1.POJAM BANKE U NAŠEM PRAVU I PRAVU EU

Banka   je   naznačajnija   finansijska   organizacija   koja   se   bavi   prikupljanjem   slobodnih   novčanih
sredstava   od   privrede   i   stanovništva   i   na   bazi   tako   prikupljenih   sredstava   daje   kredite
zainteresovanim licima (fizičkim i pravnim) i dr. Usluge
Definicije ekonomske  teorije  obično  određuju  banku  kao  preduzeće  koje  u različitim  oblicima
preuzima tuđ novac koji dalje pozajmljuje trećim licima radi ostvarivanja dobiti na razlici kamata.
Formalno   pravne   definicije   određuju   banku   kao   pravno   lice   koje   se   može   osnovati   samo   uz
saglasnost   nadležnog   organa   preko   definisanja   izvedenog   iz   predmeta   poslovanja   pa   do
formalizovanog pristupa gde se unapred određuju karakteristike banke.
Naš zakon:
Banka je akcionarsko društvo sa sedištem u RS koje ima dozvolu za rad NBS i obavlja depozitne
i kreditne poslove, a može obavljati i druge poslove.
Direktiva   EU   77/780/EEC   određuje   banke   kao   finansijske   institucije   koje   se   bave   kreditnim   i
depozitnim poslovima.
Izraz „public“ se odnosi na pribavljanje kapitala

VRSTE BANAKA

Osnovna podela banaka u svakom bankarskom sistemu je podela na:

1. centralne (emisione)
2. poslovne (komercijalne)

Emisione banke su centralne finansijske ustanove u monetarnom sistemu jedne zemlje. Njihova
uloga je da emituju novac kao i da regulišu količinu novca u opticaju. One utvrđuju i vode
monetarnu i kreditnu politiku, staraju se o likvidnosti poslovnih banaka i vrše nadzor nad njihovim
poslovanjem, a obavljaju i druge poslove utvrđene zakonom.
Poslovne banke se bave zaključivanjem i izvršavanjem bankarskih ugovora i drugih bankarskih
poslova. S obzirom na karakter poslova kojima se bave ove banke se najčešće dele na:



opšte (univerzalne)



hipotekarne



založne



depozitne



za kreditiranje izvoza i osiguranje izvoznih poslova

Banke se mogu javiti i u organizacionoj formi bankarskog konzorcijuma, holding banke i drugim
pravno dopuštenim organizacionim oblicima.

3.DELATNOST BANAKA (OPŠTA PRAVILA I ZABRANA POVREDE KONKURENCIJE)

Delatnosti koje obavlja banka određene su zakonom. (Zakon o bankama)
Apsolutni bankarski poslovi su poslovi koje može obavljati samo banka, dok je drugim pravnim i
fizičkim licima obavljanje takvih poslova zabranjeno:



primanje depozita



davanje kredita



izdavanje platnih kartica

Relativni bankarski poslovi su oni poslovi koje mogu obavljati banke ali mogu ih obavljati i drugi
subjekti;



polaganje (davanje) depozita



uzimanje kredita



devizni, devizno-valutni i menjački poslovi



poslovi platnog prometa



poslovi sa HOV (izdavanje HOV, poslovi kastodi banke)



brokersko-dilerski poslovi



izdavanje garancija, avala i drugih oblika jemstva (garancijski posao)



kupovina, prodaja i naplata potraživanja (faktoring, forfeting i dr.)



poslovi zastupanja u osiguranju



poslovi za koje je ovlašćena zakonom



druge poslove čija je priroda srodna ili povezana sa navedenim poslovima, a u skladu sa
osnivačkim aktom i statutom banke

Navedene bankarske poslove banke mogu obavljati na osnovu dozvole za rad, u skladu sa
registrovanom delatnošću.

Banka je dužna da svoju delatnost obavlja tako da ne povređuje konkurenciju na tržištu.
Povredom konkurencije u smislu Zakona o zaštiti konkurencije smatraju se akti i radnje privrednih
subjekata i drugih pravnih i fizičkih lica koje oni preduzimaju odnosno donose u cilju poslovanja
na jedinstenom tržištu Srbije, a pri tom narušavaju ravnopravnost drugih subjekata.
Zakon o bankama predviđa da je banci zabranjeno da:

1. zaključuje sporazume kojima se bitno sprečava, ograničava ili narušava konkurencija
2. zloupotrebljava dominantan položaj
3. sprovodi koncentraciju kojom se bitno sprečava, ograničava ili narušava konkurencija i to

naročito da je sprovodi stvaranjem odnosno jačanjem dominantnog položaja na
finansijskom tržištu

NBS sprovodi mere u skladu sa zakonom. Može se tražiti i mišljenje organizacije nadležne za
zaštitu konkurencije.
NBS daje saglasnost na koncentraciju. Ona donosi posebne akte.

