SADRŽAJ
UVOD........................................................................................2
1. TEORIJE O NASTANKU DRŽAVE................................5
1.1. Patrijarhalna teorija....................................................... 5
1.2. Teološka teorija............................................................. 6
1.3. Idealističke teorije...........................................................7
1.4. Biologisitčko – organicističke..........................................7
1.5. Teorije društvenog ugovora............................................8
1.6. Teorije sile......................................................................9
1.7. Funkcionalističke teorije...............................................10
1.8. Psihološka teorija.........................................................10
1.9. Marksistička teorija...................................................... 11
2. TEORIJSKO DEFINISANJE I TIPOVI DRŽAVNO –
POLITIČKIH ORGANIZACIJA..........................................11
2.1. Robovlasništvo............................................................ 13
2.2. Feudalizam.................................................................. 13
2.3. Kapitalizam.................................................................. 13
2.4. Socijalizam...................................................................14
3. POLITIČKA UREĐENJA I OBILJEŽJA DRŽAVA.........14
4. TIPOVI I OBLICI DRŽAVNE VLASTI...........................16
4.1. Monarhija.................................................................... 16
4.2. Republika.................................................................... 16
4.3. Diktatura ili tiranija....................................................... 16
4.4. Autokratija....................................................................17
4.5. Oligarhija......................................................................17
4.6. Demokratija................................................................. 17
5. METOD RADA.............................................................18
ZAKLJUČAK............................................................................19
LITERATURA..........................................................................21
1
UVOD
Tema o kojoj ćemo ovdje govoriti na prvi pogled izgleda jednostavna,
samorazumljiva, pa joj ne bi trebalo pridavati tako veliki značaj. Obilje
literature i nepregledan empirijski materijal ne govore samo o značaju
teme nego i njenoj složenosti, nepreciznosti i ogromnim teškoćama sa
kojima je suočeno svako istraživanje bilo kojeg aspekta političke
institucije – države. Problem nastanka, razvoja i funkcija države ostaje
tematskim zadatkom svakog mislioca, ne samo društva nego mislećeg
subjekta uopšte. Od Heraklita preko Sokrata, Platona i Aristotela do
Karla Popera danas ovaj problem nije prestao zanimati najumnije glave u
povijesti čovječanstva.
Država je osnovni i najvažniji oblik političkog organiziranja svakog
klasnog društva. Kroz historiju činjeni su mnogi pokušaji da se shvati i
objasni porijeklo i priroda države.
Država je historijska društvena tvorevina. Nastala je u društvu na
određenom stupnju razvoja proizvodnih snaga i proizvodnih odnosa.
Razvojem proizvodnje i društvenom podjelom rada, a posebno
razmjenom dolazi do uspostavljanja teritorijalnih veza kao baze za
organizaciju društva. Razvoj proizvodnih snaga u prvobitnoj zajednici je
izazvao promjenu produkcionih odnosa i sa tim i svih drugih društvenih
odnosa i institucija. Zajednička rodovska svojina nad sredstvima za
proizvodnju zamijenjena je privatnom svojinom, jednakost pripadnika
rodovskih zajednica nejednakošću bogatih i siromašnih, solidarnost ljudi
iz istog plemena suprotnošću interesa gospodara i robova. To je onaj
trenutak u razvoju društva kad se na historijskoj pozornici pojavljuje
država.
Teorije države:
Patrijarhalne teorije
– predstavnik Aristotel
Teološka teorija –
predstavnik Augustin Aurelije
Idealističke teorije
– predstavnik Hegel
Biologističko – organicističke teorije –
predstavnik Tomas Hobs
Teorija društvenog ugovora
– Tomas Hobs, Žan Žak Ruso i Džon Lok.
2
O državi možemo govoriti i u širem značenju. U tom slučaju, država
predstavlja društvo obuhvaćeno jednom državnom organizacijom, dakle
ne samo državni aparat nego i teritoriju i stanovništvo, koji su pod istom
državnom vlašću.
