SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA
TEHNIČKI ASPEKTI ZAŠTITE ŽIVOTNE SREDINE
AEROZAGAĐENJE I RJEŠAVANJE AEROZAGAĐENJA
Profesor:
Prof. dr. Ljilja Stojanović
Student:
Željko Simić
Br. Indeksa:
BLC – Banjalučki koledž - Banja Luka
Tehnički aspekti zaštite životne sredine
materija. Zagađenja vazduha se ne javljaju samo na području ekumene, nego i na drugim mjestima
na našoj planeti.
2. AEROZAGAĐIVAČI I NJIHOVA KLASIFIKACIJA
U supstance koje zagađuju vazduh svrstavaju se najprije one koje se ne nalaze u nezagađenom
vazduhu. Vazduh se smatra zagađenim ako sadrži materije iznad maksimalno dozvoljenih
koncentracija (MDK), koje su štetne za zdravlje ljudi, životnu sredinu i materijalna dobra.
Aerozagađenje je nastalo još sa pojavom vatre i to od dima i zagušljivih gasova, a dalji uticaj na
zagađenje vazduha imalo je topljenje i obrada metala.
U zagađujuće supstance svrstavaju se i sva ona hemijska jedinjenja koja prirodno postoje u vazduhu
ako je njihova koncentracija veća od one koja odgovara nezagađenom vazduhu. Veoma je malo
hemijskih jedinjenja ili elemenata koji nisu zagađivači. U vazduhu su to N
2
, O
2
, inertni gasovi i H
2
O.
Već smo spomenuli da aerozagađenjem smatra se ispuštanje tvari i gasova koji imaju štetni uticaj po
zdravlje i okolinu u atmosferu. Zagađivači se mogu klasifikovati kao primarni i sekundarni. Primarni
su posljedica direktnog ispuštanja štetnih tvari u atmosferu poput pepela iz vulkanske erupcije ili
ispušnih gasova vozila dok su sekundarni produkti reakcija i interakcija primarnih zagađivača u
vazduhu. Primjer sekundarnog zagađivača je fotohemijski smog.
2.1.
Primarni zagađivači vazduha
Primarni zagađivači dospjevaju u atmosferu direktnim emitovanjem iz različitih ali poznatih izvora.
Primarni sastojci otpadnih emisija oslobađaju se iz poznatih izvora. Primarne zagađujuće supstane
su one koje nastaju kao proizvod nekog hemijskog ili drugog procesa u izvoru zagađenja
(automobilski motor, ložište, visoka peć itd.). Kada se čist vazduh kreće nad zemljinom površinom,
on sakuplja primarne zagađivače kao što su prašina (izazvana olujama i vuklanskim erupcijama) i
emisije koje su rezultat ljudske aktivnosti (saobraćaj, industrijska proizvodnja, proizvodnja energije,
itd.). U industrijalizovanim državama zagađenje spoljašnjeg vazduha potiče uglavnom od tri grupe
primarnih zagađivača: oksidi ugljenika, sumporni oksidi i azotni oksidi.
Primarni zagađivači vazduha dalje od izvora emisije raznose se vjetrom i konvekcijama. Sa
udaljavanjem od izvora emisije, koncentracija polutanata, u osnovi, proporcionalno opada.
2.1.1.
Primarni polutanti
Najčešće se kao primarni polutanti vazduha javljaju:
Jedinjenja sumpora,
Jedinjenja azota,
Jedinjenja ugljenika,
Željko Simić
4
BLC – Banjalučki koledž - Banja Luka
Tehnički aspekti zaštite životne sredine
Halogena jedinjenja,
Čestice (čvrste i kondenzovane) i
Radioaktivne supstance.
2.1.2.
Ugljenikovi oksidi
Ugljen – monoksid (CO) je veoma toksičan gas koji se oslobađa pri nepotpunoj razgradnji materijala
koji sadrže ugljenik. Ugljen-monoksid je gas bez mirisa, nešto lakši od vazduha. Zapaljiv je i štetan
polutant i u atmosferi se odvijaju procesi koji ga eliminišu. Jedan od postupaka eliminacije je da
ugljen-monoksid u kontaktu sa zemljištem se oksiduje do ugljen-dioksida odnosno prevede u metan
uz pomoć mikroorganizama. Količina ugljen-monoksida u ne zagađenoj atmosferi je veoma mala.
Ta količina varira u zavisnosti od vremenskog perioda i lokacije. Pošto su glavni emiteri ovog
polutanta motorna vozila to će i njegova koncentracija direktno zavisiti od kretanja motornih vozila.
Najveća koncentracija se pojavljuje u jutarnjim i popodnevnim satovima kada je i kretanje motornih
vozila najintezivnije
.
Ugljen – dioksid (CO2) je produkt potpunog sagorjevanja ugljenikovih jedinjenja. U nenarušenim
prilikama njega ima svega 0.035% u vazduhu. 93% ukupne količine CO2 u troposferi potiče iz
ciklusa kruženja ugljenika. Preostalih 7% je rezultat ljudskih aktivnosti, uglavnom sagorjevanja
fosilnih goriva. Porast koncentracije CO2 u vazduhu je poslednjih decenija doveo do globalnog
porasta temperature vazduha. Nivo emisije CO2 po državama je različit, uglavnom proporcionalan
broju industrijskih postrojenja i stepenu saobraćaja.
2.1.3.
Azotovi oksidi i azotna kiselina
NO nastaje reakcijom gasovitog azota i kiseonika u vazduhu na visokim temperaturama, koje se
razvijaju pri sagorjevanju goriva u motorima automobila i u termoelektranama. NO mogu proizvesti
i neke zemljišne bakterije. NO reaguje sa vazduhom i obrazuje NO2. NO2 reaguje sa vodenom
parom u vazduhu i obrazuje azotnu kiselinu i nitratne soli koje su u sastavu kiselih kiša.
2.1.4.
Sumpor- dioksid i sumporna kiselina
Približno jedna trećina SO2 u troposferi je porjeklom iz prirodnog ciklusa kruženja sumpora. Dvije
trećine potiču od nekih antropogenih izvora, prvenstveno sagorjevanja uglja koji sadrži sumpor i
rafinisane nafte, kao i topljenja sulfidnih ruda. SO2 u atmosferi može biti preveden u sumpornu
kislinu i sulfatne soli, koje se kiselim kišama vraćaju zemljištu.
Prema najnovijim saznanjima proizvodi oksidacije SO2 u vazduhu još su toksičniji od samog SO2.
Čađ nastaje sagorjevanjem fosilnih goriva. To su fine, male čestice veličine oko 5 mikrona. Lebde u
vazduhu i ponašaju se kao gas. Sadrže toksične i kancerogene materije. Taložne materije su dijelići
čvrstog goriva, pepela, ulične prašine koji usljed svoje težine padaju na zemlju. Padavine sa pH
vrijednošću ispod 5,6 su kisele padavine ("kisele kiše").
Željko Simić
5