4.POSLOVNO IME I SEDIŠTA BANKE

Banka ima svoje poslovno ime (firmu) kao važan element njene pravne individualizacije.
Poslovno ime je ime pod kojim banka posluje (Zakon o privrednim društvima – akcionarsko,
privredno društvo).
Naziv banka je zaštićeni naziv koji mogu u svome imenu koristiti samo one finansijske
organizacije kojima je to zakonom dopušteno (lat. banca – sto, klupa na kome su srednjovekovni
italijanski trgovci menjači obavljali svoje menjačke i druge bankarske poslove)
Noviji propisi sadrže odredbe kojima su definisani pojam banke i pravo korišćenja naziva banka.
U našem pravu taj naziv mogu koristiti samo organizacije koje se po zakonu organizovane kao
banke, dok je drugim finansijskim organizacijama i drugim privrednim subjektima to zabranjeno.
Novim Zakonom o bankama pravo na korišćenje naziva nije samo pravo, veš i obaveza.
Sedište banke je mesto iz kog se upravlja poslovima banke kao akcionarskog društva. Određuje
se osnivačkim aktom banke. Važe pravila kao za sedište privrednog društva.

5.BANKE KAO SUBJEKTI BANKARSKOG PRAVA

Banke   su   osnovni   i   najvažniji   subjekt   bankarskog   prava,   ali   ne   i   jedini.  Druge   finansijske
organizacije se bave određenim bankarskim poslovima.
Zakonom o bankama se ne regulišu druge finansijske organizacije (ranije, Zakon o bankama i
drugim finansijskim organizacijama). U bankarskom sistemu RS one više ne postoje. U roku od
godinu   dana   stupanja   na   snagu   Zakona   o   bankama   sve   dotadašnje   finansijske   organizacije
moraju da se usklade sa odredbama novog zakona, imaju obavezu da se transformišu u banku
(ako ispune uslove za osnivanje banke), da se pripoje drugoj banci ili prestanu sa radom.
Kriterijum   kategorizacije,   obavljanje   određenih   bankarskih   poslova   je   merilo   za   identifikaciju   i
svrstavanje drugih finansijskih organizacija u subjekte bankarskog prava.
Uz banke i druge finansijske organizacije, u bankarstvu se javljaju i razne njihove asocijacije.
Neke   imaju   dobitni   karakter   i   imaju   isti   položaj   kao   banke   i   druge   finansijske   organizacije
(bankarski konzorcijumi, pulovi). Zakon o bankama RS dozvoljava da se banka organizuje kao
bankarska grupa ili kao bankarski holding.
Subjekti bankarskog prava i druga lica u finansijskom sektoru: društva za osiguranje, pokrovitelji
emisije   HOV,   društva   za   upravljanje   investicionim   i   dobrovoljnim   penzijskim   fondovima,
brokersko-dilerska   društva,   privredna   društva   koja   obavljaju   poslove   finansijskog   lizinga   i   dr.
(bankarske poslove obavljaju u vidu zanimanja odnosno registrovane delatnosti)
Nedobtni tip jesu strukovna udruženja banaka.
S druge strane naspram banaka i drugih finansijskih organizacija stoje klijenti. Oni su subjekti
bankarskog prava u širem smislu reči.

NACIONALNI PRAVNI IZVORI BANKARSKOG PRAVA

I – ZAKONI (najvažniji izvori bankarskog prava)
Zakon o bankama (2006)reguliše pravni položaj banke.
Zakon o obligacionim odnosima (1978) reguliše zaključivanje i izvršavanje bankarskih poslova.
Zakon o privrednim društvima (2004) reguliše osnivanje privrednih društava.
Ostali zakoni: Zakon o stečaju i likvidaciji banaka i društava za osiguranje, Zakon o osiguranju
depozita, Zakon o NBS, Zakon o platnom prometu, Zakon o sprečavanju pranja novca, Zakon o
tržištu HOV i drugih finansijskih instrumenata, Zakon o preuzimanju akcionarskih društava, Zakon

Ciljevi Bazelskog komiteta su:

1. promovisanje i unapređenje stabilnosti finansijskog sistema
2. sigurnost poslovanja banaka
3. minimalni standardi kapitala
4. konzistentnost supervizije (opšti principi supervizije)

