VISOKA ŠKOLA ZA
USLUŽNI BIZNIS
Bezbjednost
SPECIJALISTIČKI RAD:
KRIVIČNE SANKCIJE PREMA
MALOLJETNIM LICIMA
Mentor:
Student:
Podgorica, 2019. godine
Abstract
Krivične sankcije prema maloljetnim licima Jovana Radulović
Poslednjih godina, delinkvencija maloljetnika dobija nove, zabrinjavajuće dimenzije i
nova obilježja, a prije svega ogroman porast broja delinkvenata i delikata, povećano učešće sve
mlađih uzrasta, učešće novoregistrovanih i netipičnih delinkvenata i sve veću nasilnost i
agresivnih delinkvenata. Ove nove karakteristike se mogu smatrati direktnom posledicom krize u
kojoj se poslednjih godina nalazi naše društvo, jer je pretpostavka da dobar broj sadašnjih
delinkvenata to ne bi bio da su okolnosti u kojima žive drugačije. Uticaj krize na adolescente
(maloljetnike) se može razumjeti jedino kroz sagledavanje međuodnosa dinamike normalnih
razvojnih procesa u adolescenciji, kao i dinamike procesa koji se dešavaju u okolini
adolescenata. Maloljetnici predstavljaju specifičnu kategoriju učinilaca krivičnih djela. To se
odnosi na njihovu starosnu dob koja se kreće u vremenskom rasponu od 14 do 18 godina života.
Kada govorimo o starosnoj dobi, pravi se razlika između mlađih maloljetnika (14-16 godina) i
starijih maloljetnika (16-18 godina). Mlađim maloljetnicima je moguće izreći samo vaspitne
mere dok je starijim maloljetnicima moguće izreći i maloljetnički zatvor.
Key words:
maloljetnici, vaspitna mjera, zatvor, krivično djelo, delinkvencija
SADRŽAJ:
2
Krivične sankcije prema maloljetnim licima Jovana Radulović
Krivično procesna oblast je tokom istorije u svim društvenim sistemima predstavljala
pravnu oblast, koja se pod uticajem aktuelnih društvenih prilika transformisala težeći stvaranju
zadovoljavajućeg pravnog okvira za objektivno utvrđivanje odgovornosti za počinjena krivična
djela uz maksimalnu zaštitu ljudskih prava u krivičnom postupku. Krivično procesna regulativa
se uvijek nalazila pod jakim uticajem širih društvenih prilika, što je u određenim periodima
uslovljavalo da se pod uticajem političkih ideologija, ova pravna oblast nađe u stagnaciji, kao i
da se u određenim periodima koje je karakterisao ubrzan razvoj društva ova oblast ubrzano
razvija.
Savremeno krivično zakonodavstvo nastoji da primjenom brojnih instituta zaštiti čovjeka
i druga osnovna društvena dobra i vrijednosti i to predviđanjem određenih ponašanja kao
krivičnih djela i propisivanjem krivičnih sankcija za ta djela. Krivične sankcije su zakonom
predviđene represivne mjere koje se s ciljem suzbijanja kriminaliteta primjenjuju prema učiniocu
protivpravnog djela koje je u zakonu predviđeno kao krivično djelo na osnovu odluke suda
donijete nakon sprovedenog krivičnog postupka.
Krivične sankcije su sredstva za ostvarivanje
zaštitne funkcije krivičnog prava. Zaštita se ostvaruje predviđanjem određenih ponašanja kao
krivičnih djela i propisivanjem krivičnih sankcija za ta djela. Krivične sankcije su predviđene
kao represivne mjere, one suzbijaju kriminalitet, primjenjuju se prema učiniocu protivpravnog
djela koje je zakonom predviđeno kao krivično djelo. Njih donosi ih sud nakon sprovedenog
krivičnog postupka. Stepen represivnosti krivičnih sankcija je različit od sudske opemene kao
mjere upozorenja, ukora kao vaspitne mjere, pa do smrtne kazne (u krivičnom zakoniku CG
smrtna kazna je ukinuta). Krivične sankcije se mogu samo primjenjivati protiv učinjenog
protivpravnog djela koje mora biti propisano zakonom kao krivično djelo (ako neuračunjljivo
lice liši nekoga života to ne predstavlja krivično djelo premao bjektivno-subjektivnom shvatanju
pojma krivičnog djela, ali se radi o protivpravnom djelu koje je u zakonu predviđeno kao
krivično djelo). Danas je postalo opšte pravilo da krivične sankcije može izreći samo sud u
krivičnom postupku.
Maloljetnička delinkvencija u širem smislu označava prestupničko ponašanje koje ima
svoje psihološke, socijalno-psihološke i individualne psihološke komponente. Ovakvo ponašanje
krši uobičajene i propisane oblike i obrasce ponašanja u određenom društvenom okruženju.
