumom) pri čemu
privrednom društvu pravni poredak priznaje pravni subjektivitet (sa izuzetkom za ortačko i komaditno
društvo u nemačkom i anglosaksonskom pravu). Pojmu privrednog društva se suprostavlja pojam
građanskopravnog društva – udruženje. Francuski termin
association
, nemački termin
gesellschaft
sa
nelukrativnim ciljem i
verein
sa nelukrativnim ciljem i engleski
partnership
sa nelukrativnim ciljem i
company
(corporation) sa nelukrativnim ciljem odgovaraju terminu građanskopravno društvo – udruženje
(društvo građansko prava – udruženje). Ključna razlika (vododelnica) između ova dva termina i pravna
pojma se ogleda u cilju. Privredno društvo ima za cilj ostvarenje dobiti, dok građanskopravno društvo –
udruženje ima neki drugi cilj (nelukrativni, nekomercijalni). U pogledu ostalih elemenata razlike su
neznatne. Privredno društvo osniva se na neodređeno vreme, ako u osnivačkom aktu nije određeno da
društvo traje do određenog vremena, nastupanja određenog događaja ili postizanja određenog cilja.
Privredna društva su u svakoj zemlji najvažniji privredni subjekti. Osnovni element zakonske definicije
privrednog društva jeste da ono obavlja određenu delatnost u cilju sticanja dobiti. Ipak, u izuzetnim
slučajevima, privredno društvo se može osnovati i za neke druge neekonomske ciljeve. Ovakvi slučajevi
predstavljaju svakako izuzetak i njihovi se ciljevi moraju izričito naglasiti u osnivačkom aktu i statutu, kao
što je npr. zaštita životne sredine, ušteda troškova i sl., kada poslovanje društva nema kao jedini cilj sticanje
dobiti, već se obavljanje date delatnosti vrši u opštem interesu. Inače cilj osnivača društva ostvaruje se
obavljanjem određene delatnosti čiji je izbor po pravilu slobodan, ukoliko je takva delatnost zakonita,
moguća i u skladu sa dobrim poslovnim običajima. Prema tome, postoji nekoliko bitnih obeležja koja
određuju pojam privrednog društva.
To su:
•
pravni subjektivitet, što znači da je svako privredno društvo bez obzira na organizacioni oblik
pravno lice,
•
obavljanje privredne delatnosti, što znači da privredno društvo samostalno obavlja delatnost za
koju je registrovano, koja može biti proizvodnja, promet robe ili vršenje usluga na tržištu,
•
profitnost što znači da je privredno društvo profitna organizacija koja obavlja svoju delatnost u
cilju sticanja dobiti,
•
ugovorni način nastanka, što znači da društvo (po pravilu), nastaje na osnovu ugovora
zainteresovanih strana, osim kada je osnivač jedno lice (jednočlano društvo), kada se društvo osniva
odlukom osnivača.
1.1.
Delatnost privrednog društva
Privredno društvo može da obavlja jednu ili više zakonom dozvoljenih privrednih delatnosti. Privredno
društvo u svom osnivačkom aktu navodi delatnost koju će obavljati i shodno postupku registracije,
prijavljuje registru (prilikom osnivanja ili naknadno ukoliko dođe do izmene po pitanju delatnosti) šifru i
opis delatnost koju namerava da obavlja u skladu sa Zakonom o registraciji privrednih subjekata.
Delatnost se može obavljati samo u prostoru koji ispunjava određene uslove u pogledu tehničke
opremljenosti, zaštite na radu i zaštite i unapređenja životne sredine, kao i druge propisane uslove.
Ispunjenost uslova proverava nadležni organ u postupku redovnog inspekcijskog nadzora. Pojedine
delatnosti mogu se obavljati samo ukoliko nadležan državni organ da saglasnost odnosno dozvolu na
osnovu ispunjenosti propisanih uslova za njeno obavljanje (primera radi obavljanje bankarske delatnosti
moguće je samo nakon dobijanja dozvole Narodne banke Srbije).
