2
S A D R Ž A J
1 UVOD
...............................................................................................................................3
2 Ustav Republike Srbije
.....................................................................................................4
2.1 Pojam ustava
.................................................................................................................4
2.2 Načela Ustava Republike Srbije
....................................................................................6
2.3 Ljudska i manjinska prava slobode prema Ustavu Republike Srbije
.............................8
2.4 Uređenje vlasti prema Ustavu Republike Srbije
............................................................9
2.5 Ustavni sud prema Ustavu Republike Srbije
................................................................11
2.6 Teritorijalno uređenje prema Ustavu Republike Srbije
.................................................12
3 ZAKLJUČAK
.....................................................................................................................14
4 LITERATURA
...................................................................................................................15
3
1 UVOD
Naziv ustavno pravo je relativno nov. Ovaj termin se upotrebljava u XVIII veku a dobija pravo
građanstva u nauci i javnom životu u toku prve polovine XIX veka, uporedo sa donošenjem
ustava u većem broju zemalja Evrope i Amerike.
Ali ni tada kao ni danas ovaj termin nije opšte usvojen. Ima još zemalja u kojima se umesto
ovog termina upotrebljava naziv državno pravo pa čak i javno pravo. Međutim, kao teorijski
pojam i kao termin, ustavno pravo se danas skoro svuda sve više prihvata i opravdava.
Ustavno pravo je jedna od najstarijih grana prava, jer se ono tiče onih pravila, konvencija i
običaja koji su skoro uporedo nastali sa istorijskim obrazovanjem političke vlasti i one
političke organizacije koja tu vlast institucionalizuje i stavlja u određeni poredak odnosno
države. To traje nekoliko milenijuma: od nepisane istorije Kine i znatno docnijih ustava Atine.
Ustavno pravo kao grana prava ima sadržinu i oblik koji odgovaraju suštini i obliku političkih
sistema (država) koji su se u istoriji formirali i razvijali od prvih institucionalizovanih oblika
političke vlasti do XVI veka, kad počinje da se obrazuje i naziva tim imenom moderna država.
Od Velike povelje o slobodama pa preko deklaracija, povelja, edikata, zakonika i drugih
sličnih dokumenata, donošenih u periodu od XIII do XVIII veka, princip i elementi koje ovi
dokumenti sadrže u odnosu na položaj i ograničenja, organizaciju i funkcionisanje političke
vlasti i s tim u vezi od interesa za položaj i ulogu klasa, pojedinaca i čoveka u društvu – pišu
istovremeno i istoriju ustavnog prava.
Naziv ustavno pravo je nastao u Francuskoj, Engleskoj i SAD i upotrebljava se u ovim i
mnogobrojnim drugim državama naročito onim koje su bile pod uticajem anglosaksonske i
francuske pravne teorije, odnosno one koje su stvarale ovaj naziv u uslovima
preovlađivanja društvenih odnosa i principa zasnovanih na ekonomskom, političkom
liberalizmu i političkoj demokratiji.
“Predmet ustavnog prava su društvene pojave, pa najšire posmatrano, ustavno pravo spada
u društvene, polazeći od one osnovne podele nauka prema predmetu proučavanja, na
prirodne I društvene nauke”.
(
1
1
)
Ustavno pravo proučava uređivanje osnovnih političkih odnosa u državi, političko uređenje,
ljudska prava, organizacija državne vlasti, oblik vladavine.
Izvori ustavnog prava se dele na:
- osnovne i
- dopunske.
U osnovne izvore ustavnog prava spadaju:
- Ustav
- ustavni i organski zakoni.
U dopunske izvore ustavnog prava spadaju:
- zakon
- uredbe sa zakonskom snagom
- poslovnik Parlamenta
- statuti AP
- sudske odluke i
- ustavni običaji.
Ustav je najviši pravni akt jedne zemlje.
Zbog značaja i važnosti Ustava kao takvog, predmet ovog rada u nastavku biće Ustav naše
zemlje odnosno Ustav Republike Srbije
1
Pr.Dr. Ljiljana Slavnic Ustavno Pravo Novi Sad 2007
5
nađu u filozofskim i političkim pojmovima.
Tako se počeo isticati filozofski pojam ustava kao širi, sveobuhvatniji pojam. Kod onih koji
su
prihvatili ovo gledište preovlađivala su Aristotelova I Hegelova shvatanja o državi. Sa ove
tačke gledišta ustav se najčešće smatrao kao osnovni red stvari u društvu. Sem toga, isticalo
se da je ustav izraz najviše volje, vrhovnog bića, što je takođe imalo svoje korene u
filozofskim shvatanjima XIX veka.
Bilo je pisaca koji su smatrali da ni pravo ni sociologija ni filozofija ne mogu dati objašnjenje
pojma ustav jer ustav nije ni pravni ni sociološki ni filozofski pojam već politički. Po tom
shvatanju ustav je skup pravila kojima se faktički organičava državna vlast i time se njena
ingerencija u određene slobodne procese društva I sferu političkih prava
građana.
Ova shvatanja su naročito bila raširena u anglosaksonskim zemljama i predstavljala su izraz
poznatih pravaca:
- političkog pozitivizma i
- pragmatizma.
