Planinsko-dolinsko-kotlinska CG

(površi i brda CG)

1. Hijerarhija

Mezoregija planinsko-dolinsko-kotlinske makroregije

2. Granice

- u CG se izdvajaju 2 posebna dela : 1)

niža, primorska

i 2)

viša, planinska CG

- CG brda i površi su deo Dinarida i obuhvata znatno veću površini od jadranske CG. “.
Ona je fizionomska celina visokih planina i manjih kotlina, manjih i većih kraških polja,
tipskih kanjonskih dolina sa gustim šumama.

- jezgro joj je

u primorskom Katunskom krasu

, od kojeg se širila ka Hercegovini

(

priključen Nikšić

) i Sandžaku (

priključena Pljevlja

), dok je sada

metohijski grad Peć

pripadao CG
- CG je dobila naziv po gustim četinarskim šumama
- predhodile su joj prva CG država

drevna Duklja

do X veka a potom Zeta.

Najstariji pomen pod sadašnjim imenom potiče iz XIV (doba kralja Milutina). U predratnoj
Jugoslaviji CG (Zetska banovina) je spadala u najnerazvijenija područja sa zaostalom
poljoprivredom i nerazvijenom industrijom, rudarstvom i saobraćajem.

Mikroregije

- 1.

Katunski kras

Nikšićki kraj

Pljevaljski kraj

Crnogorska brda

sa mikrocelinama nazvanim po plemenima koja su tu

živela, ali i po nekim prirodnim karakteristikama (planinama - Pivljani, rekama-Moračani,
kraškim poljima-Cetinjani):

Katunski kras

- je

jezgro stare CG

- prostire se od Primorja i Boke do Zetske i Bjelopavlićke ravnice i Nikšićkog polja.
Obuhvata

krašku zaravan

iznad CG primorja i čini prelaz od jadranske prema planinskoj

CG. Sa zaravni na 800-1000m n.v. dižu se primorske planine Orjen, Bijela Gora, Lovćen,
Pusti Lisac; na Lovćen se nadovezuje planinski venac Sozine, Sutormana i Rumija
- jako je

skrašćena

kraškim poljima :1.

Cetinjsko

Njeguško

Grahovsko

i 4.

Drvsno

(

Dragalj

) polje

uvalama :

Čevska

Ćeklićka

vrtačama, dolinama :

Cucka

a javljaju se i pećine, jame i ponori
- najskrašćeniji deo su

Cuce

- pokrivena je fluvio-glacijalnim nanosom
- manja kraška polja sa pašnjacima predstavljaju središta naseljanosti i poljoprivredne
aktivnosti; to je oduvek bio stočarski kraj koji je u toku leta naseljavalo stanovištvo Primorja
i Skadarske potoline, radi ispaše stoke
- naseljenost ove regije je povećana dolaskom Turaka, zbog bega stanovništva, ali
uporeda sa slabljenjem turske moći, jačala je snaga i samostalnost crnogorskih plemena,
te je u njemu

stvoreno jezgro CG države (XIX vek)

; u najvećem kraškom polju razvilo se

središte - Cetinje

,oko Cetinjskog manastira

2.Nikšićki kraj

je ranije pripadao Hercegovini a CG je priključen

dogovorom u Sandzaku 1913.. Nalazi se u najvećem kraškom polju republike, a kraj
obuhvata obodne planine polja: Vojnik, Maganik, Prekornica, Golija, Njegoš, Lupoglav.

3.Pljevaljski kraj

, oko Pljevalja, priključen je CG kao i znatan deo oko

Pive.

Crnogorska brda

- prostiru se NE od stare CG i sastoji se od 7 plemena tj. 7 brda :
1)

Bjelopavlići

Kuči

Rovci

Piperi

Vasojevići

Bratonožići

Morača

- ovde zemljište nije tako golo i krševito kao u Katunskom krasu, već se znatnim delom
sastoji od nepropustljivih kristalastih stena koje su omogućile nastanak bujnih pašnjaka i
šuma i obezbedile dovoljno vode
- zbog istorijskih prilika, društveno-političkih organizacija u prošlosti, ekonomskih i kulturnih
prilika, došlo je do obrazovanja na relativno maloj teritoriji više plemenskih celina, po
kojima se označavaju krajevi:
1)

