1. POJAM I PREDMET KRIVIÉNOG DELA
Krivično pravo je sistem pravnih propisa kojima se odeređuju krivična dela i sankcije. Zakoni koji sadrže
krivičnopravne norme nazivaju se zakoni ili zakonik. Cilj krivičnog prava je zaštita društvenih dobara od društveno
opasnih ponašanja. Za razliku od ostalih grana prava jedini pravni akt za opisivanje krivčnopravnih normi je zakon.
Krivične sankcije nisu jedino sredstvo za zaštitu društvenih dobara. Osim represivnih mera, koji se primenjuju za
več učinjena krivična dela, postoje i preventivne mere čiji cilj je da spreči izvršenje krivičnih dela. U teoriji krivičnog
prava, polazeći od tradicijonalne podele prava u objektivnom i subjektivnom smislu to bi moglo biti krivično pravo u
subjektivnom smislu. Ono se može podeliti na opšti i posebni deo. Opšti deo koji sadrži odredbe koje se primenjuju
za sva krivična delai posebne koje se primenjuju na pojedina krivična dela. Krivično pravo u subjektivnom smislu je
pravo kažnjavanja koje pripada državi. Krivično pravna nauka za izučavanje uglavnom ima dva pravna fenomena,
krivično delo i kazna. Oba ova pojma su odrećena u materijalnom i formalnom smislu. Formalni deo je više
izučavan. U krivičnopravnoj nauci oba ova pojma pokazuju kako su regulisana pozitivnim važećim zakonodavstvom
i zato krivično pravo spada u pozitivnu pravnu granu prava. U cilju što boljeg odrećivanja on koristi različite pravne
pojmove i institute.
2. IZVORI KRIVIČNOG PRAVA
Izvori krivičnog prava su međunarodni i nacijonalni izvori.
Međunarodni izvori
su prosredni izvori krivičnog
prava. Međutim međunarogni ugovori u oblasti krivičnopravne materije samo izuzetno dolaze u obzir je nisu
dovoljno precizni. Multilateralni međunarodni izvori su konvencija o sprečavanju u kažnjavanju zločina genocida,
Ženska konvencija o zaštiti žrtava rata, itd.
Nacijonalni izvori
su Ustav. Ustav kao najviši akt jedne države sadrži
dve odredbe značajne za krivično pravo. Prve su one koje krivičnopravne principe dižu na rang ustavnopravnih
principa, a druge su one koje su nezaobilazne za opisivanje pojedinih krivičnih dela. Zakoni su glavni izvori našeg
krivičnog prava. Njih možemo podeliti na opšte i poseben. Opšte su one koje sadrže odredbe koje se primenjuju na
sva krivična dela i na svakog učinioca krivičnog dela. Posebne su one koje sadrže odredbe koje se primenjuju na
pojedina krivična dela.Podzakonski propisi su manjeg ranga i oni nemogu služiti za opisivanje pojedinih krivičnih
dela, međutim mogu biti kao dobunski izvri kod određivanja takozvanih blanketnih krivičnih dela. Suska praksa ne
predstavlja formalni izvor krivičnog prava. Teorija krivičnog prava isto ne predstavlja izvor krivičnog prava.
3. TUMAČENJE U KRIVIČNOM PRAVU
Postoji dve vrste shvatanja tumačenja. Prema prvom mogu se prekoračiti granice tumačenja, jer pun smisao zakona
nemože do kraja biti određen tekstom. Prema drugom shvatanju tumačenje treba da bude uže, jer nebi bilo
prikladno da postoji tumačenje koje bi prevazilazilo granice zakonskog teksta. Pored ovih podela postoji i podela
tumačenja prema subjektima tumačenja:
Autentično tumačenje
koji dolazi od organa tvorca zakona. On obavezuje
ne samo onog koji tumači već i onog koji upotrebljava pravo.
Sudsko tumačenje
koji nastaje prilikom rešavanja
konkretnog slučaja. On odnosi na konkretan slučaj i ne obavezuje druge sudove prilikom rešavanja sličnog slučaja.
Njeg donosi viši sud.
Doktrinarno tumačenje
koje dolazi iz teorije krivičnog prava. On se najčešče nalazi u
knjigama i članovima. On nije obavezujući ali ima veliki uticaj.
Jezičko tumačenje
koji je najednostavniji oblik
tumačenja koji se sastoji u bukvalnom odrećivanju takona, koji dolazi od sudije, koji dolazi do rešenja odrećivanjem
jezičkog značenja zakonskog tela.
Sistematsko tumačenje
koji se sastoji od pravnih normi, koji se uglavnom odnosi
na isti predmet.
