UVOD
Promene u društvu, ekonomiji, komunikacijama, I svim drugim sferama života,
podstaknute razvojem tehnologije, utiču na sport, bez obzira da li se radi o
takmičarskom, rekreativnom ili zabavnom. Uporedo sa razvojem savremenog
društva, kao prateća pojava tog procesa razvijaju se i dobijaju sve veći značaj
raznovrsne delatnosti koje obuhvataju pojam sporta, a posebno profesionalnog
sporta kao njegovog najvišeg dometa.
Sport predstavlja ljudsku delatnost nastalu iz potrebe čoveka za kretanjem, igrom,
zabavom, nadmetanjem i telesnim vežbanjem i čije je osnovno obeležje
takmičenje. On danas u savremenom društvu prožima sve oblasti ljudske
delatnosti i aktivnosti i teško je povući oštru granicu između toga šta sport
predstavlja a šta ne. Pojam profesionalnog sporta podrazumeva takmičenja i sve
njihove aspekte, odbranih, visoko selektiranih pojedinaca, koji se nazivaju
vrhunskim sportistima i koji se sportom bave kao svojom profesijom za šta
dobijaju adekvatnu materijalnu nadoknadu u skladu sa svojim sportskim
dostignućima.
Veličina i snagasportske industrijese ogledaju u tome što je početkom XXI veku
SAD međudeset najrazvijenijih industrija sa procenjenom vrednošću od
213.000.000.000 $(veća je od autoindustrijedva puta, a od filmske industrije
sedam puta), dok jeu poslednjih dvadeset godina porasla više od četiri puta, sa
50.000.000$ (1987) na današnju procenjenu vrednost.
KOMERCIJALIZACIJA SPORTA KAO PREDUSLOV NASTANKA I RAZVOJA
SPORTSKOG MENADŽMENTA
U savremenom dobu sport više ne predstavlja samo zabavu kao što je termin
sporta nekada i označavao, vec se pretvorio u profesiju koja kao i svaka druga želi
da se izbori za svoj ugled i status. Odnosi unutar sporta se menjaju kao i sama
društva, sportisti su tu sve više radi novca i sve manje zbog zabave, igre i ljubavi
prema sportu dok ih društvo idalje idealizuje gradeći od njih društvene autoritete i
simbole nacije.
Sport se ne može odvojeno posmatrati od savremenog civilizacijskog trenutka.
Kako u svakodnevnom životu, tako su se i u savremenom sportu, u potpunosti
promenili parametri vrednosti, pre svega njegovom maksimalnom
komercijalizacijom. Sport je skoro u potpunosti prestao da bude zabava, a u
najvećem broju slučajeva on je postao i ostaje sredstvo za rešavanje egzistencije
pojedinca i njihove bliže i dalje familije. Od tog trenutka, koji nije od juče, sport
počinje da odstupa od suštinskih svojstava igre. Sport prestaje da bude igra.
U protekle tri decenije, kao rezultat komercijalizacije, sport koji je imao dugačku
nekomercijalnu istoriju, prešao je put od igre i razonode do ozbiljnog biznisa. Oko
toga da li komercijalizacija više pomaže ili odmaže sportu mišljenja su veoma
podeljena. Smatra se da je do naglog širenja komercijalizacije u sportu najviše
doprinela interakcija sledećih faktora: težnja ka sportskom spektaklu, razvoj
tehnologija, povećanje konkurencije, glad za rekordima i profesionalizacija
menadžmenta (rukovodstva) u sportu.
Tvrdeći da komercijalizacija oduzima suštinu postojanja samog sporta,
komercijalizacija sporta se i danas osuđuje kao neželjen proces. Sa jedne strane
smatra se da je komercijalizacija sporta ohrabrila (opravdala) pojavu dopinga u
sportu, nameštanje utakmica, kockanje i nasilje. Dok se sa druge strane na
komercijalizaciju gleda kao na pokretačku snagu sporta. Najveća zabrinutost zbog
RAZVOJ SPORTSKOG MENADŽMENTA
Sportski menadžment nastao je sa pojavom prvih profesionalnih sportskih
organizacija. Pojava sistemskog, naučnog znanja o sportskom menadžmentu
vezuje se sa rastom profesionalizacije sporta i njegovog podređivanja
zakonitostima tržišne ekonomije, i nastankom nauke menadžmenta, prvo u
profitnom sektoru korporativnog biznisa a potom i njegovim širenjem na sektor
neprofitnih
javnih
i
privatnih
delatnosti.
