KRATKI ^LANCI/SHORT PAPERS

Economic Annals no 156, January 2003 - March 2003

131

Predrag Bjeli}

MODEL SPOLJNOTRGOVINSKE POLITIKE

EVROPSKE UNIJE

Ekonomski fakultet, Beograd. E-mail: bjelic

one.ekof.bg.ac.yu

APSTRAKT:

Jo{ prilikom osnivanja

Evropske ekonomske zajednice (EEZ),
prete~e Evropske unije (EU), 1958. godi-
ne, dogovoreno je da }e nova integracija
biti cariska unija sa zajedni~kom carin-
skom tarifom prema tre}im zemljama ali
da }e imati i zajedni~ku spoljnotrgovinsku
politiku. Za predlaganje spoljnotrgovin-
ske politike i njeno izvr{enje je odgovorna
Evropska komisija. Me|utim, glavni su-
bjekat u kreiranju spoljnotrgovinske poli-
tike ostaje Savet ministara kao jedini me-
|udr`avni organ EU i glavni zakonodavni
organ. Komisija je ovla{}ena da pregova-
ra i zaklju~uje trgovinske ugovore u ime
Unije sa tre}im zemljama. Ali u toku pro-
cesa pregovora Komisija se mora konsul-
tovati sa Komitetom nadle`nim za spol-
jnotrgovinska pitanja („Komitet 133“)
koji je pomo}ni organ Saveta ministara, a
po zaklju~enju trgovinskog ugovora njega
mora ratifikovati Savet ministara kako bi
on postao punova`an. U procesu pregovo-
ra Komisija o rezultatima pregovora in-
formi{e i Evropski parlament koji o toku
pregovora upu}uje Komisiji svoje mi{ljen-
je, koje nema obavezuju}u snagu.

EU poku{ava da sa SAD uspostavi bli`e,
partnerske, odnose preko uspostavljanja
transatlantskog tr`i{ta ali kako EU posta-
je repektibilna ekonomska sila sve ve}i
broj trgovinskih sukoba izbija na relaciji
EU-SAD. Sa zemljama u evropskom
okru`enju EU nastoji da uspostavi najbli-
`e mogu}e odnose budu}i da su sve ove
zemlje potencijalni kandidati za ~lanstvo
u EU. Me|utim, neki se nala`e bli`e tom
~lanstvu dok su neki jo{ uvek daleko od
~lanstva u EU. Zbog toga se razlikuju i
ugovori koje EU zaklju~uje sa pojedinim
grupacijama zemalja u Evropi. EU ima i
posebne odnose sa zemljama u Africi, Ka-
ribima i Pacifiku, biv{im kolonijama
evropskih metropola, koje imaju preferen-
cijalni tretman u trgovini sa EU. Bliski
odnosi su uspostavljeni od strane EU i sa
dr`avama i regionalnim grupacijama u
Latinskoj Americi. EU je postala i zna~a-
jan akter u me|unarodnim ekonomskim
organizacijama. Ali da bi EU postala eko-
nomska sila koja parira mo}i SAD a i Ja-
pana i kako bi mogla strate{ki da podr`i
svoje kompanije u globalnoj konkurenciji
ona se mora i politi~ki integrisati.

ABSTRACT:

When the European

Economic Community, the forerunner of the
European Union, was formed in 1958, it
was agreed that the new integration would
be a tarriff union with common tarrifs

toward third countries, but also that it
would have a common foreign trade policy.
As the Union's executive body, the European
Commission is responsible for proposing and
implementing foreign trade policies.

Jo{ od osnivanja Evropske ekonomske zajednice (EEC) bilo je predvi|eno da

dr`ave ~lanice EEZ vode zajedni~ku trgovinsku politiku. Tokom ~etiri decenije
postojanja Evropske zajednice stvorena je opse`na pravna osnova i kreiran insti-
tucionalni mehanizam za vo|enje jedinstvene spoljnotrgovinske politike. Trgo-
vinski interesi dr`ava ~lanica su se ujedna~ili, a EU je danas postala glavni svetski
„trgovac“ i glavni „pregovara~“ u globalnim trgovinskim forumima. Me|utim,
njeno jo{ nekompletirano jedinstvo uti~e na slabljenje pozicije EU i njenih kom-
panija na globalnom tr`i{tu.