Preporuke ovog Komiteta nisu bila u početku pisana pravila koja bi predstavljala pravila zvanične
pravne   institucije,   one   su   bile   materijal   koji   je   davao   široke   smernice   za   politiku   koju   organi
nadzora u svakoj zemlji mogu da koriste za utvrđivanje politike kontrole koju primenjuju.
Većina preporuka Bazelskog komiteta pretočena i pravno formalizovana kroz direktive EU.
Neki materijali koji se donose na sednicama Bazelskog komiteta, kao što je Dogovor o kapitalu
(Capital Accord) i Ključni principi (Core Principles), sačinjeni su sa očekivanjem da ih organi
nadzora širom sveta dosledno primenjuju.
Da bi se unapredila konzistentnost u primeni Novog Sporazuma širom sveta, Bazelski komitet za
bankarski nadzor je formirao Grupu za primenu sporazuma (AIG) i Grupu za kapital (CTF).
Sporazum će se dograđivati   i posle primene Bazela II da bi se odžao korak s razvojem novih
tržišta i napredak u praksi upravljanja kapitalom.
Grupa za kapital je odgovorna za razmatranje suštinskih izmena Novog sporazuma i njegove
interpretacije,   a   Grupa   za   primenu   sporazuma   je   zadužena   za   razmenu   informacija   između
nacionalnih kontrolora o poteškoćama u praktičnoj primeni Bazela II i o strategijama koje oni
primenjuju da rešavaju ova pitanja. Neophodna je bliska saradnja ove dve grupe.

OSNIVAČI I OSNIVAČKI KAPITAL BANKE

Banka se u našem pravu osniva samo u organizacionoj formi akcionarskog društva.
Osnivači banke mogu biti pravna i fizička lica. Pored domaćih, u ulozi osnivača se mogu javiti i
strana pravna i fizička lica, uz poštovanje principa uzajamnosti (reciprociteta).
Prvenstveno   se   ceni   bonitet   osnivača.   Za   domaća   i   strana   pravna   lica   ocenjuje   se   profitna,
finansijska i operativna stabilnost, poslovna reputacija a za fizička lica se ocenjuje imovinsko
stanje i poslovna reputacija.
Osnivači mogu pristupiti osnivanju samo sopstvenim novčanim sredstvima što podrazumeva da
se ona ne sastoje od pozajmljenih  novčanih sredstava.
Obaveza  je   osnivača   da   u  postupku   dobijanja   dozvole   za   osnivanje  banke,   ukoliko  dođe   do
promene podataka koji se dostavljaju, odmah i bez odlaganja obavesti Narodnu banku i da joj
odmah dostavi nove podatke.
Minimalan   iznos   novčanog   dela   osnivačkog   kapitala,   početan   osnovni   kapital   banke   kao
akcionarskog društva, ne može biti manji od 10.000.000 evra u dinarskoj protivvrednosti, prema
zvaničnom srednjem kursu na dan uplate.
Nenovčani deo uloga osnivača se izražava u novcu na osnovu procene. (Zakon o privrednim
društvima)
Za osnivački kapital, kao početni osnovni kapital banke, važi princip očuvanja vrednosti osnovnog
kapitala. Osnivači banke ne mogu povlačiti sredstva uložena u osnivački kapital banke.

10.OSNIVAČKI AKT I STATUT BANKE

Osnivanje banke započinje donošenjem osnivačkog akta banke. Donošenjem ovog akta banka
još ne nastaje kao pravno lice, ona će to postati tek upisom u registar. Banka je u postupku
osnivanja i nalazi se u stanju „preddruštva“.
Osnivačkim aktom se uređuju najznačajnija pitanja za samo osnivanje, ali i za organizaciju i
poslovanje banke. Zakon – obavezna sadržina akta o osnivanju banke:

1. poslovno ime i sedište pravnog lica osnivača banke, odnosno ime i prebivalište fizičkog

lica osnivača banke

2. poslovno ime i sedište banke
3. iznos ukupnog osnivačkog kapitala banke u novčanom i nenovčanom obliku, kao i udeo

svakog osnivača u tom kapitalu

4. rok do kog su osnivači banke dužni da uplate novčana sredstva, odnosno nenovčana

sredstva prenesu u osnivački kapital banke

5. prava, obaveze i odgovornosti osnivača banke
6. broj akcija banke i njihovu nominalnu vrednost kod prvog izdavanja, vrste i klase akcija

koje je banka ovlašćena da izda, kao i prava iz akcija svake klase

7. poslove koje banka obavlja

8. način pokrića gubitka banke
9. način rešavanja sporova između osnivača banke
10. prava osnivača banke u slučaju statusnih promena
11. ukupni ili procenjeni iznos troškova u vezi sa osnivanjem banke

