1
SISTEM ZA OSLANJANJE MOTORNOG VOZILA
1. UVOD
Osnovni zadatak sistema za oslanjanje je da obezbjedi elasti
č
nu vezu izme
đ
u to
č
ka i karoserije, a
samim tim i stabilnost vozila u svim uslovima vožnje. Prilikom kretanja vozila dolazi do
oscilacija koje bitno uti
č
u na osnovne osobine vozila kao sto su vu
č
ne karakteristike, stabilnost,
udobnost, upravljivost… Da bi se smanjile oscilacije koje djeluju sa podloge na to
č
kove i da bi
dale željene karakteristike oscilovanjima vozila služi sistem za oslanjanje. Lako je primjetiti da
je ve
ć
a uloga sistema za oslanjanja srazmjerna brzini kretanja vozila, dakle sto se ve
ć
om
brzinom kre
ć
emo to nam je važni sistem za oslanjanje. Osnovni zahtjevi koji se traže od ovog
sistema su: odsustvo udara i oscilacija, ve
ć
a stabilnost, obezbe
đ
enje osnovnih karakteristika
prigušenja. Ovaj sistem je veoma složen i sastoji se od više osnovnih, tj. posebnih sistema.
2
1.
Sistem za oslanjanje motornog vozila
Pod sistemom oslanjanja se podrazumijevaju mehanizmi i elementi koji imaju zadatak da sve
reaktivne sile i momente koji se pojavljuju izme
đ
u to
č
kova i tla u raznim uslovima kretanja
prenesu na ram ili karoseriju uz što je mogu
ć
e ve
ć
e ublažavanje udarnih optere
ć
enja, kao i
obezbje
đ
enje potrebne stabilnosti vozila posebno pri kretanju u krivinama. Sistem oslanjanja u
opštem slu
č
aju predstavlja jedan vrlo složen sistem koji se sastoji iz
č
etiri posebna sistema ili
mehanizma i to:
1. mehanizam za vo
đ
enje to
č
ka (elementi za vo
đ
enje);
2. elasti
č
ni oslonci (elasti
č
ni elementi),
3. elementi za prigušenje oscilovanja i
4. stabilizatori.
Mehanizam za vo
đ
enje to
č
ka
(elementi za vo
đ
enje) ima zadatak da obezbijedi što povoljnije
njihovo relativno pomjeranje u odnosu na okvir ili karoseriju vozila. Elementi za vo
đ
enje
moraju, tako
đ
er, da obezbjede i prenošenje horizontalnih reaktivnih sila i reaktivnih momenata
sa samog to
č
ka na okvir, odnosno karoseriju vozila.
Elasti
č
ni oslonci
(elasti
č
ni elementi) u suštini imaju zadatak da prenesu na ram ili karoseriju
vertikalne reaktivne sile, ustvari, njihov suštinski zadatak je da pri prenošenju ovih vertikalnih
sila obezbjede njihovo što ve
ć
e ublažavanje, odnosno da se ostvari što ve
ć
e smanjivanje veli
č
ina
udarnih optere
ć
enja.
Elementi za prigušivanje
imaju osnovni zadatak da prigušuju oscilacije elasti
č
nih oslonaca,
odnosno sistema ovješenja i vozila u cjelini, kao i smanjivanje udarnih optere
ć
enja.
Stabilizatori
na drumskim prevoznim sredstvima, pored prethodno definisanih mehanizama i
elemenata sistema oslanjanja, ponekad se sre
ć
u i neki posebni elementi koji imaju za cilj
obezbje
đ
enje što ve
ć
e stabilnosti vozila, pri njegovom kretanju u krivini.
Kod odre
đ
enog broja sistema ovješenja jedan elasti
č
ni element može da ispuni funkciju i
elementa za vo
đ
enje i elementa za prigušenje oscilovanja. Tako, npr. kod velikog broja teretnih
vozila uzdužni lisnati gibnjevi, pored svoje funkcije elasti
č
nog elementa, odre
đ
uju kinematiku
to
č
kova, primaju sve vidove optere
ć
enja i prigušuju oscilovanje usljed trenja izme
đ
u listova
gibnja.
Kod odre
đ
enog broja sistema ovješenja sva tri podsistema su izvedena odvojeno: elasti
č
ni
elementi – u vidu opruga, elementi za vo
đ
enje – u vidu poluga, oslonaca i zglobova, a elementi
za prigušenje oscilovanja – u vidu amortizera.
4
3.
Vrste i klasifikacija sistema oslanjanja
U cilju sticanja osnovne orijentacije o mogu
ć
nostima danas primjenjivanih rješenja sistema
ovješenja na raznim vrstama vozila, korisno je izvršiti sistematizaciju prema bitnim
karakteristi
č
nim veli
č
inama.
Prema vrsti i karakteru elemenata za vo
đ
enje to
č
ka, sistemi oslanjanja se dijele na:
1. zavisne i
2. nezavisne.
Zavisni sistemi su vezani za pojam krutog mosta bilo pogonskog bilo upravlja
č
kog, kod koga
kruta greda vezuje lijevi i desni to
č
ak pri
č
emu se pomjeranje jednog to
č
ka u popre
č
noj ravni
prenosi i na drugi to
č
ak (sl. 2). Ovi sistemi su najjednostavniji, ali ne pružaju mogu
ć
nosti
obezbje
đ
enja pravilne kinematike upravljanja. Zbog toga se zavisni sistemi oslanjanja koriste
danas na upravlja
č
kim mostovima teretnih vozila. Na pogonskim mostovima koji nisu
upravlja
č
ki, sistemi zavisnog oslanjanja se sre
ć
u vrlo
č
esto kod putni
č
kih vozila a kod ostalih
vrsta vozila prakti
č
no uvijek.
Sl. 2 Sistem zavisnog elasti
č
nog vješanja
5
Zavisno elasti
č
no vješanje sa balansiraju
ć
im susjednim to
č
kovima udvojenih osovina prikazano
je na slici 3.
Sl. 3 Zavisno vješanje sa balansiraju
ć
im to
č
kovima
Zavisni sistemi su povezani sa pojmom krutog mosta, pogonskog (sl. 4, sl. 5) i upravlja
č
kog (sl.
6).
Sl. 4 Kruti pogonski most
Sl. 5 Kruti pogonski most
7
Sl. 7 Skica (a) sa primjerima izvedbe (b) i (c ) nezavisnog sistema rješenja
sa jednom popre
č
nom vo
đ
icom i pomjeranjem to
č
ka u popre
č
noj ravni
Sl. 8 Sistem nezavisnog vješanja sa pomjeranjem to
č
ka u popre
č
noj ravni
sa dvije popre
č
ne vo
đ
ice. Skica (a) i primjer izvedbe (b).
Sl. 9 Sistem nezavisnog vješanja sa pomjeranjem to
č
ka u popre
č
noj ravni
sa dvije podružne vo
đ
ice razli
č
itih dužina