Osnovni nedostatak ovih teorija tačnije svih teorija je u tome što mešaju tri problema koji se
moraju metodološki odvojiti da bi se saznalao šta je
ustav.
Pravna teorija i ne samo ona nije pravila razliku između ovih pojmova kao što su:
- ustavno pravo kao skup normi o političkom uređenju
- društveni odnosi koji čine predmet i unutrašnju suštinu ustavnih normi
i
- ustav kao posebni način ozakonjenja, uobličavanja najosnovnijih i najvažnijih ustavnih
normi, ustav kao osnovni izvor ustavnog prava.
Neosnovano je mešati ili oštro odvajati ova tri elementa:
- sadržinu
- društvene odnose i
- formu normi,
u kojoj su pravna pravila od društvenim odnosima izražena i obelodanjena.
Kada se govori o ustavu potrebno je uzeti u obzir sva tri aspekta.
I ovde marksizam zahteva shvatanje njihovog jedinstva kao specifičnog totaliteta.
Pojam ustava se tražio i u okviru teorije o vrsti ustava. Tako su liberalni političari i pravnici
tvrdili da ustav nije ni formalni pravni akt ni odnos društvenih političkih snaga u zemlji, već
pravna deklaracija, ispunja načelima o političkom uređenju i pravima građana, izdata u formi
jedinstvenog dokumenta od strane ustavotvorne vlasti.
Nasuprot shvatanju isticalo se drugo gledište koje takođe prihvata da je ustav sistem
osnovnih principa, ali da za njegovo postojanje nije bitno da li je formulisan u formalnom
pisanom tekstu, kao što nije potrebno ni da ga donese posebno telo.
Prema ovom gledištu formirala se pravna teorija o:
- pisanim i
- nepisanim ustavima.
dr
Neki teoretičari su pokušali da izgrade pojam ustava na drugim osnovama, čisto
proceduralnim.
U skladu sa ovim gledištem stvorena je i teorija o čvrstim – krutim i mekim – fluidnim
ustavima. Gledište o gipkim i fluidnim, lako promenljivim ustavima izraz je engleske prakse,
po kojoj se ustav ne samo zasnivati i dopunjavati konvencijama nego se i pisani delovi
ustava mogu menjati na isti način na koji su i doneti.
Pod ustavom se može podrazumevati i podrazumeva se realni poredak, zasnovan na
odgovarajućim društvenim i političkim odnosima snaga, u funkciji određene svojinske
strukture društva.
Funkcije ustava - ustav je istovremeno politički i pravni akti; akt uobličavanja i organizovanja
političkog društva ili države; akt koji unosi red i usklađenosti u pravni sistem koji
je:
- deo,
- dopuna i
- potvrda ustava.
Prema tome, dve trajne i opšte prihvaćene funkcije ustava su sledeće:
- ustav je u političkom smislu, akt koji sadrži načela o organizaciji političkog društva tačnije
države ili političke vlasti kako u cilju održavanja političkog društva i određenog sistema vlasti
tako i radi funkcionisanja određenog sistema proizvodnje i podređivanje masa tom diktatu
koji
time što je ekonomski, odnosno posredan ne mora se izjednačavati sa širim ili opštim
interesima i
- ustav je akt funkcionalno operativne racionalizacije u jednom datom društvu, jer on
predstavlja ne samo izvorni i osnovni zakon već i merilo za pravne odnose i vladavinu prava i
za usklađivanje različitih pravnih akata.
Sve ove funkcije su izraz jedno deskriptivnog formalno – organizacionog i donekle
tautološkog shvatanja demokratskih ustava.
Pored toga, ustav je u toku istorije imao i niz posebnih a u prvom redu, skrivenih
funkcija.
Ustav je akt uspostavljanja javne i zvanične vlasti i time vrši funkciju legitimnosti jednog
političkog režima. Ali istovremeno mnogi ustavi su i akti prikrivene lične ili grupne vlasti i zato
njihova organizaciono i pravno – hijerarhijska funkcija služi kako za javnu potvrdu tako i za
mistifikovanje jednog sistema društvenih i političkih odnosa. U skladu sa tim, ustavi kao
najviši izraz pozitivnog prava i pravne ideologije sadrže i elemene mistifikovanja i fetišizma.
2.2 Načela Ustava Republike Srbije
Prema Ustavu Republike Srbije, Srbija je država srpskog naroda i svih građana koji u njoj
žive, zasnovana na vladavini prava i socijalnoj pravdi, načelima građanske demokratije,
ljudskim i manjinskim pravima i slobodama i pripadnosti evropskim principima i vrednostima.
Republika Srbija kao takva država ima svoj grb, zastavu i himnu. Grb Republike Srbije se
može koristi kao Veliki grb i kao Mali grb. Zastava Republike Srbije se može koristiti
kao
Narodna zastava i kao Državna zastava a himna Republike Srbije jeste svečana pesma
"Bože pravde". Izgled i upotreba grba, zastave i himne, odnosno sva tri pomenuta simbola
Republike Srbije uređuju se zakonom.
Teritorija Republike Srbije je jedinstvena i nedeljiva. Glavni grad Republike Srbije je
Beograd. Granica Republike Srbije je nepovrediva, a menja se po postupku predviđenom
