Sadržaj:
Sadržaj .......................................................................................................1
1. Uvod .....................................................................................................2
2. Građa gljiva ..........................................................................................3
3. Razmnožavanje gljiva ...........................................................................4
4. Način ishrane gljiva .............................................................................6
5. Vrste gljiva ...........................................................................................6
5.1. Chytridiomycota (hitride) ...............................................................6
5.2. Zygimycota (zigomiceta) ................................................................6
5.3. Ascomycota (gljive mješinarke) .....................................................6
5.4. Basidiomycota (gljive pečurke) ......................................................7
6. Ekologija gljiva .....................................................................................8
7. Potencijalna staništa ..............................................................................9
8. Parazitske gljive ....................................................................................9
9. Jestive gljive ........................................................................................10
9.1. Prehrambena vrijednost .................................................................10
10. Ljekovite gljive ..................................................................................12
11. Otrovne gljive ....................................................................................12
12. Ugroženost gljiva................................................................................14
13. Zaštita..................................................................................................15
14. Pravila ponašanja prilikom branja gljiva. .…………………………17
15. Zaključak ……………………………………………………………19
Literatura……………………………………………………………… 19
1
1. Uvod
Gljive spadaju u najrasprostranjenije žive organizme na zemlji. Smatra se da ih ima između
sedamdeset i sto hiljada, nižih i viših vrsta.Gljive su neobičan, raznovrsan i nedovoljno
proučen svijet. Budući da ne vrše osnovnu funkciju biljaka fotosintezu jer ne posjeduju
hlorofila, a ne kreću se i ne razmnožavaju polno poput životinja ne mogu se svrstati ni u prvo
ni u drugo carstvo, već predstavljaju carstvo za sebe. Veliki broj gljiva je koristan, pogotovo
one koje daju supstance za lijek, te one koje izazivaju korisna vrenja i konzerviranje hrane,
kao i mnoge jestive gljive. Gljivama je za razvoj potrebno mnogo vlage pa ih najviše
nalazimo na zasjenjenim mjestima, u vlažnim listopadnim i crnogoričnim šumama, osobito u
onima gdje ima mnogo starih debala i panjeva, otpalog lišća ili mahovine. Gljive često rastu i
uz rubove šuma, a i među travom, po livadama, pašnjacima, poljima u parkovima, voćnjacima
i vrtovima, na smetljištima i dr.
Slika 1
:
Gljive
2
Slika 2 :
Građa gljive
3. Razmnožavanje gljiva
Plodišta razvijaju gljive da bi se razmnožavale. Svako plodište oslobađa sićušne spore a
razmnožavanje gljiva se obavlja pomoću spora. Gljive koje žive na kopnu proizvode
endogene spore ili egzogene spore, a one u vodi zoospore. Polno kopuliraju gamete
(izogamija, anizogamija, oogamija) čitave gametangije ili dvije ćelije talusa koje nisu
diferencirane kao polne ćelije. Gljive se često razmnožavaju i vegetativno. Raspadanjem
micelija nastaju ćelije, gomoljaste skupine hifa ili druge forme koje služe rasprostiranju
gljiva.
4
Vegetativno razmnožavanje
- Kada se od micelije odvajaju fragmenti koji su sposobni da se
samostalno razvijaju u novu jedinku govorimo o vegetativnom tipu razmnožavanja. Ovaj tip
bespolnog razmnožavanja javlja se u većem broju oblika koji podrazumevaju nastanak
fragmenata koji nose različite nazive - artrospore, hlamidospore i pupoljci.
Artrospore
-Jedan od oblika vegetativnog razmnožavanja je obrazovanje
artrospora
. Ove
strukture predstavljaju modifikacije hifa koje se u literaturi sreću i pod nazivom oidije.
Njihova osnovna uloga je u razmnožanjaju, a nastaju razdeljivanjem micelije na posebne
kratke ćelije koje su manje ili više ovalnog oblika. Razdeljivanje najčešće počinje od kraja,
odnosno vršnog dela hife. Nakon toga zahvata celu miceliju ili je razdeljivanje ograničeno
samo na krajeve hifa. Kada stupe povoljni uslovi artrospore prorastaju u miceliju.
Hlamidospore
nastaju razdeljivanjem micelije na ćelije koje se u ovom slučaju karakterišu
sferičnim oblikom, kao i debelim mrko obojenim zidovima. Mogu se obrazovati na dva
načina - interkalarno i u agregatima. Prilagođene su za preživljavanje nepovoljnih uslova
spoljašnje sredine. Posebno su otporne na isušivanje, odnosno na dugotrajnu sušu. Njihovim
klijanjem se razvija micelija, a ponekad i samo sporonosno telo.
Pupljenje
predstavlja vid vegetativnog razmnožavanja gljiva koji započinje pojavom malog
izraštaja na mestu pupljenja. Nakon toga se pupoljak progresivno izdužuje. Ovaj proces se
odvija zahvaljujući sintezi novih komponenata ćelijskog zida i to čitavom površinom ćelije.
Jedro majke ćelije se deli na dva dela kada pupoljak skoro dostigne veličinu nove ćelije.
Jedno novonastalo jedro ostaje u majci ćeliji, a drugo migrira u pupoljak. Formiranjem septe
dolazi do potpunog razdvajanja dve ćelije. Proces pupljenja rezultuje formiranjem dva ožiljka
- na majci ćeliji ožiljka pupljenja, a na ćerki ćeliji ožiljka rođenja. Pojedine vrste formiraju
pupoljke po multipolarnom tipu, što znači da se pupoljci uvek formiraju sa različitih mesta na
površini ćelije. Druge vrste imaju bipolarni tip pupljenja, što podrazumeva da se pupoljci
uvek formiraju na istim mestima na ćeliji, najčešće na njihovim polovima. Ovaj vid
vegetativnog razmnožavanja je karakterističan za kvasce, ali se susreće i kod drugih grupa
gljiva.
Sporulativno razmnožavanje
se ostvaruje pomoću specijalizovanih ćelija ili višećelijskih
struktura koje se nazivaju spore. Proces pri kom se razvijaju spore se označava kao
sporulacija. Odvija se samo kada nastane povoljna kombinacija unutrašnjih i spoljašnjih
činilaca. Nakon klijanja spora u životu gljive započinje novi period koji se naziva vegetativni.
U vegetativnoj fazi se produkuju metaboliti, enzimi i druge supstance značajne za rast i
reprodukciju. Spoljašnji faktori utiču na stvaranje spora, ali i na tip i morfologiju spora i
sporonosnih tela. Postoje dva tipa nastanka spora - endogeno i egzogeno. Pod endogenim
tipom formiranja spora se podrazumeva produkovanje sporangiospora koje se događa
razdeljivanjem protoplasta unutar višejedarnih sporangija. Egzogeni tip formiranja spora
podrazumeva direktan nastanak ovih struktura na posebnim ograncima micelije, a tako nastale
spore se označavaju kao konidije.
5
