Pravo industrijske svojine

INDUSTRIJSKA SVOJINA

UVOD

Za intelektualnu svojinu se kaže da je skup tvorevina koje su proizvod kreativnosti

ljudskog uma ili intelekta. Definiše se kao oblik imovine koji se sastoji iz nematerijalnih
dobara koja su proizvod kreativnog ljudskog rada. Ekonomska funkcija intelektualne svojine
podrazumijeva obezbeđivanje ekonomske koristi nosiocima prava.

Prava intelektualne svojine su:
1. Autorska i srodna prava
2. Prava industrijske svojine

Pravo intelektualne svojine reguliše odnos prisvajanja nematerijalnih dobara, pri čemu

se taj odnos uglavno svodi na prisvajanje ekonomske vrijednosti od korištenja nematerijalnih
dobara.

Pošto intelektualna dobra imaju značaj u privrednom životu potrebno je da se pravno

obezbijedi   da   ekonomska   korist   tih   dobara   pripadne   onim   licima   koja   su   ih     stvarali.
Pronalazač ili autor ima legitiman interes da ubire plodove svog kreativnog intelektualnog
rada i da spriječi druga lica da slobodno koriste njegovo novostvoreno djelo. Kao što vlasnik
stvarnih prava i prava svojine na određenoj stvari ima pravo da štiti svoje pravo na tu stvar,
tako i na intelektualnim dobrima uspostavljeno je vlasništvo (intelektualno vlasništvo). Ako
ne bi postojalo pravo intelektualnog vlasništva intelektualna dobra (pronalasci, autorska djela,
robne   oznake   i   sl.)   mogao   bi   svako   slobodno   da   koristi   što   bi   dovelo   do   nepostojanja
ekonomske   vrijednosti   i   nemogućnosti   njihove   razmjene   na   tržištu.   Stoga   intelektualna
svojina ima funkciju da obezbijedi da samo nosilac – titular te svojine smije da proizvodi i
stavlja u promet robu ili usluge u kojima su materijalizovana intelektualna dobra, odnosno
ovlašten je da zabrani svakom drugom da proizvodi i stavlja u promet robu ili pruža usluge u
kojima je materijalizovano zaštićeno intelektualno dobro.

Prava industrijske svojine

Prema tradicionalnoj podjeli pravo industrijske svojine koje čini sadržinu Zakona o

industrijskom vlasništvu u Bosni i Hercegovini („Službeni glasnik BiH 3/02) obuhvata:

patentno pravo

pravo žiga

industrijskog dizajna

geografske oznake porijekla

PATENT

Patent je pravo kojim se štiti pronalazak iz oblasti tehnike koji je:
-

Nov – ako nije obuhvaćen stanjem tehnike (pronalazak je nov ako je različit od
svih poznatih tehničkih informacija)

Ima inventivni nivo, što znači da ne proizlazi za stručnjaka na očigledan način iz
stanja tehnike

Industrijski primjenljiv

Patent štiti svog tutulara u pogledu privrednog iskorištavanja patentiranog pronalaska. Nastaje
odlukom nadležnog državnog organa (Instituta za intelektualno vlasništvo BiH) i upisom u
registar patenata.

Što se ne smatra pronalaskom

otkrića

naučni zakoni

teorije

uputstva za praktično postupanje (npr. metoda za učenje starog jezika)

programi računara

zato što nisu tehničke prirode. Pronalazak je rješenje određenog tehničkog problema.

Koji su pronalasci izuzeti od patentne zaštite

čije bi objavljivanje ili upotreba bili protivni zakonu ili moralu (najčešće u oblasti
genetskog inžinjerstva: na postupke kloniranja ljudskih bića, izmjene genetskog
sastava ljudskih matičnih ćelija, postupak korištenja ljudskog embriona,

pronalasci terapijskog, hirurškog ili dijagnostičkog postupka koji se primijenjuju
neposredno na živom tijelu čovjeka ili životinje (život i zdravlje su najveća ljudska
dobra te je neprihvatljivo da spasavanje života i zdravlja bude zavisno od volje
titulara patenta).

Međutim zabrana se ne odnosi na proizvode, materije ili smjese (supstance) koje se

upotrebljavaju pri takvom postupku pa je dozvoljleno patentiranje pronalazaka medicinske
opreme, pomagala i ljekova.

Ko ima pravo na zaštitu pronalaska:

pravo na zaštitu pronalaska ima pronalazač (jedini izvorni titular prava)

pravo na patentnu zaštitu može da stekne i pravni sljednik (npr. nasljednik,
ugovorni sticalac, poslodavac)

ako je pronalazak nastao zajedničkim radom više pronalazača, pravo na patent
pripada svim pronalazačima.