Po genezi svog nastanka država predstavlja otjelovljenje jedne
protivrječnosti, ona je organizacija koja vrši funkcije neophodne za život
društva. Ona je i organizacija koja vrši funkcije sredstvima prinude i
drugim instrumentima. Država je predstavnik i zastupnik interesa jednog
dijela društva protiv drugog dijela. Ona je instrument vladajuće strukture
kojim se ona služi da bi zaštitila svoje interese. Ove dvije protivrječne
strane u prirodi svake države uvjetuju jedna drugu i nalaze se u
dijelektičkom jedinstvu. Bez obzira na sva proturječja vezana za državu,
njen nastanak i razvoj, ona je jedino mogući oblik društvenosti u
uslovima klasnog društva;“ nužno zlo „, bez koga bi bilo nezamislivo
funkcionisanje i opstanak društva pocijepanog na različite interesne
grupe.
Služenje države interesima naroda je bar po formi, indirektno, a ne
direktno. Da bi mogla uspješno da štiti postojeći poredak država mora
biti u poziciji da odlučuje o tome šta je u interesu toga poredka, a šta
nije.
Da bi se jedna društvena pojava i organizacija mogla smatrati državom
neophodno je da posjeduje tri elementa: postojano stanovništvo,
utvrđenu teritoriju i suverenu vlast.
Država je ustanova javne vlasti. Znači ona se ne može poistovjetiti sa
društvom.Društvene klase se u sferi politike bore za afirmaciju svojih
interesa i za njihovo pretvaranje uz pomoć države u opšte društvene
interese što znači da se klasni interesi pojavljuju u odjeći
opštedruštvenog interesa. Država je najviši oblik zajedničkog života ljudi
u uslovima klasnog društva. Individua nije ništa bez države, a svrha
države je slobodna i umna individua.
Osnovni problem države je u tome da usaglasi pravedno sa efikasnim i
da to dvoje usaglasi sa umom kao mogućnošću osmišljenog života za
sve.
4
1. TEORIJE O NASTANKU DRŽAVE
1.1. Patrijarhalna teorija –
jedna od najranijih teorija
o postanku i biti države kao svog začetnika
navodi
Aristotela
( sl.br.3 ).
On ističe kako sve složene pojave u društvu valja raščlaniti
i od manjih spoznaja stići do većih. On je, dakle, pristaša
analitičke i induktivne metode, što je u ono vrijeme
predstavljalo novo spoznajno sredstvo, različito od onih religiozne,
mistične ili deduktivne prirode. Kroz cjelokupno se djelo Aristotela
provlači izrazita sociološka metoda, čije načelo glasi:
“Objasnimo ljudsko
društvo društvenim, ovozemaljskim uzrocima, a ne voljom bogova”
1
.
No,
Aristotel je bio i pristaša evolucionističke metode, koja stvari gleda na
dinamički način, u njihovom razvoju i promjenama koje u tom razvoju
slijede. To potvrđuje da je Aristotel već tada dijalektički mislio.
Aristotel polazi od tri osnovna društvena odnosa:
a) odnos muškarca i žene
b) roditelja i djece
c) gospodara i roba
Od tih osnovnih odnosa nastalo je
domaćinstvo
i
obitelj
, ali društveni
razvoj nije stao na tome. Prva zajednica nastala od više domaćinstava
jest
naselje
, kojeg po stupnju razvoja slijedi
država
kao najviši stupanj
samodovoljnosti. Iz ovog slijeda je jasno da država nastaje po prirodi i da
je čovjek po prirodi državotvorno biće,
zoon politikon.
Aristotel uz
postanak države veže i ekonomske činitelje: razvoj obitelji doveo je do
porasta potreba koje su se mogle zadovoljiti jedino povećanjem
razmjene među obiteljima. Tako su među njima ojačale veze koje su
iziskivale sve veću lokalnu koncentraciju, te je tako došlo do naselja.
Razvitkom tog procesa, povećanjem komunikacije i razmjene među
naseljima, stvoreni su preduvjeti za nastanak države.
1
Internet
5
Sl.br.3 Aristotel
