u krivičnom zakonu označene kao krivična dela protiv dostojanstva ličnosti i morala. U
oblasti seksualnog života kažnjava se samo nasilje i seksualni delikti nad decom i
mladima do starosne granice koja je određena zakonodavstvom zemlje.

Geneza seksualnog delikta kao i karakteristike počinitelja i žrtava nisu

jednoznačno   određene   i   homogene.   Naprotiv,   postoji   složena   kauzalna   brojnih
psihološko – psihijatrijskih, socijalnih, prevashodno kulturoloških elemenata i odnos
značaja   i   dejstva   nabrojanih   parametara   pokazuje   jasnu   individualnu   varijabilnost.
Prema   shvatanju   većine   autora   koji   se   bave   problemom   seksualne   delikvencije,
silovanje kao seksualni delikt uslovljeno je agresijom koju počinitelj ’’prazni’’ u samom
aktu   silovanja.   Prema   tome,   oni   koji   čine   ovakve   delikte   nisu   samo   jednostavno
seksualno frustrirani, radnja najčešće nije pokrenuta čistim seksualnim nagonom, već
agresijom, što se često manifestuje kroz ponižavanje, vređanje, ucenjivanje i uopšte
degradaciju žrtve.

Ocena obima i kretanja seksualnih delikata zavisi od brojnih činilaca čije je

delovanje   neretko   nedovoljno   poznato,   a   i   nisu   podjednako   prisutni   na   područjima
različitih država. Tu se prevashodno radi o različitoj proceni tamne brojke kriminaliteta
i o spremnosti žrtve da prijavljuje delikt i izvršioca. Stoga raspoloživi podaci samo
upućuju na obim i kretanje pojave te se njima treba koristiti i valja ih posmatrati u
kontekstu brojnih drugih karakteristika nekog područja. Kod seksualnih delikata uopšte,
a naročito kad su počinjeni na štetu dece i maloletnika, tamna brojka je izrazito velika.
To se posebno odnosi na pokušaje obljube i na seksualne kontakte koji su se iscrpili u
bludim radnjama. Neretko se i roditelji stide priznati da se njihovom detetu tako nešto
desilo.   Plaše   se   ne   bez   razloga,   da   će   u   toku   krivičnog   postupka   maloletnica   biti
diskreditovana, a ako je reč o detetu, da će ono zbog ispitivanja tokom istrage i glavne
rasprave doživeti teže traume nego zbog delikta koji je nad njim izvršen. To naravno,
otežava   krivičnopravnu   zaštitu   dece   i   maloletnika   od   seksualnih   delikata,   jer   takvi
neotkriveni i neprocesuirani izvršioci bivaju još hrabriji u daljnjem vršenju takvih dela.
Zbog toga se roditelji permanentno obaveštavaju o merama zaštite maloletnih osoba i
dece od seksualnih delikata, te o tome kako će se voditi krivični postupak da bi se
zaštitili interesi deteta.

Kapamadžija, B.,

Forenzička psihijatrija

, Novi Sad, Dnevnik, 1989

Krivična dela protiv polnih sloboda

Rezultati brojnih istraživanja ukazuju da je samo neznatan procenat izvršilaca

čije je seksualno ponašanje u suprotnosti s važećim normama tim povodom otkriven i
prijavljen. Takođe je utvrđeno da su vrlo raširena ponašanja ljudi u sferi zadovoljavanja
seksualnog nagona, koja se protive važećim normama. Veliki broj anketiranih žrtava
nevelo je da je imalo seksualna iskustva s punoletnim osobama pre trinaeste godine
života. Stoga kriminolozi s pravom pretpostavljaju izuzetno veliku tamnu brojku
delikata obljube deteta, s obzirom da je broj neregistrovanih krivičnih dela obljube nad
detetom značajno veći od broja obuhvaćenog kriminalnom statistikom.