Kako se pokreće postupak za priznanje patenta

podnošenjem prijave od strane fizičkog ili pravnog lica za priznanje patenta u
upravnom postupku kod Instituta za intelektualno vlasništvo BiH

prijava se sastoji od: zahtjeva za priznanje patenta, opisa i nacrta pronalaska,
patentnog zahtjeva i apstrakta

- Ovlašćenje na korištenje zaštićene primjene



ima za predmet pronalazak primjene određenog proizvoda (najčešće
hemijske supstance) za određenu svrhu



titular patenta za pronalazak primjene ovlašten je da svakom drugom
zabrani da odnosni proizvod koristi za patentiranu primjenu

Ograničenje isključivih prava (ograničenje patenta)

Zakon propisuje slučajeve kad patent ne djeluje na određena lica a to su:
-

korištenje patentiranog pronalaska u lične i nekomercijalne svrhe

korištenje patentiranog pronalaska u svrhu ispitivanja

korištenje pantentiranog pronalaska radi spravljanja lijekova u apotekama u skladu
sa ljekarskim uputstvom ili receptom

korištenje patentnog pronalaska na transportnim sredstvima kada privremeno uđu u
vode BiH

iscrpljenje isključivih ovlaštenja nosioca patenta (nosilac patenta ne može zabraniti
drugim licima nuđenje na prodaju, prodaju ili upotrebu proizvoda koji je na
domaće tržište stavio on ili drugo lice s njegovim odobrenjem)

Pravo ranije upotrebe (pravo ranijeg korisnika pronalaska)

patent ne djeluje prema licu koje je na savjestan način došlo u „posjed“ odnosno
već otpočeo korištenje u proizvodnji zaštićenog pronalaska (kada dva lica koja su
međusobno   nezavisna,   budu   u   posjedu   istog   pronalaska   odnosno   načine   isti
pronalazak po jedno lice prvo podnese prijavu patenta).   Pravo ranije upotrebe
može   se   koristiti   samo   u   sopstvenom   pogonu   i   može   se   prenijeti   zajedno   sa
preduzećem.

ŽIG

Žigom se štiti znak koji je u privrednom prometu namijenjen za razlikovanje robe i

usluga iste ili slične vrste. Žig je naziv za subjektivno pravo industrijske svojine koje za
predmet zaštite ima oznaku (znak, marku) kojom titular žiga obilježava svoje proizvode ili
usluge u privrednom prometu u cilju njegovog razlikovanja od iste ili slične robe ili usluga
drugog subjekta. Žig promoviše imaoca i onemogućava subjekte nelojalne konkurencije da
koriste iste znake kako bi unijeli na tržište proizvode manje vrijednosti ili druge proizvode ili
usluge.

Šta se može štititi žigom

Mogu se štititi znakovi, posebno: riječi, slova, brojevi, slogani i simboli, logo,

kombinacije slova i crteža, muzički ili vokalni zvukovi, boje koje se koriste za razlikovanje
oblika, trodimenzionalni znakovi (npr. Mc Donald´s, Mercedes-benc, Nike, Kodak) pod
uslovom da su distinktivni. Žigom se ne smatraju pečati, štambilji i punca

(službeni znak za

obelježavanje dragocjenih metala, mjera i sl.)

Načelo specijalnosti – oznaka kao predmet zaštite vezuje se u pravu žiga za određenu

robu ili usluge koja se njome označava – veza između oznake i određene vrste robe naziva se
načelo specijalnosti. Izuzetak je samo kod tzv. čuvenog (slavnog žiga). Žig postaje čuven ako
preko 70% stanovništva određene države zna da određeni subjekt koristi zaštićenu oznaku za
obilježavanje određene vrste robe – usluga.

Funkcije oznake

Funkcija razlikovanja je u tome da se označeni predmet razlikuje od neoznačenih i
od drugačije označenih predmeta

Funkcija ukazivanja na porijeklo robe ili usluga, znači da se na osnovu same
oznake može zaključiti da roba potiče od jednog izvora od subjekta koji je titular
žiga. Jedino je titular ovlašten da koristi svoju zaštićenu oznaku. Ako jedno lice
obilježava i pušta u promet svoju robu obuhvaćenu oznakom koja je zaštićena
žigom drugog lica onda ono vrši povredu žiga.

Garantna funkcija – predpostavlja se da su svi označeni proizvodi istog kvaliteta
ako su od strane jednog subjekta označeni određenim znakom. Međutim ova
funkcija oznake nema pravnu zaštitu. Promjena kvaliteta proizvoda određenog
proizvođača koji su označeni istom oznakom sankcioniše tržište, proizvodi sa tom
oznakom izlazi na loš glas i potrošači ga ne kupuju.

Reklamna funkcija – uspješnim korištenjem u prometu oznaka koja je zaštićena
znakom dobija u svijesti učesnika u prometu svojstvo simbola. Takva oznaka –
simbol sam po sebi budi asocijaciju na odnosnu robu, njena svojstva i na druga
apstraktna značenja koja sa tom robom vezuju (npr. društveni prestiž, popularnost,
eksluzivnost, avanturistički duh, zdravlje i sl.).

Koji znakovi ne mogu biti zaštićeni žigom

Apsolutne zabrane:

koji se ne mogu grafički prikazati

koji nemaju osobne različitosti proizvoda jednih od drugih ( distinktivnost
oznake) odnosno oznake lišene bilo kakve upečatljivosti osobenosti

koji su rezultat onih znakova koji su uobičajeni za razlikovanje proizvoda
ili usluga (npr. „Internet“ za kompjuterske usluge)

koji se sastoje od oblika koji su protivni zakonu ili moralu

koji reprodukuju ili imitiraju ime, zastavu, medalje ili simbole jedne zemlje

oznaka ne smije sadržavati zvanične znakove kvaliteta (oznake za
proizvode od dragocenih metala, da su određeni mjerni instrumenti
propisno baždareni i sl.).

Relativne zabrane

postojanje prava intelektualne svojine za drugi oblik (npr. autorsko pravo
drugog lica)

postojanje znaka (npr. znak Mc Donald´s za hranu)

oznaka se ne može zaštiti žigom ukoliko je u trenutku podnošenja prijave
žiga već zaštićena istovjetna oznaka za istu ili sličnu robu/uslugu na ime
drugog lica