1. TRGOVINA LJUDIMA KAO KRIVIČNO DJELO
Zakonsko određenje krivičnog djela Trogovina ljudima (čl.444 kzvg) glasi
1
:
1) Ko silom ili prijetnjom, dovođenjem u zabludu ili održavanjem u zabludi,
zloupotrebom ovlašćenja, povjerenja, odnosa zavisnosti, teških prilika drugog,
zadržavanjem ličnih isprava ili davanjem ili primanjem novca ili druge koristi, radi
dobijanja saglasnosti od lica koje ima kontrolu nad drugim licem: vrbuje, prevozi,
prebacuje, predaje, prodaje, kupuje, posreduje u prodaji, sakriva ili drži drugo lice, a u
cilju eksploatacije njegovog rada, prinudnog rada, dovođenja u položaj sluge, ropstva
ili ropstvu sličan odnos, vršenja kriminalne djelatnosti, prostitucije ili druge vrste
seksualne eksploatacije, prosjačenja, upotrebe u pornografske svrhe, sklapanja
nedozvoljenog braka, radi oduzimanja dijela tijela za presađivanje ili radi korišćenja u
oružanim sukobima, kazniće se zatvorom od jedne do deset godina.
2) Smatra se da je djelo iz stava 1 ovog člana učinjeno prema maloljetnom licu i kada
učinilac nije upotrijebio silu, prijetnju ili neki drugi od navedenih načina izvršenja.
3) Ako je djelo iz stava 1 ovog člana učinjeno prema maloljetnom licu ili je djelo iz stava
1 ovog člana učinjeno od strane službenog lica u obavljanju službene dužnosti ili je sa
umišljajem doveden u opasnost život jednog ili više lica, učinilac će se kazniti
zatvorom najmanje tri godine.
4) Ako je usljed djela iz st. 1 do 3 ovog člana nastupila teška tjelesna povreda nekog lica,
učinilac će se kazniti zatvorom od jedne do dvanaest godina.
5) Ako je usljed djela iz st. 1 i 3 ovog člana nastupila smrt jednog ili više lica, učinilac će
se kazniti zatvorom najmanje deset godina.
6) Ko se bavi vršenjem krivičnog djela iz st. 1 do 3 ovog člana ili je djelo izvršeno na
organizovan način od strane više lica, kazniće se zatvorom najmanje deset godina.
7) Ko koristi usluge lica za koje zna da je prema njemu učinjeno djelo iz stava 1 ovog
člana, kazniće se zatvorom od šest mjeseci do pet godina.
8) Ako je djelo iz stava 7 ovog člana učinjeno prema maloljetnom licu, učinilac će se
kazniti zatvorom od tri do petnaest godina.
9) Pristanak žrtve prema kojoj je izvršeno djelo iz st. 1 do 3 ovog člana bez uticaja je na
postojanje tog krivičnog djela.
1) Među više međunarodnih dokumenata koji regulišu ovu oblast, posebno je važan protokol
za prevenciju, suzbijanje i kažnjavanje trgovine ljudskim bićima, naročito ženama i djecom,
koji dopunjava Konvenciju UN-a protiv transnacionalnog organizovanog kriminala (Službeni
list SRJ – Međunarodni ugovor, broj 5/01) čiji član 3. je poslužio kao neposredan osnov za
formulisanje zakonskog opisa ovog krivičnog djela. Odredbe člana 3. nisu najsrećnije
formulisane i zbog svoje složenosti i djelimične nejasnosti nije ih jednostavno implementirati
u nacionalno krivično zakonodavstvo. Zato je i zakonski opis krivičnog djela iz člana 444
dosta složen, i u negativnom smislu atipičan, iako se težilo da se da jasnije i u skladu sa
krivičnopravnim standardima formuliše ono što je u Protokolu
2
.
2) Radnja izvršenja osnovnog oblika jeste vrbovanje, prevoz, prebacivanje, predaja, prodaja,
kupovina, posredovanje u prodaji, sakrivanje ili držanje drugog lica i to na jedan od sljedećih
1
Krivični zakonik Crne Gore, čl. 444.
2
Zoran Stojanović, Komentar Krivičnog zakonika, Misija OSCE u Crnoj Gori, Podgorica, 2010, str. 862.
