F
AKULTET
S
PORTSKIH
N
AUKA
College of Sports Sciences
Banja Luka
TRENAŽNA TEHNOLOGIJA RAZVOJA SNAGE
KOD FUDBALERA
/S PECIJALIS TIČKI RAD/
Mentor:
Prof. dr Vidosav Lolić
Banja Luka, 2008. godine
Kandidat:
Marko Zec, prof.
POSVETA:
Svima vama koji ste dotaknuli moj život i dali mu smisao, značaj i pravac…
Prepoznaćate se i sami…
Marko
1.0. UVOD
Fudbal je jedan od najpopularnijih sportskih igara današnjice. Fudbal igraju djeca,
mladi, odrasli, muškarci i žene. Svjedoci smo svakodnevnog igranja fudbala, na svakom
mjestu koje pruža i najmanju mogu ćnost za susret dvije grupe fudbalera ili rekreativaca.On je
jednostavno neizbježni dio čovjekovog okruženja i čovjekovih interesovanja, a posebno djece
i omladine. U današnje vrijeme aktivnost, dinamičnost i ljepota fudbalske igre uz
spektakularno predstavljanje publici osnovni su uzroci popularnosti koju fudbal uživa na svim
dijelovima planete i u svim slojevima društva.
Po svojoj strukuturi fudbal je veoma složena i kompleksna igra. Zbog svoje složenosti
pripada grupi polistrukturalnih acikličnih kretanja sa najvećim stepenom kompleksiteta. To je
sportska igra koju karakterišu raznovrsne i brojne složene kineziološke aktivnosti u kojima
pored acikličnih ima i cikličnih kretanja visokog obima i intenziteta. Današnji nivo razvoja
fudbalske igre kojeg karakterišu velika dinamičnost i visok ritam igre zahtijeva od fudbalera
izuzetnu fizičku pripremljenost,visok nivo tehnike u kretanju, taktičku zrelost i psihičku
stabilnost.
Stalno povećanje opterećenja u toku utakmice zahtijeva od igrača neprekidan rad na
razvoju i usavršavanju osnovnih motoričkih sposobnosti i to: snage, brzine, izdržljivosti,
fleksibilnosti, koordinacije, agilnosti, preciznosti i ravnoteže.
Osnovne motoričke sposobnosti za fudbalere imaju primarni značaj jer predstavljaju
osnovnu vrijednost u cjelokupnom prostoru motorike.To je onaj dio opštih psihosomatskih
sposobnosti koji se odnosi na određeni nivo razvijenosti osnovnih latentnih motornih
dimenzija i koji su uslov za uspješno kretanje, bez obzira da li su te sposobnosti urođene ili
vježbanjem stečene.
M otoričko izvođenje bilo koje strukturne jedinice fudbalske igre (npr. šutiranje lopte
na gol) je složen kompleks aktivnosti sastavljen od intelektualnih i motoričkih sposobnosti i
tehničkih znanja,te predstavlja rezultat misaonih napora povezanih sa optimalnim
angažovanjem motoričkih sposobnosti. Zato je najprihvatljivije fudbalsku motoričku
sposobnost definisati kao najracionalnije i najinteligentnije, svrsishodno i promišljeno
izvođenje specifičnih motoričkih zadataka sa i bez lopte u različitim situacijama igre.
M eđu najvažnije motoričke sposobnosti svakako spada snaga. Snaga se definiše kao
sposobnost čovjeka da savlada spoljašnji otpor ili da mu se suprotstavi mišićnim naprezanjem
(Zaciorski 1975). Isti autor navodi da maksimalna snaga koju čovjek može da ispolji, zavisi s
jedne strane, od biomehaničkih karakteristika, a s druge strane od stepena napetosti pojedinih
mišićnih grupa i njihovog uzajamnog kombinovanja.
Dosadašnjim istraživanjima motoričkih sposobnosti dokazana je ne samo egzistencija
snage kao dimenzije motoričkog prostora,već je potvrđena saglasnost u mišljenju da je snaga
jedna od osnovnih sposobnosti, koja je presudna uza efikasno funkcionisanje sistema čovjeka
za obavljanje različitih motoričkih zadataka. Ne postoji, u stvari, niti jedan motorički akt koji
bar djelimično ne zavisi od snage.