Privredna društva osnivaju se osnivačkim aktom koji ima formu ugovora o osnivanju ako ga osniva više
osnivača ili odluke o osnivanju ako ga osniva jedan osnivač. Lica koja osnivaju privredno društvo su
osnivači društva. Svi osnivači privrednog društva potpisuju osnivački akt. Potpisi osnivača na osnivačkom
aktu privrednog društva overavaju se. Osnivački akt privrednog društva ima sadržinu utvrđenu zakonom za
odgovarajuću pravnu formu peivrednog društva. Pored osnivačkog akta, ortačko i komanditno društvo
mogu imati i ugovor ortaka društva, društvo s ograničenom odgovornošću i ugovor članova društva, a
akcionarsko društvo i statut. Osnivači i lica koja u skladu sa zakonom posle osnivanja pristupe ortačkom
društvu su ortaci, komanditnom društvu – ortaci odnosno komplementari i komanditori, društvu s
ograničenom odgovornošću – članovi društva a akcionarskom društvu – akcionari.
1.2.
Registracija privrednog društva
Pravno gledano njena samostalnost je znatno ograničena jer ona nema svojstvo pravnog lica. Pravno lice je
privredno društvo čiji je ona deo, tako da ta jedinica nema sopstvenu imovinu (sve što ona poseduje je u
vlasništvu privrednog društva) iako može imati poseban račun i određena ovlašćenja. Praktična pravna
posledica takvog poloţaja poslovne jedinice je da ukoliko nesolventno društvo odlazi u stečaj sa njim ide i
poslovna jedinica, ma kako ona pojedinačno imala uspešne poslovne rezultate (deli sudbinu društva čiji je
integralni deo).
Stranom privrednom društvu je dopušteno da ima predstavništvo u Srbiji ali to predstavništvo nema
svojstvo pravnog lica i ne može da obavlja privrednu delatnost. Predstavništvo može samo da obavlja neke
pripremne radnje (npr. ispitivanje tržišta) u cilju procene ekonomske opravdanosti eventualnog osnivanja
privrednog društva. Ukoliko se strano lice opredeli da obavlja delatnost u obavezi je da osnuje privredno
društvo pod istim uslovima kao i domaći subjekti.
1.4.
Ulog u privredno društvo
Osnovni kapital privrednog društva nastaje kao ukupan zbir uloga osnivača. Ulog je materijalna vrednost
koju osnivač unosi u društvo.
Osnivačkim aktom se precizira šta svaki od osnivača unosi u vidu uloga u privredno društvo. Ulozi mogu
biti u novcu ili to moţe biti nenovčani ulog.
Nenovčani ulozi su ulozi u stvarima i pravima, radu i uslugama, kao i udeli i akcije u drugim privrednim
društvima. Pošto osnovni kapital privrednog društva glasi na novac, svaki ulog mora da se izrazi u novcu.
Novčanu vrednost nenovčanih uloga utvrđuju osnivači sporazumom. Primera radi saglase se da automobil
koji jedan od osnivača unosi u društvo kao ulog vredi 10.000.000 dinara. Ukoliko pak ne postignu
saglasnost, procenu vrednosti uloga mogu poveriti ovlašćenom procenjivaču, ili će to na njihov zahtev
učiniti sud. Specifičnost vezanu za procenu nenovčanog uloga srećemo kod otvorenog akcionarskog društva
gde zakonodavac zahteva da procenu vrednosti nenovčanih uloga obavezno izvrši ovlašćeni procenjivač, u
skladu sa zakonom kojim se uređuje računovodstvo i revizija (nema slobode osnivača da se sami
sporazumeju).
Potpisivanjem osnivačkog akta nastaje obaveza osnivača da unese ugovoren ulog u privredno društvo i
niko, pa ni ostali osnivači ne mogu ga osloboditi te obaveze. Tim činom unošenja svi novčani i nenovčani
ulozi postaju kapital društva.
Osnovno pravilo zaštite kapitala privrednog društva i posledica njegovog pravnog subjektiviteta je da
osnivač više ne raspolaţe tim ulogom i ne moţe se predomisliti i uzeti nazad ono što je uložio u društvo.
Uloženo je postalo deo imovine privrednog društva i samo ono nadalje može raspolagati tom imovinskom
vrednošću, u cilju sticanja dobiti obavljanjem privredne delatnosti za koju je registrovano.
1.5.
Udeo u privrednom društvu