Bjelopavlići

- sa leve strane Zete, u Bjelopavlićkoj ravnici

Ozrinići

- E od Nikšićkog polja

Pješivci

- sa desne strane Zete

Piperi

- sa desna strane Morače

- planinom Prekornicom su odvojeni od Bjelopavlića
5)

Bratonožići

- između Morače i njene pritoke Male Rijeke

Brskuti

- oko istoimene reke, pritoke Morače

- veći deo pripada Bratonožićima, dok manji deo

(Osoje) pripada Kučima

Lijeva Rijeka

- oko istoimene pritoke Morače; između

                                                                    Bratonožića, Žijeva i Komova
                                                                  - predstavlja maticu Vasojevića; mali prostor i
                                                                    prirodni uslovi prinudili su  levorečke Vasojeviće
                                                                    da se stalno iseljavaju u dolinu Lima, izvorišne
                                                                    delove Tare i dr. krajeve
                                       8)

Vasojevići

- u slivu gornjeg Lima, od Tare preko Berana i

Andrijevice do izvorišta Ibra
9)

Kuči

10)

Rovci

- oko Mrtvice, obuhvatajući i planine Prekornicu,

Maganik i Lolu
11)

Morača

(Moračani) - oko gornje Morače

12)

Bjelasica

- između Tare (nizvodno od Kolašina) i Lima

(nizvodno od Berana)
13)

Gornji Kolašin

- oko Mojkovca

14)

Donji Kolašin

- severno od Gornjeg; između Tare, Ljuboviđe

(leve pritoke Lima) i izvorišta Đeotine
15)

Poljica

- NE od Berana

16)

Bihor

- oko Bijelog Polja

                                                      - srednjevekovna CG župa u srednjem Polimlju, između
                                                        Tivranske klisure Lima na S i Kumaničke klisure na N,
                                                        planine Bjelasice na W i Koritsko-pešterske visoravni
                                                        na E
                                     17)

kraj Pive

- čine ga

Pivska župa

Pivske planine

Genetski oblici

: 1.tektonski

                             2.fluvijalni
                             3.kraški
                             4.glacijalni
                             5.abrazioni

tektonski

- planine i kotline

Durmitor

- 2522m n.v. Bobotov kuk, posle Prokletija najviša Dinarska planina

- između Pive i Tare; od Pivskih planina na W, odvaja ga kanjon Sušice
- u širem smislu, obuhvata

Drobnjačku(jezerske) površ

Pivsku površ

, sa kojih se

izdižu durmitorski vrhovi do 1000m relativne visine (Šljem, Sore, Prutaš)
- dug 50km, a širok oko 20km
- izgrađen od paleozojskih škriljaca iznad kojih je serija krečnjak debljine 1700m
- ima glacijalne oblike (cirkovi, valovi i morene), kraške (

Ćirova pećina

- na Bobotovom

kuku,

Ledena

pećina

)

nacionalni park

- za vreme mlađih pleistocenih glacijacija, Durmitor je bio zahvaćen intenzivnim
zaleđivanjem; lednici su se kretali iz cirkova zrakasto na sve strane, naročito

dolinom

Sušice

ka N,

dolinom Komarnice

Dolovima

ka S, zatim

Ališnicom

Lokvama

Koritima

Mlečnim dolom

prema površi Jezera ka NE, ovi lednički jezici stapali su se u

veliki

supodinski Drobnjački lednik

; od njega dalje su odvajale ledničke struje i kretale

prema kanjonskim dolinama; jedan od njih je i

Lukovski lednik

koji se dužinom od 15km

spuštao do Nikšićkog polja, gde je na mestu otapanja istaložio stotinu metara visoku
čeonu morenu; na Durmitoru ima 12 većih cirkova (jedan od njih je

Škrčki

); u

Žabljačkom valov

, koji kreće od Crnog jezera, u poprečnom profilu izdvajaju se gornji

(širi) deo (800m), koji odgovara ledniku starije glacijacije i donji (uži) deo (150m), koji je
izdubio mlađi lednik iz virmske glacijacije