Također, mnoga istraživanja su pokazala da se dimenzija snage ne razlikuje samo
prema tipu akcije već i prema vrsti pretežno angažovane muskulature.Tako su Hempel i
Fleishman (1975) izolovali faktore snage trupa, snage ekstremiteta i faktor interpretiran kao
mobilizacija energije (vjerovatno faktor eksplozivne snage).
Sekereš, (2000), ističe da snaga u sportu danas postoji kroz svoja četiri pojavna oblika
i to: apsolutna snaga, brzinska snaga, eksplozivna snaga i izdržljivost u snazi. U odnosu na
karakter nervno mišićnog naprezanja po istom autoru razlikujemo: dinamički ili izotonični
režim, statički ili izometrijski režim i promjenljivi ili aksotomični režim.
Davno su prošla vremena kada se trening snage smatrao preprekom u treningu
fudbalera – razvoj previše mase, ograničenje pokreta, koji su navodno štetili tehnici i agilnosti
igrača. Zbog toga, trening snage u fudbalu traži drugačiji pristup od dizanja tegova tokom
cijele godine. Prema Krameru i Flecku (1993.) trening snage ima najveći potencijal od bilo
koje druge aktivnosti u prevenciji povreda.
Dobro osmišljena progresija treninga snage u fudbalu, imat će za rezultat jačanje
ligamenata i tetiva, te omogućiti fudbaleru da se bolje suoči s naporima kako na treninzima
tako i na utakmicama. Gotovo svaki pokret u igri kao što su: udarci lopte, dueli, okreti,
zamasi, sprintovi i udarci lopte glavom zahtijevaju dobru osnovu snage i eksplozivnosti.
Prednosti koje program treninga snage može donijeti fudbaleru u igri su:
- poboljšati brzinu i ubrzanje,
- popraviti agilnost – zaustavljanja, okrete, startove, usporavanje,
- povećati sposobnost građenja lopte i odolijevanje napadima protivnika,
- poboljšati skočnost igrača, što pozitivno utiče na igru glavom,
- smanjiti rizik od povreda,
- jačanje udarca po lopti,
- igrači postaju jači u duel igri,
- poboljšati snažnu izdržljivost igrača.
Prednost može biti sociološka i psihološka, jer trening povećava individualnu
disciplinu i mentalnu odlučnost za obavljanje životnih i sportsko specifičnih zadataka.
Uprkos svim prednostima treninga snage, takav trening ne bi smio biti prenaglašen u odnosu
na druge komponente treninga. Trening snage je samo jedan dio spektra aktivnosti potrebnih
da se poboljša sportska igra i smanji mogu ćnost od povreda.
3.0. PREDMET I PROBLEM RADA
Predmet ovog rada je trenažna tehnologija razvoja i usavršavanja snage kao jedne od
primarnih sposobnosti fudbalera.
Uzimajući ovu temu imao sam u vidu sopstvenu mentalnu elaboraciju, kao želju da
napravim sintezu znanja proisteklih iz ličnog iskustva te informacije koje tretiraju područje
savremene fudbalske igre, naročito akcentirajući tehnologiju razvoja i usavršavanja snage kod
fudbalera.
Oblici ispoljavanja snage kod fudbalera su specifični shodno zahtjevima fudbalske
igre. Prilikom utvrđivanja načina rada moraju se u obzir uzeti svi faktori koji utiču na izbor
trenažne tehnologije kao što su: nivo motoričkih sposobnosti, starosna dob, dužina fudbalskog
staža itd.
Kod fudbalera je pogrešno insistirati na enormnom povećanju mišićne mase koja može
predstavljati ometajući faktor, jer je fudbaleru potrebna pravovremena reakcija i ispoljavanje
njegovih fudbalskih kvaliteta u odgovarajućem momentu.
Problem rada je definisanje manifestne snage i određ ivanje njenog značaja u odnosu
na fudbalske zadatke i u skladu sa tim odrediti adekvatne metode za razvoj snage.
Nema sumnje da trening snage ima izrazito veliki značaj u trenažnom procesu
fudbalera jer u protivnom može predstavljati ograničavaju ći efekat.
Rad je koncipiran tako da u prvom dijelu čitaoca upozna sa osnovnim
karakteristikama motoričkih zahtjeva u fudbalskoj igri, nakon čega su apostrofirane definicije
i oblici ispoljavanja snage kao i metodička pravila u treningu snage. Na kraju su predočene i
neke vježbe koje se primjenjuju radi unaprijeđ enja motoričkih sposobnosti u igri sa posebnim
akcentom na usavršavanje snage fudbalera.
