BOSNA I HERCEGOVINA
REPUBLIKA SRPSKA
UNIVERZITET U ISTOČNOM SARAJEVU
PEDAGOŠKI FAKULTET BIJELJINA
SEMINARSKI RAD
PREDMET
:
TRANSPORTNA SREDSTVA
TEMA
:
ISTORIJSKI RAZVOJ SAOBRAĆAJA
Mentor: Student:
Prof. Anto Gajić
Stevo Mikanović
Br. Indeksa: 5/12-t
Bijeljina, Januar 2014. godina
Istorijski razvoj saobraćaja
SADRŽAJ
UVOD................................................................................................................................................ 3
1. POJAM SAOBRAĆAJA.......................................................................................................... 4
1.1. Saobraćajna geografija..........................................................................................................4
1.2. Definisanje saobraćaja i njegova uloga.................................................................................5
1.3. Mjesto saobraćaja u procesu društvene reprodukcije............................................................6
2. ISTORIJSKI RAZVOJ SAOBRAĆAJA................................................................................7
3. VRSTE SAOBRAĆAJA.........................................................................................................11
3.1. Železnički saobraćaj........................................................................................................... 12
3.2. Drumski saobraćaj.............................................................................................................. 13
3.3. Vodeni saobraćaj ...............................................................................................................16
3.4. Rečni i kanalski saobraćaj .................................................................................................17
3.5. Vazdušni saobraćaj.............................................................................................................18
3.6. Cevovodni transport ..........................................................................................................19
ZAKLJUČAK.................................................................................................................................20
LITERATURA............................................................................................................................... 21
Stevo Mikanović 5/12-t
Istorijski razvoj saobraćaja
1. POJAM SAOBRAĆAJA
1.1. Saobraćajna geografija
U današnjem svetu skoro da se ništa ne konzumira na mestu proizvodnje, zbog čega se može
konstatovati da bi veliki broj proizvoda bio bezvredan da ne postoji razvijena transportna
mreža. Međutim, transportne troškove ne treba gledati kao prepreku rastu produktivnosti, već
obratno: oni povećavaju produktivnost privrede jer utiču na
specijalizaciju lokacije
. Razvoj
saobraćaja podstiče prostornu interakciju preko stimulacije specijalizacije lokacija jer ona
zahteva poboljšanje transporta kako bi se povezala mesta proizvodnje i mesta potrošnje. Sve
to za posledicu ima modernizaciju saobraćaja, a posredno i rast produktivnosti i efikasnije
korišćenje kapitala.
Saobraćaj je jedan od ključnih faktora za razumevanja ekonomske geografije, tako da se u
okviru ekonomske geografije razvila i posebna subdisciplina – saobraćajna geografija.
Saobraćajna geografija
je grana ekonomske geografije koja proučava
zakonitosti razvoja i
razmeštaja saobraćajne mreže i režim njene eksploatacije u zavisnosti od uticaja
prirodno-geografskih i društveno-geografskih faktora.
Saobraćajna geografija deli se na:
Opštu saobraćajnu geografiju
(bavi se teorijskim i metodološkim problemima);
Posebnu saobraćajnu geografiju
(proučava pojedine saobraćajne grane);
Regionalnu saobraćajnu geografiju
(proučava kompleksnu saobraćajnu mrežu
kontinenata, regiona, gradova).
Ekonomsko-geografski elementi saobraćaja su:
Saobraćajna infrastruktura
(pruge, putevi, aerodromi, kanali, luke);
Saobraćajna sredstva
(železničke kompozicije, kamioni, brodovi, avioni itd.);
Radna snaga
(zaposleni u saobraćaju);
Obim i struktura predmeta prevoza
(robe, putnika).
Stevo Mikanović 5/12-t
Istorijski razvoj saobraćaja
1.2. Definisanje saobraćaja i njegova uloga
Saobraćaj je jedan od najznačajnijih podsistema društvenog sistema, a vezan je za kretanja,
promjenu mjesta, koja proizilaze iz zadovoljenja ljudskih potreba. U najširem smislu
predstavlja djelatnost sa ciljem prevoza, prenosa ili premještanja objekata i informacija.
Zapravo, saobraćaj je aktivnost koja je “usmjerena na omogućavanje racionalnog savlađivanja
vremena i prostora za razne društvene potrebe”.
Saobraćaj datira od nastanka čovječanstva i smatra se jednim od najznačajnijih aktivnosti u
društvu.
O
snova je civilizacijskog napretka i utiče na razvoj privrede,
kulture, obrazovanja i
turizma.
Danas je saobraćaj toliko razvijen da se i u najudaljenije krajeve može stići za 24h.
