METODE I TEHNIKE PRIKUPLJANJA PODATAKA
METODOLOGIJA NAUČNOG ISTRAŽIVANJA
1. PRIKUPLJANJE PODATAKA
Prikupljanje podataka je karakteristika svakog naučnog, a moglo bi se reći i uopšte
svakog istraživanja. To podrazumijeva u svim situacijama istraživanja analizu i sintezu,
indukciju, klasifikaciju, specijalizaciju i generalizaciju, apstrakciju, dedukciju i
konkretizaciju i dalje, to podrazumijeva u svim situacijama koriščenje opštenaučnih
metoda modelovanja, hipotetičko-deduktivne i statističke, samostalno ili, što je u procesu
naučnog istraživanja češće i opravdanije, u punoj međusobnoj povezanosti.
Podatak je činjenica predočena u formaliziranom obliku, npr. kao broj, riječ ili slika.
Podatak (engl. data) predstavlja simbolički i formaliziran prikaz činjenica, pojmova i
instrukcija, pogodan za komuniciranje, interpretaciju i obradu uz pomoć ljudi ili mašina.
1
Sa aspekta nauke podaci, odnosno dokazni materijali sastoje se od informacija do
kojih istraživač može da dođe. A, u svakodnevnoj komunikaciji, u dnevnom opštenju
često se pogrešno poistovećuju značenja pojmova: podatak, činjenica, informacija -
obavještenje itd. Otuda je potrebno prethodno utvrditi izvjesne bitne razlike između
pomenutih termina odnosno pojmova.
U objektivnoj stvarnosti postoje i na različite načine se manifestuju mnogobrojne
činjenice. Prirodni predmeti bića, prirodni, psihički i društveni procesi, aktivnosti, odnosi
itd. i njihovi dijelovi (složeni ili elementarni), okružuju čovjeka, odigravaju se uz njegovo
učešće ili bez njega, odigravaju se u njemu, pri čemu su neki od njih ugrađeni u sadržaj
njegove svijesti a neki ostaju van nje. Opravdano je, sa stanovišta potreba istraživanja,
to nazvati realnim činjenicama. Može nam se prigovoriti da osim realnih postoje i
idealne činjenice, one koje su duhovne, koje su otjelotvorene u stvarima. Ne ulazeći u
argumentaciju potrebnu za osporavanje ovog stava, smatramo da je svijest ljudi realnost
koja živi sa njima - a ponekad, sadržana u njihovim tvorevinama, i nadživljava ih. Sve što
se posredstvom realnih manifestacija može opaziti, pa prema tome i naučnim
metodama, iskustveno, saznavati i provjeravati, smatraćemo realnim činjenicama.
1.1. Izvori i klasifikacija podataka
Iz dosadašnje istraživačke prakse proizlazi da su, istina, samo u načelu izvori podataka u
empirijskim istraživanjima u svim društvenim naukama manje-više isti. Ali, i da svi
izvori podataka nemaju za sve društvene nauke isti značaj, niti se podjednako često i
uspješno koriste. Naime, za istraživanja najznačajniji izvor podataka je tekuća, živa
praksa koja je predmet istraživanja. Jer, aktivnosti, odnosno procesi su i sami po sebi
praksa. To znači da je osnovni i najznačajniji izvor podataka objektivna situacija,
odnosno ponašanje učesnika u akciji (akcijama), kojim izražavaju totalitet inicijalne,
tekuće i završne situacije koja je predmet istraživanja. Ponašanje, odnosno konkretni
1
http://sh.wikipedia.org/wiki/Podatak
4
proces je istovremeno najdirektniji, najaktuelniji, najpotpuniji, najvalidniji i
najvjerodostojniji izvor podataka. Međutim, to je za korišćenje u naučnom radu i
najsloženiji izvor podataka. U mnogom on je povezan i uslovljen izborom pravih
kontakata sa pravim učesnicima u aktivnosti - akciji, sa izborom i primjenom određenih
tehnika istraživanja i odgovarajućim uzorkom ispitanika. Najšire uzevši, svi činioci
realnosti izvori su podataka o procesima koji su predmet istraživanja. Za sve činioce
procesa i za svaki proces u bilo kom vremenu nisu svi izvori podjednako pogodni. Oni
su, za razliku od drugih, veoma često manje pouzdani ili čak za izvjesne vremenske
periode veoma nepouzdani. Stoga je neophodno odnositi se kritički prema svim izvorima
koji se koriste u istraživanju.
Sa stanovišta istraživača nisu sve klasifikacije izvora podjednako značajne. Za početak
svakog naučnog rada bitna je podjela na:
1. iskustvene izvore (iskustvo subjekta);
2. naučne izvore podataka;
U najširem smislu naučni izvori podataka su sva djela nastala korišćenjem metoda
naučnih istraživanja. Ovi izvori se dijele na: teorijske - one koji čine fond verifikovanih
saznanja i na hipotetičko-empirijske - one koji su tek u fazi hipoteza koje se istražuju ili
su rezultat empirijskog istraživanja, ali još nisu postali sastavni dio teorije.
Izvori se takođe mogu razvrstati i po sljedećim važećim kriterijumima:
prirodi građe;
predmetnosti sadržaja;
subjektu, autoru;
obliku iskazivanja sadržaja;
javnosti;
dostupnosti;
službenosti ili oficijalnosti;
izvornosti, kao i po nekim drugim za istraživača manje značajnim kriterijumima.
Razumljivo, sve ovo su pomoćni kriterijumi za valjanost i pouzdanost izvora podataka.
Jer, istinito se može zaključivati samo na osnovu dovoljnih i dovoljno istinitih podataka.
Po prirodi građe izvore podataka možemo razvrstati na:
tvorevine materijalne kulture (umjetničke, rekreativne i djelatnooperativne).
Razumljivo je da se ovi izvori podataka ne mogu uvijek strogo odvajati jedni od
drugih. Moguće je da jedna stambena zgrada ili javni objekt zaista bude umjetničko
djelo;
tvorevine duhovne kulture, u koje spada sve ostalo što nismo obuhvatili
tvorevinama materijalne kulture;
neposredno ponašanje. Po predmetnosti sadržaja izvora moguće je u ovom času
izvršiti razvrstavanje samo u osnovi. Ovo stoga što su bliže specifikacije povezane i
uslovljene predmetom istraživanja i analizom sadržaja izvora. No, i ovako je
moguće konstatovati sljedeću klasifikaciju:
5