Početak sportskog menadžmenta kao naučne oblasti vezuje se sa 1980-tim
godinama. Tome je prethodio razvoj istraživanja u oblasti poslovnog
menadžmenta podstaknut novim mogućnostima informatičke tehnologije. Tokom
1980-tih godina, teoretičari su razvili nove modele strategijskog planiranja i
odlučivanja sa rastućim naglaskom na preduzetništvo i korišćenje marketinške
tehnike.
Sa ovim razvojem vezuje se period uspostavljanja akademske discipline sportskog
menadžmenta. Iako su se programi sportskog menadžmenta pojavili kasnih 1960-
tih i ranih 1970-tih godina, univerzitetski nastavni planovi su počeli da uključuju
opširne programe za pripremu sportskih menadžera tek od 1980-tih godina.
Sportski menadžnent kao posebna akademska disciplina nastao je i razvija se kao
izraz potrebe naučnog - ekspertskog kvalifikovanja menadžera sportskih
organizacija. Sportski menadžment treba razumeti sa dvojakog stanovišta: to je
objektivna istorijska praksa u kojoj se otkrivaju, razvijaju i koriste različiti modeli
sportske organizacije; to je sistematsko izučavanje i prenošenje subjektivnog
iskustva sportskih menadžera radi razvijanja sposobnosti neophodnih za uspešnu
realizaciju
njihovih
funkcija
i
društvenih
uloga.
Tokom 1970-tih i 1980-tih godina, usled ekspanzija mogućnosti i komercijalizacije
sporta, narasli su zahtevi da se otkriju načini efektivnog i efikasnog upravljanja
sportskim organizacijama. Posle 1970-tih godina mnogo se promenilo u pogledu
menadžmenta sportskih preduzeća. Uticaj mnogih subdisciplina: sociologije
sporta, psihologije sporta, obrazovanja i poslovne administracije... stavio se u
službu oblikovanja prakse menadžmenta u modernim sportskim organizacijama.
POJAM I DEFINISANJE SPORTSKOG MENADŽMENTA
Rezultati istraživanja poslova koje obavljaju sportski menadžeri pokazuju da
osnovu tog zanimanja karakterišu: zadaci, sposobnosti i znanja. Zadaci sportkog
menadžera uključuju analizu razvoja kluba i razradu strategije upravljanja klubom,
obavljanje poslova odnosa sa javnošću i menadžmenta komunikacija, kontrolisanja
celine procesa (sportski ciljevi, budžet), menadžment ljudskog resursa,
obezbeđivanje ponude sportskih aktivnosti i strukturaciji administracije kluba.
Izvršavanje zadataka pretpostavlja akciju u tri područja: konceptualnom
(sposobnost razumevanja uloge kluba i njegovog okruženja), humanom
(sposobnost rukovođenja grupom i organizacijom), tehničkom (sposobnost
organizovanja i vođenja sportskog kluba). Radi postizanja svojih ciljeva, menadžer
sportskog kluba treba da stekne teorijsku i praktičnu pozadinu koja obuhvata:
istoriju, sociologiju sporta, ekonomiju sporta, marketing sporta, planiranje, pravo
u sportu, menadžmenet ljudskih resursa.
Funkcije menadžera u sportskom klubu obuhvataju:
Menadžment (planiranje, organizovanje);
Optimizaciju međuljudskih odnosa (kadrovanje, rukovođenje);
Finansijske resurse i ekonomiku objekta (kontrolisanje, poslovna
efikasnost);
Menadžment događaja i marketing (praćenje i upravljanje).
Ove funkcije su prisutne u delokrugu rada svakog menadžera iako u različitom
obimu na različitim nivoima menadžmenta. Menadžeri sa vrha piramide -
genaralni direktori, sekretari i sl. Nadgledaju šire okruženje organizacije, razvijaju
njenu filozofiju, strategiju i politiku razvoja. Menadžeri srednjeg nivoa - šefovi
odeljenja, rukovodioci stručnih štabova i sl. - bave se ciljevima svojih funkcionalnih
područja (finansije, marketing, sistem informisanja i sl.) i odeljenja. Menadžeri
prve linije - treneri, kapiteni timova, predradnici i grupovođe i sl. - zaokupljeni su
prvenstveno radom sa ljudima, individualnim ciljevima sportista, njihovim
takmičarskim karakteristikama, tehničko-taktičkim veštinama, motivisanošću.