Dodatni elementi ulaze u fakultativnu sadržinu akta o osnivanju.
Pored akta o osnivanju banka mora imati i statut. Statut je opšti akt kojim se detaljno uređuje
pravni status banke, njena organizacija, upravljanje i poslovanje. Slabije je pravne snage od akta
o osnivanju, statut je nakon osnivanja praktično najvažniji opti akt za rad i poslovanje banke.
Statut banke – obavezna sadržina:

1. organizaciju i način poslovanja banke
2. pitanja o kojima odlučuje skupština banke
3. pitanja o kojima odlučuju drugi organi banke, sastav i postupak odlučivanja ovih organa,

kao i mandat članova tih organa

4. mere i odgovornost organa banke za obezbeđenje likvidnosti i solventnosti banke
5. prava, obaveze i odgovornost članova upravnog i izvršnog odbora banke i drugih lica sa

posebnim ovlašćenjima i odgovornostima utvrđenih statutom banke

6. ovlašćenje za potpisivanje i zastupanje banke
7. način vršenja unutrašnje kontrole i unutrašnje revizije banke
8. podatke i isprave koji se smatraju poslovnom tajnom banke i način postupanja s tim

podacima i ispravama

Statut može uključiti i druge elemente i oni predstavljaju fakultativnu sadržinu.

11.POSTUPAK OSNIVANJA BANKE

Postupak osnivanja banke se odvija pred Narodnom bankom. Na postupak osnivanja banke
primenjuju se odredbe zakona kojim se uređuje opšti upravni postupak. Narodna banka u
postupku osnivanja odlučuje rešenjem koje je konačno. Protiv donetog rešenja može se voditi
upravni spor, ali tužba protiv ovog rešenja ne može sprečiti niti odložiti njegovo izvršenje.
Postupak osnivanja banke se odvija u dve faze. Prva faza je podnošenje zahteva za preliminarno
odobrenje i on se naziva postupak za preliminarno odobrenje za osnivanje banke.
Druga faza je postupak za dobijanje dozvole za rad.
Oba postupka se vode samostalno i u svakom se donosi od strane Narodne banke posebno
rešenje, kojim se odobrava, odnosno odbija ili odbacuje podneti zahtev za svaku fazu postupka.

12.POSTUPAK ZA PRELIMINARNO ODOBRENJE ZA OSNIVANJE BANKE

Nakon zaključenja ugovora o osnivanju, osnivači banke podnose Narodnoj banci zahtev za
preliminarno odobrenje za osnivanje banke, uz koji prilažu:

1. podatke o osnivačima banke, iznosu njihovih uloga i broju, vrsti i nominalnom iznosu

akcija koje stiču

2. osnivački akt i predlog statuta banke
3. izjavu da će novčani deo osnivačkog kapitala uplatiti na privremeni račun kod NBS
4. izjavu da će nenovčana sredstva preneti u osnivački kapital banke
5. podatke o svim licima koja će imati učešće u banci i o osnovu tog učešća
6. imena predloženih članova upravnog i izvršnog odbora banke i podatke o njihovoj

kvalifikaciji, iskustvu i poslovnoj reputaciji

7. predlog programa aktivnosti banke za period od tri godine i predlog plana poslovne

politike banke

8. predlog procedura za upravljanje rizicima i za unutrašnju kontrolu banke
9. dokaz da je nadležno regulatorno telo države porekla odobrilo stranoj banci ili drugom

stranom licu iz finansijskog sektora učešće u osnivanju banke u Republici Srbiji ili dokaz
da takvo odobrenje nije potrebno prema propisima te države ako se banka osniva kao
zavisno društvo strane banke ili drugog stranog lica iz finansijskog sektora koje je
predmet kontrole, odnosno nadzora ovog regulatornog tela

10. dokaze o ispunjenosti posebnih uslova ako je osnivač banke strana banka ili strano lice iz

finansijskog sektora koje je predmet kontrole odnosno nadzornog tela države porekla

Narodna banka može zahtevati da joj osnivači banke dostave i druge podatke i dokumente.
Narodna banka je dužna da u roku od 90 dana od prijema urednog zahteva, oceni
ispunjenost zakonskih uslova i opravdanost za dobijanje rešenja o davanju preliminarnog
odobrenja za osnivanje banke.

