Ubistvo
1
1. UVOD
Pravo na život se označava kao vrhovno ljudsko pravo ili kao najosnovnije od svih ljudskih
prava. Takav karakter ovog prava potvrđuje i činjenica da u okviru osnovnih ljudskih prava i
sloboda, garantovanih međunarodnim dokumentima, pravo na život spada u grupu apsolutno
zaštićenih prava, odnosno onih prava, koje države ni pod kojim uslovima ne mogu ukinuti, niti
ograničiti, bez obzira na vrstu vanrednih okolnosti u kojima se neka država nalazi, kao što je, na
primjer, ratno stanje ili stanje opšte opasnosti, koje ugrožava opstanak cijele nacije.
Dominantno mjesto prava na život u sistemu osnovnih prava i sloboda čovjeka obezbijeđeno
je i ustavnim odredbama svih savremenih država, pa time i Ustavom Bosne i Herecgovine,
članom 2 I Ustavom Republike Srpske, članom 11. Na taj način, ljudski život postaje univerzalna
civilizacijska vrijednost, čija krivično - pravna zaštita dobija svoj legimitet i u nacionalnom i u
međunarodnom pravu.
Krivično – pravna zaštita prava na život i tjelesni intengritet predstavlja najznačajniji segment
krivično – pravne zaštite u svim savremenim krivičnim zakonodavstvima. To je razumljivo,
ukoliko se ima u vidu da pravo na život i tjelesni intengritet predstavlja fundamentalno i
primarno ljudsko pravo, na kome se temelje i iz koga se izvode sva ostala prava čovjeka. S
obzirom na to, moglo bi se reći da je krivično – pravna zaštita ovog prava
osnov
zaštite svih
drugih ljudskih prava, te je potpuno deplasirano svako raspravljanje o bilo kojem drugom pravu
čovjeka, ako pravni poredak ovom pravu ne obezbjeđuje adekvatnu zaštitu.
U ostvarivanju krivično – pravne zaštite prava na život i tjelesni integritet, savremena
zakonodavstva uspostavljaju takav sistem, koji bez obzira na razlike koje postoje u tom pogledu
između pojedinih zakonodavstava, u gotovo svim zemljama, izražava iste osnovne tendencije i, u
osnovi, ispoljava iste karakteristike.
U tom pogledu, sve inkriminacije kojima se štiti život i tjelesni integritet čovjeka mogu se
klasifikovati u dvije osnovne grupe krivičnih djela, i to:
Prvu,
i svakako važniju grupu čine one inkriminacije kod kojih su život i tijelo
čovjeka primarni i isključivi objekat zaštite; i
Drugu grupu,
koju čine one inkriminacije, koje se nalaze u različitim glavama
krivičnih zakonika i kod kojih primarni objekat zaštite predstavljaju neke druge
individualne ili društvene vrijednosti.
U krivičnom postupku, država preko svojih organa, kao i drugih lica preduzima na
odgovarajući način cijeli niz radnji, kako bi u konkretnom slučaju, ako postoji sumnja da je
izvršeno krivično djelo ubistva primjenila odredbe materijalnog krivičnog prava.
Ubistvo
3
Isto tako, i motivi koji predstavljaju unutrašnju pokretačku snagu za opredjeljenje počinioca
da izvrši krivično djelo ubistva mogu da budu različiti. Tako se, s obzirom na način izvršenja
radnje, ubistvo može izvršti direktnim ili indirektnim načinom, odnosno fizičkim, psihičkim,
hemijskim, bakteriološkim ili drugim sličnim dejstvom. Međutim, ono što je bitno jeste
ostvarenje posljedice krivičnog djela
.
Posljedica ovog krivičnog djela se sastoji u nastupanju smrti lica prema kome je i preduzeta
djelatnost lišavanja života. Pri tome, nije od značaja da li je smrt nastupila odmah nakon što je
preduzeta radnja izvršenja ili poslije kraćeg ili dužeg vremena. Bitno je da je smrt upravo
prouzrokovana djelatnošću počinioca djela i da je on pri tome postupao sa razmišljanjem da to
lice liši života.
Prema tome, pogrešno bi bilo smatrati da u konkretnom slučaju postoji krivično djelo teške
tjelesne povrede kvalifikovane smrću, samo zato što je prethodno nastupila tjelesna povreda,
usljed tjelesne radnje izvršenja, a tek potom, naknadno i smrt kao dalja posljedica te tjelesne
povrede.