OSNOVNI POJMOVI

Za ozna~avanje spoljne trgovine u engleskoj literaturi se obi~no koristi term-

in „foreign trade“, dok bi za me|unarodnu trgovinu termin bio „international
trade“. Pod me|unarodnom trgovinom podrazumevamo razmenu roba, usluga i
proizvoda intelektualne svojine izme|u razli~itih privreda (ekonomskih entiteta)
u svetu. Kada me|unarodnu trgovinu posmatramo sa aspekta jedne od privreda
u~esnica u tom globalnom trgovanju onda uo~avama svu me|unarodnu trgovi-

Ekonomski anali br 156, januar 2003. - mart 2003.

132

Predrag Bjeli}

However, the main subject in creating for-
eign trade policies still remains the Council
of Ministers as the EU's main decision-mak-
ing and legislative body. The Commission
negotiates trade agreements with outside
countries on behalf of the Union. However,
on foreign trade issues the Commission must
report to a committee (the "133
Committee"), which assists the Commission
in the course of the negotiations and before
becoming valid all agreements must be rati-
fied by the Council of Ministers. The
Commission ensures that the European
Parliament is kept quickly and fully
informed at all stages of the negotiation and
conclusion of international agreements, in
such a way as to enable the Commission to
take account of the European Parliament's
view, but its role is purely consultative.
The EU is trying to establish closer partner-
ship relations with the USA through estab-
lishing transatlantic marketplace. However,
as the EU is becoming a respectable econom-

ic power, an increasing number of trade dis-
putes arise between the EU and the USA.
The EU is trying to establish a closer rela-
tionship with the European countries since
they are candidate countries for EU mem-
bership. However, some of them are closer to
the membership than others. Therefore, the
agreements that the EU conclude with cer-
tain groups of countries differ among them-
selves. The EU has special relations with the
countries in Africa, the Caribbean and the
Pacific, former European colonies, that have
been granted a preferential treatment allow-
ing preferential trade with the EU. Close
relations have been established with coun-
tries and regional groups in Latin America
as well. The EU has become a significant
factor in international economic organisa-
tions. However, in order to become an eco-
nomic power as respectable as the USA and
Japan and to give strategic support to its
companies in global competition, the EU
must integrate politically as well.

134.

, data su osnovna pravila koja reguli{u ovu oblast. Centralni je

~lan 133.

Sporazuma koji propisuje da se „zajedni~ka spoljnotrgovinska politika ... zasniva
na jedinstvenim na~elima, pre svega u pogledu izmena carina, zaklju~ivanja ca-
rinskih i trgovinskih sporazuma, izjedna~avanja mera liberalizacije, politike iz-
voza kao i mera trgovinske za{tite, kao {to su one koje treba doneti u slu~aju
dampinga i subvencija“. U ovom ~lanu odre|ene su i osnovne nadle`nosti poje-
dinih organa Unije u vo|enju spoljnotrgovinske politike EU, o ~emu }emo govo-
riti kada budemo razmatrali institucionalni mehanizam spoljnotrgovinske poli-
tike u EU.

Osnovu za vo|enje spoljnotrgovinske politike predstavljaju odgovaraju}i

pravni akti, uglavnom

direktive

, koje usvoju Savet ministara (Council of Mini-

sters). Ove direktive su pravni okvir za postupanje Komisije koja predla`e, i po
odobrenju Saveta izvr{ava spoljnotrgovinsku politiku EU.

Na osnovu direktiva Saveta Komisija EU mo`e donositi pravna akta koja raz-

ra|uju odluke sadr`ane u direktivama Saveta ministara. Sva ta akta predstavljaju
pravni izvor za vo|enje zajedni~ke spoljnotrgovinske politike, i moraju biti u
skladu sa direktivama Saveta ministara. U okviru smernica Saveta ministara Ko-
misija vodi pregovore sa tre}im dr`avama (ne~lanicama Unije), ili regionalnim
grupacijama, o zaklju~enju bilateralnih ugovora

kojima se pravno reguli{u trgo-

vinski odnosi izme|u EU i te tre}e zemlje, odnosno regionalne grupacije. I ovi

Ugovori o trgovini izme|u EU i tre}e zemlje, odnosno regionalne grupacije,

predstavljaju izvor prava u oblasti zajedni~ke spoljnotrgovinske politike EU, ka-
da ih usvoji Savet Ministara EU i ratifikuje druga strana ugovornica.

odluke Evropskog suda pravde

(European Court of Justice - ECJ) mogu

biti izvor prava za utvr|ivanje i vo|enje zajedni~ke spoljnotrgovinske politike
EU. Primer je presuda ovog suda iz 1971. godine kada su se dr`ave ~lanice spori-
le sa Komisijom oko nadle`nosti za zaklju~ivanje trgovinskih ugovora i kada je
sud odlu~io da Komisija poseduje „implicitna ovla{}enja za zaklju~enje sporazu-
ma“

Postoje i neki

pravni akti koji nemaju obavezuju}u snagu

u odre|ivanju i

vo|enju zajedni~ke spoljnotrgovinske politike, kao {to su mi{ljenja Evropskog

Ekonomski anali br 156, januar 2003. - mart 2003.