Ranija istraživanja pojedinih autora koji su u svojim izučavanjima seksualnih

delikata na štetu dece došli do zaključka da se pretežan broj počinilaca pa i žrtava,
regrutuje   iz   nižih   socijalnih   stratifikacija,   slabog   imovnog   stanja,   loših   stambenih
uslova,   niskog   obrazovanja   i   delimično   asocijalnog   ponašanja,   u   znatnoj   meri   su
osporena.   Pozivanjem   na   savremena   kriminološka   istraživanja   tamne   brojke   prema
kojima   kriminalna   statistika   daje   iskrivljenu   sliku   kriminalnog   opterećenja   različitih
socijalnih slojeva stanovništva, smatra se da su ti delikti ipak u punoj meri zastupljeni i
u   višim   socijalnim   stratifikacijama,   ali   da   zbog   delovanja   različitih   selektivnih
mehanizama izvršioci iz tih društvenih slojeva ređe bivaju otkriveni i izvedeni pred sud.

Kriminolozi navode brojne okolnosti koje destimulišu žrtvu i njenu bližu

okolinu da podnese krivičnu prijavu. Često se zataškavaju slučajevi u kojima je izvršilac
otac, očuh, drugi član porodice ili neka osoba bliska porodici, a upravo i takve osobe
najčešće i čine seksualne delikte na štetu deteta. Porodica je u mnogim slučajevima
ekonomski zavisna od izvršioca, te bi otkrivanje dela i kažnjavanje izvršioca dovelo do
težih posledica po njenu materijalnu egzistenciju. Gonjenje žrtve može poremetiti
međuljudske odnose, izazvati svađe, prouzrokovati razvod i sl. Sve su to razlozi zbog
kojih se događaji nastoje zataškati, pa neretko dete ili maloletna osoba bivaju prisiljeni
da o kriminalnom događaju ne govore ili da ga poreknu ako je prijavljen. Kod žrtve se
zbog toga razvija i teški osećaj krivice zbog situacije koju je izazvala svojim otkrićem.
U praksi se pojavljuju i slučajevi da žrtva umesto pomoći koju očekuje, bude
kvalifikovana kao saučesnica.

Prema rezultatima brojnih kriminoloških istraživanja u svetu se više miliona

dece godišnje seksualno zloupotrebljava, a samo mali broj delinkvenata je prijavljen.
Smatra se da je tamna brojka naročito velika kada je izvršilac u srodstvu sa žrtvom.
Članovi porodice i kad su upoznati sa događajem ne podnose prijavu iz straha, stida,
pogrešne lojalnosti prema izvršiocu ili zbog bojazni od niza komplikacija koje bi mogle
nastati u odnosima između članova porodice. Neka su deca u određenoj meri i aktivni
učesnici u seksualnom kontaktu sa izvršiocem, pa i zbog sopstvenog osećaja krivice ne
doprinose otkrivanju i prijavljivanju dela.

Roditelji često ne saznaju da im je dete bilo seksualno zloupotrebljeno, jer olako

prelaze preko mnogih simptoma takvih događaja. Smatra se da treba obratiti pažnju na
nagli gubitak apetita, nemiran san prekidan čestim vriskanjem, mokrenje u krevet,
grčevito hvatanje za majku, izbegavanje škole, određenog mesta za igru ili određenog
kruga osoba. Kod dece koja su bila žrtve seksualnog delikta neretko se javljaju
depresije, pa i psihoze, koje mogu podstaći suicid. Upozorava se na rašireno i pogrešno
mišljenje da deca često izmišljaju takve događaje. To uverenje ide u prilog izvršiocima
tih delikata, a zapravo nije tačno.

Krivična dela protiv polnih sloboda

efikasnosti, pojačana potreba za kontrolom i, njazad, može voditi ka ,,identifikaciji sa
agresorom’’. Manifestacije nemoći u ponašanju su i košmari, fobije, somatske tegobe,
poremećaji ishrane i spavanja, bežanja od kuće, problemi u školi, delikvencija,
povlačenje.