načina: silom ili prijetnjom, dovođenjem u zabludu ili održavanjem u zabludi, zloupotrebom
ovlašćenja, povjerenja, odnosa zavisnosti, teških prilika drugog, zadržavanjem ličnih isprava
ili davanjem ili primanjem novca ili druge koristi radi dobijanja saglasnosti od lica koje ima
kontrolu nad drugim licem. Za postojanje krivičnog djela uvijek je potrebno da se neka od
radnji izvršenja preduzme na neki od navedenih načina. U stvari, radnju i način njenog
preduzimanja treba ovdje posmatrati kao cjelinu. Na primjer, prevoz nekog lica sam po sebi
ne znači ništa u smislu ovog krivičnog djela. Samo ako se to čini silom ili prijetnjom,
dovođenjem ili održavanjem u zabludi ili na neki drugi od navedenih način u zakonskom
opisu, postojaće radnja izvršenja ovog krivičnog djela. Međutim, za postojanje krivičnog djela
neophodna je i određena usmjerenost te radnje. Radi se o ciljnim djelatnostima, tj. one su
povezane sa postizanjem određenog cilja u odnosu na lice koje je predmet trgovine, tj. u vezi
sa pasivnim sujektom. Potrebno je da se te radnje vrše u cilju eksploatacije njegovog rada,
prinudnog rada, dovođenja u položaj slugem vršenja kriminalne djelatnosti, prostitucije ili
druge vrste seksualne eksploatacije, prosjačenja, upotrebe u pornografske svrhe, radi
oduzimanja organa ili dijela tijela za presađivanje ili radi korišćenja u oružanim sukobima.
Korišćene pojmove kod opisa radnje izvršenja, kao i one kojima se opisuje cilj, treba shvatiti
na način kako se ti pojmovi koriste kod odgovarajućih krivičnih djela u KZ, dok je za
razumijevanje nekih od njih potrebno imati u vidu i navedeni Protokol u kome se daje
značenje upotrijebljenih izraza, kao i neke druge međunarodne konvencije relevantne za ovu
oblast
3
.
Dovršeno krivično djelo postoji i onda kada nije ostvaren cilj zbog kojeg je preduzeta radnja
izvršenja na neki od navedenih načina. Međutim, potrebno je da se utvrdi da je umišljaj bio
upravljen na ostvarenje tog cilja
4
.
3) Pasivni subjekt ovog krivičnog djela može biti bilo koje lice, ali zbog prirode ovog
krivičnog djela, najčešći pasivni subjekti su žene i djeca. Pasivni subjekt, odnosno žrtva ovog
krivičnog djela ima poseban status u smislu da će joj biti pružena odgovarajuća pomoć (član
6. Protokola)
5
.
4) Djelo ima umišljajni karakter. Sporno je da li se kao posebni subjektivni element zahtijeva
i namjera učinioca koja bi bila upravljena na postizanje nekog od navedenih ciljeva, ili riječ o
tome da je dovoljno znanje izvršioca da će pasivni subjekt biti iskorišćen u neku od navedenih
svrha i to od strane bilo kog lica. Drugi stav je više u skladu sa intencijom protokola za
prevenciju, suzbijanje i kažnjavanje trgovine ljudskim bićima da se pruži što šira zaštita
žrtvama trgovine
6
.
5) Osim osnovnog oblika (stav 1), ovo krivično djeo ima i teže oblike. Oblik iz stava 2, iako
nije zaprijećen strožom kaznom, u suštini je kvalifikovan oblik jer se, s obzirom na određenu
okolnost, a to je svojstvo pasivnog subjekta, inkriminiše ono što inače ne bi predstavljalo ovo
krivično djelo. Naime, ukoliko je radnja preduzeta prema maloljetnom licu (tj. licu mlađem
od osmanaest godina – vid. član 142, stav 10) krivično djelo će postojati i kad izvršilac nije
upotrijebio silu, prijetnju ili neki drugi od navedenih načina izvršenja, tj. i onda kada radnja
nije preduzeta na način koji joj daje karakter radnje izvršenja ovog krivičnog djela. U odnosu
na ovu okolnost, mora postojati umišljaj učinioca
7
.
3
Zoran Stojanović, Komentar Krivičnog zakonika, Misija OSCE u Crnoj Gori, Podgorica, 2010, str. 863.
4
Isto
5
Isto
6
Isto
7
Isto
Član 405
Zakonsko određenje krivičnog djela Nedozvoljen prelaz državne granice I krijumčarenje ljudi
(čl.405 kzvg) glasi:
(1) Ko bez propisane dozvole pređe ili pokuša da pređe granicu Crne Gore, naoružan ili
upotrebom nasilja, kazniće se zatvorom do jedne godina.
(2) Ko se bavi nedozvoljenim prebacivanjem drugih lica preko granice Crne Gore ili ko radi
sticanja finansijske ili druge koristi omogućava drugom nedozvoljeni prelaz granice ili
nedozvoljen boravak ili tranzit kazniće se zatvorom od tri mjeseca do pet godina.
(3) Ako je djelo iz stava 2 ovog člana učinjeno od strane više lica na organizovan način,
zloupotrebom službenog položaja ili na način kojim se ugrožava život ili zdravlje lica čiji se
nedozvoljeni prelaz granice, boravak ili tranzit omogućava ili je krijumčaren veći broj ljudi,
učinilac će se kazniti zatvorom od jedne do deset godina.
(4) Sredstva namijenjena ili upotrijebljena za izvršenje djela iz st. 1 do 3 ovog člana oduzeće
se.
3. OSNOVNI OBLICI TRGOVINE LJUDIMA
