Projekat mreže poljozaštitnih šumskih pojaseva u delu atara sela Pivnice
UVOD
Poljoprivredna zemljišta u ravnicama kao i sve prostrane ravnice odlikuju se
specifičnom klimom koja podrazumeva česte i duge sušne periode praćene suvim
vetrovima. Košava i severozapadni vetrovi koji duvaju u našim krajevima uzimaju veliki
danak sa oranica usled dejstva eolske erozije koja za svega nekoliko dana može u
nepovrat da odnese sa jednog hektara i do pet tona najfinijeg sloja zemlje.
Jedini način da se spreči odnošenje plodnog površinskog sloja zemljišta, jeste da
se stvore zaštitni šumski pojasevi (ekološki koridori), koji nažalost, polako nestaju,
prvenstveno zbog nestručnog sprovođenja komasacije, bespravne seče šuma i drvoreda.
Vojvodina je izrazito ravničarski kraj nastao posle oticanja Panonskog mora.
Jednoličnost ravnice razbijaju gusto raspoređena ušorena naselja, reke, kanali, peščare,
lesne zaravni (tokom milenijuma vetar je nanosio prašinu i tako je veliki deo Vojvodine
prekriven debelim lesnim naslagama), različiti usevi i druga vegetacija.
Jedan od najznačajnijih činilaca koji ugrožavaju vojvođanske prirodne resurse
predstavlja gubitak i rascepkanost prirodnih staništa. Njihovo povezivanje ekološkim
koridorima treba da omogući očuvanje biodiverziteta, kao i zaštitu poljoprivrednog
zemljišta od permanentne degradacije uzrokovane eolskom erozijom.
Zadatak ovog projekta jeste podizanje šumskih poljozaštitnih pojaseva u delu atara
sela Pivnice. Cilj je zaštita poljoprivrednog zemljišta od gubitka značajne količine
organskih materija uslovljene stalnom obradom zemljišta, nepostojanjem prirodne i stalne
vegetacije i karakterističnim klimatskim prilikama na tom području.
Ovom prilikom se zahvaljujem profesorki Matildi Đukić na nesebičnom ustupku šablonskih
prikaza drveća koji su korišćeni u poglavlju br. 6 gde su predstavljeni poprečni preseci i
osnove šumskih poljozaštitnih pojaseva.
1
Projekat mreže poljozaštitnih šumskih pojaseva u delu atara sela Pivnice
2. OPIS LOKALITETA
Atar sela Pivnice nalazi se na 25 km od Bačke Palanke u Bačkoj. Planirano podizanje
poljozaštitnih pojaseva izvodiće se na površini od 543.03 ha, oblik je nepravilni trougao.
Javne komunikacije na tom području su: asfaltni putevi, prvi između sela, drugi koji se
nastavlja zemljanim na severozapad i povezuje sela sa njivama. Površina je ispresecana
zemljanim putevima i kanalom.
Teren je zaravnjen, blago zatalasan s prosečnom nadmorskom visinom 85 mnm.
Površina se koristi isključivo za poljoprivrednu proizvodnju. Zastupljene kulture su
pšenica, kukuruz i suncokret u redovnom plodoredu.
Drvenaste vegetacije nema, a usled stalne pojave jakih vetrova iz pravca severo-
zapad, neophodno je podizanje šumskih poljozaštitnih pojaseva.
2
Projekat mreže poljozaštitnih šumskih pojaseva u delu atara sela Pivnice
4.2.3. Hemijske osobine
Najvažnija osobina ovog tipa zemljišta je karbonatnost i to od same površine. Udeo
CaCO
3
u površinskom sloju (0-20 cm dubine) u Bačkoj je najčešće iznad 10%, a na dubini
ukorenjivanja (20-40 cm) iznosi 3.35%. Zemljište je dobro snabdeveno humusom: na
dubini 0-20 cm ima ga 3.91%, na dubini ukorenjivanja 3.76% i sa dubinom se taj
procenat smanjuje. Snabdevenost azotom je vrlo dobra. U površinskom sloju ima 0.20-
0.28 % azota. Lakopristupačnim fosforom zemljište je različito snabdeveno. U sloju od 20
do 40 cm dubine ima ga približno isto kao i u gornjem sloju (0-20 cm). Te vrednosti se
kreću od 0.16 do 0.32% i to se smatra dobrom snabdevenošću fosforom.
Lakopristupačnog kalijuma ima dovoljno i kreće se u rasponu od 16 do 30 procenata.
Livadska crnica karbonatna na lesnoj terasi pripada alkalnim zemljištima.
4.2.4. Proizvodna sposobnost
Livadska crnica karbonatna na lesnoj terasi je poljoprivredno zemljište vrlo visokih
proizvodnih sposobnosti. Sve površine se koriste kao oranice. Zemljište se odlikuje
relativno dubokim akumulativnim humusnim horizontom, odlične je strukture te je lako za
obradu, vrlo dobrih vodno-fizičkih i hemijskih osobina, na njemu se može veoma uspešno
upotrebiti savremena mehanizacija. Otuda se ovo zemljište koristi veoma uspešno za
gajenje ratarskih kultura.
