Uloga i značaj Centralne banke

UVOD

Centralna banka

centralna monetarna ustanova

u nekoj državi koja ima monopol emisije

novca.

Funkcije centralne banke

su da održava monetarnu stabilnost nacionalne ekonomije,

sprovođenjem monetarno-kreditne politike, reguliše novčani opticaj, organizuje i vodi platni
promet zemlje, bavi se kupoprodajom deviza te propisuje stopu obavezne rezerve, kontroliše
bankovni sistem, određuje službeno eskontnu stopu i slično.

Uglavnom u svim zemljama egzistira samo jedna takva banka, npr. u Srbiji Centralna banka
Srbije (Narodna banka Srbije), u EU Evropska centralna banka (ECB). Međutim, negde ih je više,
npr. kao u SAD, Kanadi, ali opet su te banke okupljene oko jedne centralne banke, a zajedno čine
FED - sistem federalnih rezervi.

Za   Centralnu   banku   se   može   reći   da   je   kvazi   banka   ili   specifična   državna   institucija.   Ona
predstavlja   neprofitna   institucija,   i   ona   ne   uspostavlja   direktne   odnose   sa   nebankarskim
sektorima, osim sa državom, što znači da nema konkurentskih odnosa između centralne banke i
drugih   banaka.   Centralna   banka   vrši   emisionu   funkciju.   Ona   preko   svojih   specijalizovanih
institucija emituje gotov novac. Centralna banka emituje i primarni novac tako što odobrava
kredite poslovnim bankama ili od njih kupuje nedospela potraživanja. Na ovaj način Centralna
banka   održava   potrebnu   količinu   novca   u   opticaju   i   reguliše   visinu   kamatnih   stopa   na
finansijskim tržištima Centralna banka se javlja kao „banka- banaka“ i kao „banka- države“.
Centralna banka je, s jedne strane, novčana institucija (u kojoj se se formira i dinamizira opticajni
novac), a s druge strane, predstavlja bankarsku instituciju (koja uspostavlja brojne kreditne i
depozitne   odnose   sa   bankama,   državom   i   inostranstvom).Centralne   banke   su   se   do   drugog
svetskog rata organizovale kao akcionarska društva, a tek kasnije su se nacionalizovale i tek onda
stupile pod kontrolu države. Prva centralna banka osnovana je u Švedskoj 1656. godine, a najveći
uticaj je imala Bank of England koja je osnovana 1695. godine.

1. Pojam centralne banke

Centralna banka je banka koja zauzima centralni položaj u bankarskom sistemu određene zemlje,
u smislu da ova banka deluje kao banka drugih banaka i kao bankar države.

Emisiona ili centralna banka je specifična privilegovana bankarska institucija monetarnog
sistema, državna ili pod jakim nadzorom i uticajem države; zadužena i odgovorna za stvaranje
vrednosti domaće valute, za kontrolu i regulisanje novčanog opticaja i likvidnosti bankarskog
sistema, i zadužena da se stara za likvidnost u zemlji i u plaćanjima sa inostranstvom. To je jedina
ovlašćena banka za izdavanje novčanica i kovanog novca kao zakonskog sredstva plaćanja.

Država   na   centralnu   banku   kao   monetarnu   instituciju   prenosi   prava   i   ovlašćenja   u   domenu
vođenja emisione, kreditno-monetarne, devizne politike i regulisanja novčane mase. Pored niza
zajedničkih   obeležja,   ovlašćenja   i   načina   funkcionisanja,   mogu   se   razlikovati   od   zemlje   do
zemlje,   a   prvenstveno   zavisi   od   stepena   razvijenosti   finansijskog   sistema   i   infrastructure.
Centralne banke se takođe razlikuju sa stanovišta odnosa i uticaja države na vođenje monetarne,

kreditne, kamatne i devizne politike.

Centralna banka je vladina agencija koja vrši emisiju novčanica i kovanog novca reguliše ponudu
novca i kredita u privredi, kamatne stope, devizni kurs (vodi monetarnu politiku)vrši superviziju
finansijskog sistema služi kao zajmodavac u krajnjoj instanci upravlja deviznim rezervama
zemlje drži depozite banaka i drugih centralnih banaka organizuje obavljanje platnog prometa
reguliše plaćanje i kreditiranje poslova sa inostranstvom.

Centralna banka

je javna ili kvazi – javna agencija sa eksplicitnim i ekskluzivnim pravom

kontrole novčanih i kreditnih poslova. Kao “banka svih banaka”, čijim posredstvom komercijalne
banke mogu namirivati svoja uzajamna potraživanja, garantuje vrednost domaće valute, vodeći
politiku stabilnosti cena. Može da skuplja, obrađuje i da analizira informacije o finansijskim
tokovima i o realnoj ekonomiji. Državna banka koja emituje novac i vrši kontrolu poslovnih
banaka, pa se otuda i naziva “banka banaka”.

Uloga centralne banke

Ekonomska suverenost bilo koje zemlje određena je i monetarnom suverenošću koja obuhvata
monetarno - kreditni, valutni i devizni sistem.

Trebalo bi imati u vidu da je koncept centralne banke, njene funkcije, monetarna politika i mere
monetarnog regulisanja podređen:

— Prema užoj definiciji centralne banke, osnovnoj ciljnoj funkciji centralne banke - stabilnost
valute.

— Prema široj definiciji centralne banke, stabilnost valute, likvidnost privrednih subjekata u
unutrašnjem platnom prometu i plaćanjima prema inostranstvu, i monetarnoj i deviznoj kontroli
banaka.

Centralna banka ima u monetarnom, kreditnom i bankarskom sistemu privilegovan, monopolisan
status, koji se prvnstveno odnosi na izdavanje i emisiju novca.

Osnovne funkcije centralne banke su:

— emisiona funkcija - monopol na kreiranje i regulisanje primarnog novca, tj. regulisanje
potrebne količine novca u privredi i gotovog novca (novčanica i kovanica);

—regulisanje kreditnog potencijala banaka i usmeravanje njihove kreditne politike;

—uloga bankara države;

—regulisanje likvidnosti bankarskog i privrednog sistema - uloga poslednjeg utočišta likvidnosti;

—nadzorna uloga - kontrola boniteta i zakonitosti poslovanja bankarskog sistema i njegovog