134

Predrag Bjeli}

U originalnom Ugovoru o osnivanju Evropske ekonomske zajednice, potpisanom 1957. godine
Zajedni~ka spoljnotrgovinska politika bila je svrstana u poglavlje VII koje je obuhvatalo ~lanove
sporazuma od 110. do 116. ali su pojedini ~lanovi ukinuti i redosled je promenjen brojnim izmena-
ma sporazuma koje su usledile (Jedinstven evropski akt, Sporazum iz Amsterdama i sli~no).

Ugovori izme|u EU i tre}e zemlje.

Jörg Monar, odrednica "External Relations" u: Werner Weidenfeld and Wolfgang Wessels (editors)
"Europe from A to Z - Guide to European Integration" European Commission and Institut für
Europäische Politik, Office for Official Publications of the European Communnities, Luxemburg,
1997, pp. 145-150.

parlamenta, ali su zna~ajni za tuma~enje propisa i popunjavanje ventualnih
pravnih praznina.

Ugovorom iz Nice, potpisanim 26. februara 2001. godine, izmenjen je ~lan

133 Sporazuma o osnivanju EEZ-a tako da je nadle`nost zajedni~ke trgovinske
politike pro{irena i na trgovinu uslugama, proizvodima intelektualne svojine i
investicije. O ovim pitanjima }e se odluke donositi u Savetu tako|e kvalifikova-
nom ve}inom, osim ako Ugovori EU izri~ito ne zahtevaju jednoglasnost u poje-
dinim pitanjima.

INSTITUCIONALNI MEHANIZAM SPOLJNOTRGOVINSKE POLITIKE EU

^lan 133 Ugovora o osnivanju Evropske ekonomske zajednice reguli{e nad-

le`nosti pojedinih organa EU u kreiranju i vo|enju zajedni~ke spoljnotrgovinske
politike EU.

Evropska komisija

je nadle`na za predlaganje inicijativa o spoljno-

trgovinskoj politici EU koje podnosi savetu Ministara EU i za sprovo|enje odlu-
ka Saveta ministara u oblasti zajedni~ke spoljnotrgovinske politike EU.

U oblasti realizacije zajedni~ke spoljnotrgovinske politike Komisija vodi pre-

govore sa tre}im zemljama ili regionalnim grupacijama o zaklju~enju trgovinskih
ugovora. Pregovori se moraju voditi u skladi sa smernicama koje u odlukama da-
je Savet ministara EU i uz konsultacije sa Komitetom nadle`nim za spoljnotrgo-
vinsku politiku EU. Po okon~anju pregovora od strane Komisije nacrt sporazu-
ma se dostavlja Savetu ministara, koji po pribavljanju mi{ljenja Evropskog parla-
menta, usvaja nacrt sporazuma.

U okviru Komisije za obavljanje poslova vezanih za trgovinu odgovoran je

Generalni direktorijum za trgovinu (Directorate-General for Trade - DG Trade)
i on vr{i kako administrativne tako i tehni~ke poslove vezane za obaveze komisi-
je u kreiranju i realizaciji zajedni~ke spoljnotrgovinske politike EU.

Savet ministara

je glavni zakonodavni organ EU i sastavljen je od ministara

dr`ava ~lanica EU. Budu}i da su u ovom organu dr`ave ~lanice direktno pred-
stavljene ovaj organ poseduje najve}u mo} u okviru EU. U zavisnosti od predme-
ta koji se na svateu razmatra sastancima prosustvuju ministri nadle`ni za odgo-
varaju}u oblast. Kada Savet donosi odluke iz delokruga zajedni~ke spoljnotrgo-
vinske politike sastancima saveta prisustvuju ministri trgovine, odnosno ministri
za ekonomske odnose sa inostranstvom. Odluke se u okviru Saveta u pitanjima
vezanim za spoljnotrgovinsku politiku EU donose kvalifikovanom ve}inom, a u
specifi~nim slu~ajevima konsenzusom.

Economic Annals no 156, January 2003 - March 2003

135

Model spoljnotrgovinske politike evropske unije

Ugovor o osnivanju Evropske ekonomske zajednice, ~lan 133, stav 2.

Ibidem, ~lan 133, stav 3 i ~lan 300.