4.2.5. Vegetacija područja
Površina dela atara Pivnice se koristi za poljoprivrednu proizvodnju, ali na osnovu
karte potencijalne vegetacije (lit.4) utvrđeno je da ovoj lokaciji odgovara vegetacijska
grupa
Aceri tatarico-Quercetum
(
Zolyomi 1957
), šuma lužnjaka i žestike. Te šume
karakterišu trojni ekoton, odnosno prelaznu zonu između listopadnih šuma zapada, stepe
severoistoka i submediteranskih lišćarskih šuma južnih krajeva. Kao konkretne javljaju se
travne livadno-stepske zajednice slatina i prava stepska vegetacija sveze
Festucion
rupicolae.
U sastav šume ulaze:
Quercus pubescens, Quercus cerris, Quercus petraeae,
Quercus daleschampi, Acer tataricum, Ulmus minor, Carpinus orientalis, Tilia tomentosa,
Prunus fruticosa, Prunus tenella, Cotinus coggygria
i druge.
4
Projekat mreže poljozaštitnih šumskih pojaseva u delu atara sela Pivnice
3. UGROŽENOST PODRUČJA EOLSKOM EROZIJOM I POTREBA
PODIZANJA POLJOZAŠTITNIH POJASEVA
NA DELU ATARA SELA PIVNICE
U Vojvodini na šume i vanšumsko zelenilo otpada samo 6,6 odsto ukupne površine, ili
oko 146.000 hektara. Prema ovim podacima, Pokrajina spada u red najmanje
pošumljenih oblasti u Evropi. Zbog toga pripada kategoriji poljoprivredno-stepsko-
šumskih oblasti, koje su primer izraženo ugroženih ekosistema. Najmanja šumovitost, od
svega jedan do dva odsto, upravo je u zoni atara i intenzivne poljoprivredne proizvodnje.
Eolska erozija utiče na odnošenje i premeštanje najplodnijih čestica površinskih
oraničnih delova zemljišta, dok suša, iz godine u godinu, umanjuje prinose
poljoprivrednih kultura. Jedna od važnih metoda za sprečavanje negativnih procesa i
propadanja kvalitetnog obradivog zemljišta i očuvanja istog, je pošumljavanje Vojvodine.
Akcijom pošumljavanja i uspostavljanjem stabilnog ekosistema, posebno
agroekosistema mogu se zaštititi resuri za proizvodnju hrane, ali i poboljšati
mikroklimatski uslovi i oplemeniti životna sredina.
Ove činjenice navode na zaključak da je podizanje šumskih poljozaštitnih pojaseva na
području koji se obrađuje u ovom radu neophodno. Prema pojedinim proračunima, zeleni
pojasevi od sedam do dvanaest metara i u rastojanju od jednog kilometra mogu da
eliminišu štetno dejstvo dominantnog vetra i sačuvaju oranice, na kojima bi prinos gotovo
svih useva bio utrostručen (lit.7)
5
Projekat mreže poljozaštitnih šumskih pojaseva u delu atara sela Pivnice
4.1.2. Padavine
Obradom podataka iz Meteorološkog godišnjaka 1 (lit.5) i obradom podataka došlo
se do srednjih mesečnih vrednosti padavima. Korišćen je isti reprezentativni niz od deset
godine, od 1975 do 1984. godine. Maksimum padavina je u junu, a minimum se javlja u
februaru. Određene su prosečne vrednosti za svaki mesec u tom nizu godina i prosečna
vrednost ukupne sume godišnjih padavina (tabela 2). Uz pomoć podataka o prosečnim
mesečnim vrednostima temperatura i padavina urađen je klima dijagram po H. Walter-u.
Sa dijagrama je utvrđujemo da je period verovatne sume od jula do polovine oktobra, pa
se preporučuje u tom periodu zalivanje.
Tabela 2. Srednje mesečne vrednosti padavina za meteorološku stanicu Bački Petrovac u periodu
1975 – 1984. god.
7
God.
mesec
Σ
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
1975
18
6
19
36
67
136
120
205
25
34
38
3
707.0
1976
46
9
31
40
45
127
125
105
68
40
36
43
715.0
1977
36
86
50
43
79
58
38
80
40
20
87
62
679.0
1978
31
82
45
38
111
115
34
12
78
3
9
51
609.0
1979
63
36
30
19
29
110
61
68
19
51
45
49
580.0
1980
32
39
30
66
106
101
28
54
26
48
84
54
668.0
1981
39
22
113
24
36
169
17
83
73
69
47
104
796.0
1982
22
13
48
64
19
54
42
62
9
50
27
57
467.0
1983
48
27
23
32
37
71
55
44
81
36
25
-
479.0
1984
-
-
-
-
-
62
86
34
33
52
55
20
342.0
prosek 37.2 35.5 43.2 40.2 58.8 100.3 60.6 74.7 45.2 40.3 45.3 44.3 625.6