Sinjajevina

- 2253m - duga 40km, široka 15km
- ili Sinjavina
- tipična

kraška visoravan

koja se nadovezuje na durmitorsku

- sa nje se u toku virma spuštao 14km dug

Kolašinski lednik

koji je izgradio 2 uklopljena

valova i na kraju zagradio terminalni basen 65m visokom čeonom morenom

Bjelasica

- Crna glava 2137m
- pod njenim imenom često se podrazumeva cela planinska zona od Komova (na S) do
Ljuboviđe (na N)
- u užem smislu ona podrazumeva planinu između Tare i Lima
- za vreme pleistocena bila je pod lednicima; sa planine se spuštao 5km dug

Biogradski

lednik

koji taloženjem svoje čeone morene zagradio Biogradsko jezero; gornji deo

Biogradske rijeke predstav zapravo valov

Komovi

- 2460m - u izvorištu Tare i Lima
- sastoji se od krečnjačke mase

Kom Kučkog

Kom Vasojevićkog

- i ona je bila pod ledom;

Kučki lednik

je pokrivao 115km² površine kučke kraške

visoravni; od njega su se spuštali lednički jezici ka Morači, Limu i Cijevni (

lednici

Međukomlja

Veruše

)

Prokletije

- 2656m Đeravica, na Bogoćevici, uz tromedju CG,Metohije i Albanije.
- planinska grupa između Skadarskog jezera i Ibra kod Kos. Mitrovice; jedan od najviših i
najkrševitijih planinskih venaca Balkana čiji je glavni greben dug 70km
- zajedno sa Komovima predstavlja završne dinarske planine na SE, koje menjaju pravac
Dinarida   NW-SE   u   SW-NE,   što   je   posledica   tektonskog   sutoka   Dinarida   i   Šarida   (koji
takođe povijaju ka NE)
-   u   širem   smislu,   obuhvataju   Čakor   (sa   najvišim   prevojem),   Mokru   Goru,   Hajlu,   Žljeb,
Bogićevicu,  Koprivnik, Đeravicu, Žuti kamen ...
-

Čakor

predstavlja

najviši prevoj

- 1849m n.v, a

Đeravica

najviši vrh

SCG

- u njoj se ističu ledničke i kraške forme
- Prokletije su posle Alpa predstavljale najzaglečereniji kraj na Balkanu; sa njih su se
spuštali lednici ka Skadarskoj potolini i Metohijskoj kotlini; najveći je bio

Plavski

(35km),

zatim

Pećki ili Rugovski

(25km),

Dečanski

(20km) i

Rožajski

(16km), i

Vusanjski

koji se

sastojao od 2 uklopljena valova

Lovćen

- 1749m n.v. - viša primorska planina nad Cetinjem, prema Njegušima i bokeljskoj ravnici
Grbalj
- krečnjačka planina sa Njeguševim mauzolejom; preko njega idu čuvene serpentine puta
koje upravo vode ka Njegoševom mauzoleju; ima ih 42 i savlađuju visinsku razliku od
1500m i na samo 2km vazdušne udaljenosti
-

nacionalni park

Orjen

- 1895m n.v.
- takođe primorska planina
- ima lednički reljef i bogata je talozima (Krivošije)
- u vreme risa i virma bio je zahvaćen glacijacijom i najduži lednik je bio dug 10km i
spuštao se ka Boki

Maglić

- 2386m n.v. - predstavlja deo prostrane visoravni između Sutjeske, Pive i Drine
- pored njega ovu visoravan čine Volujak i Bioč

Kotline

se javljaju uglavnom u okviru kompozitnih dolina reka :

1) u dolini Lima -

Plavsko-gusinjska

, koja je najviša (dno na 900m), najprostranija i

poligenetska (tektonsko-ledničko-flivijalna) sa kotlinama
-

Andrijevička

Beranska

Bijelopoljska

                            - a u Srbiji su Prijepoljska i Pribojska
  2) u kanjonskoj dolini Tare – duga 78km od Pripora do Šćepn polja. Dubina dostiže 1300
m. U njoj se javljaju proširenja
                                              -

Mojkovačka

Kolašinska

Mateševska

3) u dolini Đeotine -

Pljevaljska

(visoka, na 770m); ispunjena neogenim jezerskim

sedimentima