Vremenski razmak između preduzete djelatnosti počinioca i nastupjele posljedice smrti je bez
značaja za postojanje ovog krivičnog djela, ali ono što je bitno za njegovu pravilniju pravnu
kvalifikaciju jeste da između radnje izvršenja i smrtne posljedice postoji uzročno – posljedična,
odnosno kauzalna veza.
Za postojanje krivičnog djela ubistva potrebno je, takođe, da je do lišavanja života drugog lica
došlo protivpravno. To znači da lišavanje života drugog lica predstavlja krivično djelo, samo ako
u konkretnom slučaju pod postojećim okolnostima ne postoji neki od osnova, koji isključuje
društvenu opasnost i protivpravnost. To znači da lišavanje života izvršeno u stanju nužne
odbrane, u stanju krajnje nužde ili pri izvršenju zakonom predviđene službene dužnosti na
poslovima javne ili državne bezbjednosti, hvatanja počinioca krivičnog djela, čuvanja lica
lišenog slobode ne predstavlja ovo krivično djelo.
U slučaju da je počinilac preduzeo radnju izvršenja, ali smrtna posljedica ne nastupi, postoji
pokušaj ovog krivičnog djela, koji je s obzirom na visinu propisane kazne kažnjiv.
Slika br. 1
Ubistvo
4
3. VRSTE UBISTVA
Sa krivično – pravnog stanovišta, lišavanje života druge osobe se ne kvalifikuje u svakom
slučaju na isti način, odnosno kao jedno isto krivično djelo. Zbog toga, savremena
zakonodavstva razlikuju:
Obično, teško (kvalifikovano) ubistvo, i
Lako (privilegovano) ubistvo.
Osnov razlikovanja nalazi se u subjektivnim i objektivnim okolnostima pod kojima je djelo
izvršeno, a koje ukazuju na određeni stepen opasnosti djela i počinioca.
Uzimajući u obzir takve okolnosti u zakonodavstvima se, najčešće, pojavljuje motiv izvršenja,
način izvršenja, svojstvo opasnog subjekta i okolnosti pod kojima je djelo izvršeno. Naime,
pored osnovnih obilježja ubistva, teška ubistva sadrže i druga posebna obilježja, koja mu i daju
karakter teškog ubistva.
Prema tome, može se reći da je teško ubistvo umišljajno lišavanje života drugog, izvršeno pod
posebno otežavajućim okolnostima, koje su predviđene zakonom, a koje u toj mjeri utiču na
stepen opasnosti počinioca i djela da zakonodavac za ovaj delikt predviđa najtežu kaznu ili
najtežu mjeru kazne.
Dakle, specifičnost teških ubistava u odnosu na druge oblike lišavanja života čine, upravo,
kvalifikatorne okolnosti. S obzirom da je teško ubistvo umišljajno lišavanje života praćeno
posebnim okolnostima, za primjenu ove inkriminacije neophodno je utvrditi da je počinilac bio
svjestan svih elemenata djela, tj. da su kvalifikatorne okolnosti bile obuhvaćene njegovim
umišljajem.
S obzirom da postoji više oblika ubistva, u ovom radu ćemo objasniti neke od njih, i to:
Osnovni oblik ubistva (“obično ubistvo”),
Ubistvo pod posebno olakšavajućim okolnostima (privilegovano ubistvo),
Ubistvo na mah,
Ubistvo na naročito svirep način,
Ubistvo iz koristoljublja, i
Ubistvo više lica.
3.1.
OSNOVNI OBLIK UBISTVA (“OBIČNO UBISTVO”)
Pod običnim ubistvom podrazumijeva se umišljajno lišavanje života drugog lica, koje nije
praćeno dodatnim, posebnim okolnostima, koje kada postoje, mijenjaju težinu i oblik ovog djela,
stvarajući tako neko od posebnih oblika kvalifikovanog ili privilegovanog ubistva. Međutim, u
osnovi svih tih posebnih oblika ubistva nalazi se
obično ubistvo
, jer su obilježja ove vrste ubistva
zajednička za sve druge oblike ove inkriminacije.
Stoga, obično ubistvo ima karakter opšteg krivičnog djela i supsidijarno je u odnosu na teže ili
lakše oblike, što praktično znači da obično ubistvo postoji samo onda, ako u konkretnom slučaju
ne postoje obilježja nekog drugog oblika ovog krivičnog djela. Iako elemenat protivpravnosti
nije izričito naveden u opisu djela, ubistvo postoji samo onda ako je lišavanje života izvršeno
protivpravno. Ako postoji neki od opštih osnova ili od posebnih osnova, koji isključuju
protivpravnost, krivično djelo ubistva ne postoji.