Ukoliko nisu ispunjeni zakonski uslovi za dobijanje dozvole za rad, Narodna banka Srbije donosi
rešenje kojim može da odbaci ili odbije zahtev za izdavanje dozvole. Osnivači, pravna i fizička
lica koja nisu uspela sa zahtevom za dobijanje dozvole za rad, ne mogu ponovno podneti zahtev
za preliminarno odobrenje osnivanja banke u roku od godinu dana od dana odbacivanja ili
odbijanja zahteva.

14.OSNIVAČKA SKUPŠTINA I UPIS U REGISTAR

Osnivačka skupština banke može se održati tek po prijemu rešenja Narodne banke o izdavanju
dozvole za rad banke. Od trenutka prijema ovog rešenja osnivačka skupština banke se mora
održati najdocnije u roku od narednih 30 dana.
Osnivačku skupštinu čine osnivači banke, a svoje pravo glasa na osnivačkoj skupštini osvaruju
srazmerno visini svog uloga.
Na   osnivačkoj   skupštini   banke   donosi   se   statut   banke,   bira   predsednik   i   članovi   upravnog   i
izvršnog odbora banke, usvajaju programi aktivnosti banke za period od tri godine i poslovna
politika banke i donosi se odluka o prvom izdavanju akcija. Odluke o ovim pitanjima se donose
dvotrećinskom većinom glasova osnivača.
Osnivači banke dužni su da akte usvojene na osnivačkoj skupštini dostave na saglasnost NBS i
roku od 5 dana od dana njihovog usvajanja.
Narodna banka potom odlučuje o davanju saglasnosti na navedene akte i to u roku od 60 dana
od njihovog prijema.
Nakon dobijanja rešenja od Narodne banke osnivači podnose prijavu za upis banke u registar
privrednih subjekata. Upisom banka stiče svojstvo pravnog lica.
Prijavu     za   upis   u   registar   osnivači   su   dužni   podneti   u   roku   od   30   dana   od   dana   dobijanja
saglasnosti na akte usvojene na osnivačkoj skupštini.
Uz   prijavu   za   upis   u   registar   privrednih   subjekata   osnivači   banke,   odnosno   lice   koje   su   oni
ovlastili, podnose:

1. dokaz o identitetu osnivača
2. ugovor o osnivanju banke i statut
3. dokaz da osnivači banke sredstva u nenovčanom obliku prenose u osnivački kapital

banke

4. procenu ovlašćenog procenjivača nenovčanog uloga osnivača
5. druge isprave u skladu sa propisima o upisu u registar privrednih subjekata

Pored navedenih dokumenata prilažu se i:

1. rešenje o izdavanju dozvole za rad
2. saglasnost Narodne banke na Ugovor o osnivanju i statut
3. mišljenje na odluku o imenovanju direktora odnosno v.d. banke koje daje Narodna banka

U registar privrednih subjekata mora se upisati i svako povećanje i svako smanjenje
akcionarskog kapitala i to u roku od 10 dana od nastanka promene.
U svoj naziv koji u registar privrednih subjekata upisuje, banka može da unese elemente koji
detaljnije označavaju poslove kojima se bavi, depozitna, hipotekarna, založna banka.
Po završetku procesa registracije nadležni organ za registraciju privrednih subjekata donosi
Rešenje o upisu banke u registar privrednih subjekata. Osnivači banke su dužni da u roku od 5
dana od prijema rešenja isto dostave Narodnoj banci.

15.O KAPITALU BANKE UOPŠTE

Za poslovanje banke kao depozitno-kreditne institucije, od izuzetnog značaja je kapital s kojim
ona raspolaže, delom njen sopstveni a delom kapital kojim ona raspolaže na osnovu ugovora sa
njenim klijentima.
Kapital banke se sastoji od osnovnog i dopunskog kapitala. Pored toga NBS može da propiše i
druge oblike kapitala.
Prema zakonu, banka je dužna da održava propisani iznos kapitala radi stabilnog i sigurnog
poslovanja, odnosno radi ispunjenja obaveza poveriocima. Tokom svog poslovanja banka je
dužna da obezbedi da kapital banke uvek bude u visini koja nije manja od dinarske
protivvrednosti 10.000.000 evra prema zvaničnom srednjem kursu.
Način izračunavanja kapitala i adekvatnosti kapitala banke izračunava se prema metodologiji koju
propisuje Narodna banka.