E K O N O M S K I F A K U L T E T
Ekonomija i poslovanje
S E M I N A R S K I R A D
MEĐUNARODNA EKONOMIJA
Devizni kurs
Ime i prezime profesora:
Ime i prezime studenta:
)
3
1. Devizno tržište
Devizno tržište je dio finansijskog tržišta na kojem se, prema utvrđenim uslovima i pravilima,
trguje stranim valutama, tj. razmjenjuju devize. Devizno tržište ima veliki značaj u finansijskom
sistemu jedne zemlje. Ono predstavlja vezu nacionalne privrede sa međunarodnim okruženjem.
Osnovna svrha postojanja ovog segmenta finansijskog tržišta je da omogući nesmetano
obavljanje međunarodnog platnog prometa i održanje međunarodne likvidnosti zemlje. Na ovim
tržištima, preko cijne domaće valute deviznog kursa, najbolje je sagledati efikasnost jedne
nacionalne ekonomije.
Svaka zemlja ima svoj nacionalni novac, kao zakonsko sredstvo plaćanja, koji predstavlja izraz
njenog nacionalnog ekonomsko-finansijskog suvereniteta. Međutim, nacionalne ekonomije nisu
zatvoreni sistemi, već su zemlje upućene na saradnju sa ostalim zemljama zbog razvoja
međunarodne podjele rada, međunarodne trgovine, liberalizacije kretanja novca i kapitala. S
obzirom da ne postoji međunarodno sredstvo plaćanja javlja se mogućnost postojanja
mehanizma zamjene valute jednih zemalja u valute drugih zemalja, odnosno postojanja deviznog
tržišta kao institucionalne osnove.
Devizno tržište predstavlja specijalizovani dio finansijskog tržišta na kome se kupuju i prodaju
strana sredstva plaćanja, usklađuju ponuda i tražnja, utvrđuje devizni kurs i upravlja deviznim
nacionalnim rezervama. Cilj ovog tržišta je održavanje optimalnog nivoa likvidnosti subjekata
nacionalne ekonomije u njihovim poslovnim transakcijama sa inostranstvom.
1
Funkcionisanje deviznog tržišta doprinosi, u institucionalnom smislu, međusobnoj povezanosti
nacionalnih finansijskih tržišta. Ova povezanost izraz je realnih ekonomskih tokova:
međunarodne trgovine, međunarodnih usluga i kretanja stanovništva koji dovode do ekonomske
aktivnosti vezane za inostranstvo, odnosno aktivnosti izražene u novcu različitom od domaćeg,
kao i kretanja kapitala između različitih zemalja. Na deviznom tržištu se susreću ponuda i tražnja
za inostranim novčanim jedinicama, neophodnim za obavljanje poslovanja ekonomskih
subjekata sa inostranstvom i obezbeđuje se pretvaranje nacionalne valute u valutu stranih
zemalja.
2
Globalno devizno tržište, kao skup nacionalnih tržišta, po obimu transakcija predstavlja
najrazvijeniji segment finansijskog tržišta. Prosječan dnevni promet na globalnom deviznom
tržištu neprekidno raste. Banka za međunarodno poravnanje iz Bazela u Švajcarskoj (
The Bank
for Internacional Settlements
ili
BIS
) procjenila je da je u aprilu 2010. godine prosječan dnevni
1
D. Salvatore,
Međunarodna ekonomija
, Centar za izdavačku djelatnost Ekonomskog
fakulteta u Beogradu, 2009.
2
Krstić D,
Finansijski instrumenti na deviznom tržištu
, Univerzitet u Nišu, 2013.
4
promet na globalnom deviznom tržištu $4,0 biliona, što predstavlja rast od oko 20% u odnosu na
$3,3 biliona dnevnog obima u aprilu 2007.godine.
3
Zemlje koje danas čine svjetsko devizno tržište imaju liberalne devizne sisteme i konvertibilne
nacionale valute, od kojih dominiraju sljedeće:
- SAD dolar (USD)
- Evropska unija (EUR)
- Japanski jen (JPY)
- Britanska funta (GBP)
- Australijski dolar (AUD)
- Švajcarski franak (CHF)
- Kanadski dolar (CAD).
Osnovni zadaci i funkcije koje ima devizno tržište su:
- omogućava vlasnicima deviza da ih pretvore u nacionalnu valutu, a drugim licima da nabave
odgovarajuća sredstva za plaćanje u inostranstvu;
- uskladjuje zahtjeve za prodaju deviza sa zahtjevom za njihovu kupovinu;
- usklađuje ponudu i tražnju posredstvom deviznog prometa u zemlji i deviznog prometa sa
inostranstvom;
- omogućava obavljanje deviznog prometa sa inostranstvom;
- formiranje deviznog kursa, odnosno utvrđivanje odnosa vrijednosti jedne nacionalne valute
prema valutama drugih zemalja.
- transfer novčanih fondova i kupovne moći jedne zemlje i jedne valute u drugu, koji se obavlja
elektronski, a sve česće internetom, tako što domaća banka daje
odgovarajućoj banci u
inostranstvu nalog da isplati određeni iznos lokalne valute nekoj osobi, firmi, ili novac uplati na neki
račun.
4
Devizna tržišta se mogu organizovati na različite načine. Ona su najčešće u sastavu tržišta novca,
kada se govori o tzv. međubankarskom deviznom tržištu. Ako se devizno tržište formira kao
samostalna institucija naziva se devizna berza. U ovim slučajevima riječ je o
institucionalizovanim deviznim tržištima jer su definisana pravila poslovanja, učesnici, vrijeme,
način plaćanja i druga važna pitanja. Pored ovih institucionalizovanih oblika, mogu postojati i
neinstitucionalizovana devizna tržišta, takozvana ,,crna tržišta“ ili ,,crne berze deviza“, na kojima
se neposredno obavljaju poslovi kupovine i prodaje deviza između učesnika privrednog i
društvenog života. Takvi poslovi obavljaju se na trgovinama, ulicama, prodavnicama i sl.
5
Postoje dva modela organizovanja deviznog tržišta: decentralizovan model i centralizovan
model
.
3
www.fxtrade.oanda.ca/analysis/historical-rate
4
D. Salvatore
, Međunarodna ekonomija
, Centar za izdavačku delatnost Ekonomskog
fakulteta u Beogradu, 2009.
5
M. Jovanović,
Finansijsko modeliranje
, autorizovana predavanja, Prirodno-matematički
fakultet, Univerzitet u Nišu, Niš