Pojavu saobraćaja nije moguće vremenski odrediti, ali je sigurno star koliko i samo
čovečanstvo. Proces promjene mjesta, prevoz ili prenos, odnosno, premještanje stvari , ljudi i
vjesti, kao ljudska proizvodna djelatnost stara je skoro koliko i ljudsko društvo. S tog razloga
prihvatljiv je termin
saobraćajna djelatnost
, a u cilju naglašavanja njenog proizvodnog
karaktera (prenos i prevoz, su uobičajni termini u svakodnevnom životu). Saobraćaj kao
samostalna oblast proizvodnje, predstavja društvenu organizaciju koja se od XVI vjeka počela
odvajati od drugih privrednih oblasti i koja se specijalizovala za obavljanje saobraćajne
delatnosti. Uobičajni nazivi su javni saobraćaj ili saobraćaj za treća lica. Iako je drugi izraz
adekvatniji, kao praktičniji će se upotrebljavati javni. Za samo kretanje, tj. prolazak
saobraćajnih sredstva ili tereta, putnika i vjesti kroz neki saobraćajni objekat ili čvor, koristiće
se izraz promet, ( promet putnka u terminalu; promet brodova u luci; promet vozova na pruzi;
promet pješaka na raskrsnici) mada se za pojedina od ovih kretanja upotrebljava u novije
vrijeme i izraz saobraćaj.
1
Kako, pojam “saobraćaj”, kao cjelovit i sveobuhvatan naziv u mnogim zemljama ne
postoji ,često se ova društvena pojava izražava sa dva izraza transport ikomunikacije.
Saobraćaj će se shvaćati kao skupni, zbirni, naziv za transport i komunikacije.
Pojma transport- prevoz lica i stvari i prevoz lica i stvari i
Pojam komunikacija – prenos vijesti. prenos vijesti.
1
Integralni transport:
Uvod u transport
, Fakultet za mediteranske poslovne studije,
http://www.fms-tivat.me
,
Tivat, 2012.god., str. 3-6.
Stevo Mikanović 5/12-t
Istorijski razvoj saobraćaja
2. ISTORIJSKI RAZVOJ SAOBRAĆAJA
Efikasna distribucija robe i promet putnika je oduvek bio važan faktor za održavanje
ekonomske kohezije, još od doba starih carstva do modernih država danas u svetu. Sa
tehnološkim i ekonomskim razvojem, sredstva za postizanje tog cilja su značajno evoluirala.
Tako je i razvoj saobraćaja u tesnoj vezi sa prostornim razvojem ekonomskog sistema. Čitav
istorijski period razvoja saobraćaja moguće je pratiti od preindustrijskog do savremenih
saobraćajnih mređa na poćetku XXI veka, a kroz pet velikih faza, gde se svaka odlikuje
specifičnim inovacija u transportnom sektoru.
Pre pojave parne mašine i inovacija u industrijskoj revoluciji krajem XVIII veka, nisu
postojale nikakave forme motorizovanog saobraćaja. Transportna sredstva su se mahom
vezivala za životinjsku tegleću snagu u kopnenom saobraćaju ili za snagu i pravac duvanja
stalnih vetrova u pomorskom saobraćaju. Bilo je ograničenja u količinama robe koja se
prevozila, kao i u brzini transporta ljudi i roba. Vodeni saobraćaj je bio najviše razvijen i
najefikasniji, tako da su gradovi na obalama mora ili velikih reka trgovali sa udaljenim
regionima i na taj način zadobijali veću ekonomsku, političku i kulturnu moć i veći uticaj nad
okolnom teritorijom. Zato nije ni iznenađujuće što su se prve civilizacije razvile upravo u
dolinama velikih reka, kako zbog dobrih uslova za bavljenje poljoprivredom, tako i zbog
trgovine (npr: doline Tigra i Eufrata, Nila, Inda, Ganga, Hoang Hoa). Kako je efikasnost
transportnog sistema u ovom periodu bila izuzetno niska, tako je trgovina uglavnom imala
lokalni karakter. Iz perspektive regionalnih ekonomija, u takvom okruženju uticaj grada na
okolni prostor kroz trgovačke veze bio je najviše do 50 km u prečniku. Međunarodna trgovina
je i tada postojala, ali su proizvodi kojima se trgovali spadali u kategoriju luksuzne robe (bili
su izrazito skupi i dostupni malom broju bogatih), jer je bilo reč o začinima, svili, vinu,
parfemima – robi koja je do Evrope dovožena čuvenim Putem svile. U takvom okruženju, bilo
je teško govoriti o bilo kakvom urbanom sistemu, već pre o relativno samostalnim
ekonomskim sistemima sa vrlo ograničenom trgovinskom razmenom. Ipak, kao najpoznatiji
izizeci ovog pravila jesu čuvena Rimska imperija i Kinesko carstvo. Oba carstva su tokom
svoje istorije posvećivale velike napore izgradnji saobraćajne mreže, pokušavajući na taj
način da održe kontrolu nad svojom velikom teritorijom tokom dužeg vremena. Rimljani su
bili poznati graditelji puteva, te su tako prvo premostili kopnene provincije na Apeninskom
Stevo Mikanović 5/12-t
