Budzet se najčešće definiše kao sistematski prikaz odnosno šema prihoda i rashoda neke države
za određeno plansko razdoblje,odnosno za jednu budžetsku godinu. Riječ budžet potiče od riječu
bulga što znači kožna torba, koju je obično nosio ministar finansija. Budžet je osnovni dokument
za finansiranje državnih, javnih rashoda.

Sve prikupljene javne prihode odnosno poreze, doprinose, takse i druge oblike javnih prihoda,
potrebno je rasporediti na određene korisnike i za utvrđene namene. Zbog toga, neophodno je da
u finansijskom sistemu svake države postoje određene finansijske institucije (institucije za
finansiranje javnih rashoda). Analogno tome, teorija i praksa savremenih država poznaju brojne
institucije javnih finansija: budžet, fondovi, finansijski programi, podračuni itd. Međutim, nema
sumnje da je ubedljivo najznačajnija institucija javnih finansija budžet, budući da on predstavlja
osnovni, a često i jedini instrument finansiranja javnih rashoda u savremenim državama.

Osim prethodno navedene definicije, danas je takođe veoma prihvaćena i definicija koja budžet
definiše na sledeći način: Budžet je osnovna finansijska institucija svake političko-teritorijalne
zajednice kojom se planski predviđaju novčani rashodi i prihodi, shodno karakteru proizvodnih
odnosa za neposredne i perspektivne zadatke, a koju sankcioniše predstavničko tijelo. Kao što se
vidi, ova definicija ukazuje na spregu između budžeta, politčkog tijela i vladajućih odnosa u
proizvodnji koji uslovljavaju i nalažu njegove zadatke, u zavisnosti od konkretnog stanja ovih
odnosa.

1.1.

Osnovne karakteristike budžeta

Budžet je pravni akt od posebne važnosti koji se donosi po posebnoj proceduri. Donosi ga
najviše predstavničko, zakonodavno telo po posebnoj proceduri i u formi zakona, budžet ima sve
odlike zakona. To je finansijski instrument i donosi se za vremenski period od godinu.

Budžet je sistematski prikaz ili plan prihoda i rashoda države za jednu godinu koji se donosi
unaprijed, prije početka budžetske godine. Budžet obavezno usvaja najviše predstavničko tijelo
države (parlament, skupština);

U budžetu svi javni prihodi i javni rashodi detaljno su predviđeni, kako po vrsti, tako i po
namjeni. Budžet sadrži i finansijski zakon, koji se odnosi na izvršenje budžeta, a visina i
struktura prihoda i rashoda budžeta moraju biti potpuno usaglašene i dinamički raspoređeni.

Budžet

1.2.

Elementi budžeta

Budžet kao planski finansijski dokument jedne vlade, sastoji se iz opšteg i posebnog dijela. Opšti
dio čini zbir prihoda i rashoda, dok posebni dio sadrži detaljan raspored po budžetskim
korisnicima i visini prihoda.

Opšti dio budžeta je prvi dio dokumenta, kraći je i daje opštu sliku prihoda i rashoda za
budžetski period, tj. datu fiskalnu godinu. On sadrži procjenu prihoda i rashoda iskazanih po
ekonomskoj klasifikaciji za tekući i kapitalni budžet, normativni dio budžeta kojim se bliže
uređuje njegovo izvršenje, upotrebu suficita i pokriće deficita, kao i tekuću i stalnu budžetsku
rezervu. U ovom dijelu se procjena prihoda i rashoda postiže izradom:



tekućeg budžeta,



kapitalnog budžeta,



transakcija finansiranja i



budžeta državnih fondova.

Tekući budžet obuhvata rashode budžeta, tekuću budžetsku rezervu i stalnu budžetsku rezervu. U
tekuće budžetske rashode spadaju redovne djelatnosti koje se finansiraju i izvršavaju tokom
fiskalne godine. Za hitne i nepredviđene izdatke tokom fiskalne godine koriste se sredstva tekuće
i stalne rezerve, uz prethodnu saglasnost Vlade.

Kapitalni budžet predstavlja program koji se odnosi na period duži od jedne godine i najčešće se
vezuje za infrastrukturu, lokalnu i od opšteg značaja, građevinske objekte, zemljište i opremu.
Kapitalni budžet se odnosi na realizaciju strateških projekata vlade ili lokalne uprave i njime se
povećava nefinansijska imovina države, a pored kapitalnih projekata, sadrži i podatke o izvorima
finansiranja, koji mogu biti domaći i strani. Donosi se za period od četiri godine. Posebni dio
budžeta čine rashodi iz tekućeg budžeta prikazani kroz detaljan raspored po budžetskim
korisnicima/potrošačkim jedinicama i visini rashoda.

Budžet čini procjena javnih prihoda i troškova za narednu godinu. Prihodi i rashodi za datu
kalendarsku godinu moraju biti jednaki kako bi budžet mogao biti izbalansiran – uravnotežen.
Kada su prihodi veći od rashoda onda imamo budžetski suficit (višak), a ako je situacija obrnuta
tj. ako su rashodi veći od prihoda, govorimo o budžetskom deficitu (manjak). U oba slučaja
odstupa se od načela uravnoteženosti, koji je glavni princip funkcionisanja budžeta. Češći je
drugi slučaj, kada se pojavljuje manjak, koji se reguliše najčešće pozajmicama, i u tim
slučajevima moraju se smanjiti rashodi i predložiti novi prihodi kako bi načelo uravnoteženosti
budžeta bilo ispoštovano. Ako pak, dođe do suficita, on se koristi da se isplati državni dug ili dio
državnog duga.

Stakić B., Barać S., Javne finansije, Beograd, 2008. str 38.