Intenzivno osećanje bespomoćnosti, krivice i sramote mogu biti razlog što se

deca teško odlučuju da nekom otkriju zloupotrebu ili da posle prvog otkrića, neretko,
povlače svoju izjavu i poriču zloupotrebu. U studijama se iznosi da između 4 i 22 %
dece u jednom trenutku poriče istinitost svojih prethodnih navoda o zloupotrebi.

Dinamiku stigmatizacije odlikuje osećaj sramote koju dete trpi zbog seksualne

zloupotrebe, pritisak od strane počinioca i drugih osoba da se zloupotreba drži u tajnosti
, reakcija šoka okoline pri otkriću zloupotrebe, pripisivanje krivice detetu. Dete čija
okolina reaguje ljutnjom i odbacivanjem imaće snažnije osećaje stigmatizacije. Ovakva
dinamika dovodi do sniženog samopoštovanja deteta , osećaja krivice, sramote,
bezvrednosti, različitosti od drugih osoba. Stigmatizacija se u ponašanju ispoljava kao
samoizolacija, ranjivost na ponovnu viktimizaciju, zloupotreba supstanci ili alkohola,
samounakažavanje ili samoubistvo.

Nedelotvornost i dugotrajnost krivičnog postupka neretko žrtvi zadaje dodatne

teške traume i izvrgavaju je neprijatnostima s dalekosežnim posledicama. U slučajevima
seksualne zloupotrebe deteta roditelji su u velikom broju slučajeva odustali od daljeg
krivičnog progona izvršioca zbog dugotrajnog i mučnog postupka koji je vođen, brojnih
odlaganja sudskih ročišta i dugotrajnih saslušavanja deteta. Spremnost žrtve seksualnog
delikta da podnosi prijavu je bitan činilac koji utiče na selekciju i sankcionisanje
počinioca, ali s druge strane žrtva je destimulisana za podnošenje prijave zbog
neugodnosti kojima je bila izložena tokom postupka.

Kriminolozi su saglasni da žrtva češće doprinosi otkrivanju delikta nego što ga

sama prijavljuje. Većina žrtava koje su doprinele otkrivanju dela saopštili su deliktnu
situaciju roditeljima. Ostali su se poverili braći i sestrama, a delimično se svojim
iskustvom hvalili drugovima u školi i igri. U malom broju slučajeva delo su otkrile treće
osobe, a u svim ostalim slučajevima deliktna je situacija otkrivena na osnovu načelnih
sumnjivih okolnosti, npr. kad žrtva poseduje novac ili vredne predmete, njen nemir i
potištenost, mrlje sperme na odeći žrtve, ljubomorno ponašanje žrtve i trudnoća.

Najčešće žrtva postaje izvor saznanja o učinjenom deliktu kad je izvršilac strana

osoba, a ređe ako je poznanik ili čak član porodice. U drugom slučaju žrtva je najčešće
svesna da će otkriće deliktne situacije teško narušiti međuljudske odnose u porodici s
nepredvidivim posledicama koje ni nju neće mimoići.

Kriminolozi upozoravaju na veliku razliku u broju prijavljenih i osuđenih

izvršilaca seksualnih delikata. Jedan od razloga svakako je što se pretežan broj
seksualnih delikata odvija isključivo između počinioca i žrtve, a neretko u takvim
okolnostima da nema čak ni materijalnih dokaza o izvršenju dela.

Kad se govori o doprinosu žrtve sopstvenoj viktimizaciji, treba s velikim

oprezom oceniti je li taj doprinos u konkretnoj situaciji zaista i postojao i bio značajan
ili se radi o projekciji stava da nema apsolutno nevinih žrtava te da žrtva uvek, manje ili
više, doprinosi nastanku nekog od seksualnih delikata, posebno silovanja.