Maloljetni delinkvent je lice čiji ukupni stil života i ponašanje izražavaju jasne antisocijalne
dimenzije, sa ispoljenom sklonošću za vršenje krivičnih djela i prekršaja. U pitanju je negativno
4
Krivične sankcije prema maloljetnim licima Jovana Radulović
formirana maloljetnička ličnost koja je spremna na kršenje svih moralnih i društvenih normi što
čini početak njihove kriminalne karijere. To je posledica brzog rasta populacije, nedostupnosti
stambenih kapaciteta, siromaštva, nezaposlenosti i prenaseljenosti u urbanim sredinama, raspada
porodice i neefikasnog obrazovnog sistema. To je sasvim razumljivo kada uzmemo u obzir
činjenicu da maloljetnici najčešće predstavljaju primarne delinkvente u društvu.
Kada razmatramo pitanje položaja maloljetnika u krivičnom pravu onda moramo uzeti u
obzir više faza u kojima se on kroz istoriju kretao i mijenjao. S obzirom da je krajnji cilj svakog
krivičnog postupka utvrđivanje činjeničnog stanja i donošenje presude, to sa sobom nosi i
izricanje krivičnih sankcija. Kod maloljetnika je u pitanju poseban krivični postupak čiji aktivni
učesnik predstavlja i organ starateljstva odnosno centar za socijalni rad. Krajnji domet ovako
koncipiranog krivičnog postupka je izricanje neke iz registra krivičnih sankcija rezervisanih
samo za maloljetne učinioce krivičnih djela. Maloljetnicima se za učinjena krivična djela mogu
izreći vaspitne mjere, kazna maloljetničkog zatvora i mjere bezbjednosti. Mlađim maloljetnicima
se mogu izreći samo vaspitne mjere dok se starijim maloljetnicima mogu izreći vaspitne mjere, a
izuzetno se može izreći kazna maloljetničkog zatvora. Pod uslovima predviđenim ovim zakonom
maloletnicima se mogu izreći mjere bezbjednosti.
1. KRIVIČNE SANKCIJE
5
Krivične sankcije prema maloljetnim licima Jovana Radulović
pojedinih krivičnih sankcija je veoma različit, i kreće se od sudske opomene kao mjere
upozorenja ili ukora kao vaspitne mjere, pa sve do smrtne kazne (u zemljama u kojima postoji).
Krivične sankcije se mogu primijeniti samo ako je učinjeno protivpravno djelo koje je u
zakonu predviđeno kao krivično djelo. To ne mora biti krivično djelo koje ispunjava sve
elemente za postojanje krivičnog djela, tj. može nedostajati krivica. Bitno je da je ono kao takvo
zakonom predviđeno kao krivično djelo. Ranije jugoslovensko krivično zakonodavstvo i tamo
gdje nema krivičnog djela, koristilo je taj termin, odnosno koristilo ga je u čisto objektivnom
smislu (uslovi za primjenu nekih mjera bezbjednosti). Ovo više nije slučaj, već se govori o
protivpravnom djelu koje je u zakonu predviđeno kao krivično djelo. Ro znači da nije dozvoljena
primjena sankcije ante delictum. Uvijek se traži da je učinjeno bar krivično djelo u nepotpunom,
objektivnom smislu. Ostali elementi (načelo zakonitosti i da sankcije izriče sud nakon
sprovedenog postupka) u svakom pogledu su posporni i jasni.
1.2. Podjela krivičnih sankcija
Posmatrano kroz istoriju razvoja krivičnih sankcija može se vidjeti da se društvo upravo
uz pomoć njih štiti od različitih oblika i vidova kriminaliteta pojedinaca i grupa, na način što se
propisuju i preduzimaju različite mjere za učinioce krivičnih djela. Do sredine XIX vijeka
postojao je monistički (unitetni) sistem krivičnih sankcija, odnosno postojao je samo jedan oblik
krivičnih sankcija, a to su bile kazne.
Sistem krivični sankcija u krivičnom pravu Crne Gore sadrži četiri vrste krivičnih
sankcija:
1. kazne
2. mjere upozorenja
3. mjere bezbjednosti
4. vaspitne mjere
2
.
Ovdje je riječ o dualističkom sistemu krivičnih sankcija, pa se sa jedne strane javlja
kazna, a sa druge strane mjere bezbjednosti. Mjere upozorenja su alternative kazni i teško su
zamislive bez njenog postojanja. Vaspitne mjere su specijalna vrsta mjera bezbjednosti koje se
primjenjuju prema određenoj kategoriji učinilaca (maloljetnicima). Opšta svrha krivičnih
2
Dr Drago Radulović, Krivično procesno pravo, Univerzitet Crne Gore, Pravni fakultet Podgorica 2009, str: 6
7