Logičko tummačenje
koje sadrži pravile logike. Postoji više vrste logičkog tumačenja. Pravilo da se
ono što se odnosi na konkretan slučaj ne odnosi se i na ono što je tome suprotno. Pravilo zaključivanja od većeg ka
manjem koji se sastoji u tome da se ono što se odnosi na veći slučaj odnosi i na manji slučaj, i pravilo zaključivanja
od manjeg ka većem, koji se sastoji u tome da se ono što se odnosi na manji slučaj odnosi i na veći slučaj.
Komparativno tumačenje
koji nema veliki značaj ali može da se primenjuje kao dopunski izvor uz ostale metode
tumačenja.
Istorijsko tumačenje
koje polazi od toga kako je zakon nastao i šta je zakonodavac sa stim hteo da
postigne.
4. ANALOGIJA U KRIVIČNOM PRAVU
Postoji dva slučaja analogije u krivičnom pravu.
Stvaranje prava putem analogije
koje se vezuje za pravne
praznine. Kada je reč o krivičnom zakonu moramo reći da pravne praznine nepostoje, i ako postoje to je greška
zakonodavca koja ne bi semla biti dopunjena.
Tumačenje putem analogije
je drugi slučaj koji je jedna vrsta logičkog
tumačenja i sastoji se u zaključivanju od sličnog ka sličnom. Kada je reč o krivičnom zakonu tumačenje putem
analogije nije veoma željno, međutim nekada je neophodno. Čak postoji slučaj kad ih zakon zahteva.
5. VREMENSKO VAŽENJE KRIVIČNOG PRAVA
Zakon stupa na snagu onog dana kada je to zakonom odrećeno, to je uglavnom 8 dana posle obljavljivanja zakona.
To vreme međutim može da traje i duže jer se graćani moraju upoznati sa novim zakonom i to može trajati više
meseci. Važi pravilo da za izvršeno krivično delo uvek važi onaj zakon koji je važio za vreme izvršenja krivičnog
dela. Ukoliko je novi zakon stroži on niukom slučaju se neće primenuti prema učinioca retroaktivno. Može da se desi
da se zakon promeni više puta ali za učinioca će uvek važiti onaj zakon koji je blaži prema njemu. Zakon odrećuje
nekoliko uslova kojima se odrećuje da je zakon blaži: taj zakon je blaži koji odrećeno ponašanje nepredviđa kao
krivično delo, Taj zakon je blaži koji za odrećeno ponašanje ne zahteva krivičnu odgovornost i taj zakon je blaži koji
za odrećeno ponašanje ne ordećuje krivičnu sankciju.
6. PROSTORNO VAŽENJE KRIVIČNOG DELA
Postoji četiri principa prostornog važenja krivičnog dela.
Teritorijalni princip
prema kojem se krivični zakonik
odnosi na svakoga ko izvrši krivično delao na teritoriji one države gde taj krivični zakonik važi.
Personalni princip
prema kojem se srpski Krivični zakonik odnosi na svakog državljanina Srbije koji u inostranstvu izvrši krivično delo.
Ovde se radi o aktivnom personalnom principu.
Realni princip
prema kojem se krivični zakonik odnosi na svakoga
ko izvrši krivično delo na štetu države ili njenih građana. Razlikujemo Primarni Realni princip prema kojem se naš
krivični zakonik odnosi na svakoga ko izvrši krivično delo u inostranstvu. Supsidijarni Realni princip prema kojem
se krivični zakonik odnosi na svakoga stranca ko izvrši krivično delo u inostranstvu protiv naše države.
Univerzalni
princip
prema kojem se krivični zakonik odnosi na svakog stranca koji prema stranoj državi ili prema strancu izvrši
krivično delo.
7. ODNOS KRIVIČNOG I USTAVNOG PRAVA
Krivično i ustavno pravo spadaju u javnopravne naučne discipline, jer se oba oslanjaju da državnu vlast.
Medđusobnu vezu ove dve grane prava karaktriše to da moraju da polaze od ustavnih načela. Ustav ima veliki
značaj kod zaštite ljudskih vrednosti, prvo on eksplicitno zalaže krivičnopravnu zaštitu odrećenih društvenih
vrednosti, drugo on jamči ljudska prava i slobode graćana.
8. ODNOS KRIVIČNOG I MEĐUNARODNOG PRAVA
Koncepti kao što su zaštita ljudskih vrednosti borba protiv kriminala veoma značajne i prihvatljive u svakoj državi.
Unosenjem novih principa dolazi do uspostavljanje veze, prvo izmeću krivičnog prava jedne države i
krivičnopravnog sistema. Drugo meću pravnog sistema pojedinih dražava i dostignutog nivoa pravnog sistema
međunarodne zajednice.
9.ODNOS KRIVIČNOG I GRAĐANSKOG PRAVA
Krivično i graćansko pravo imaju svoje dodirne tačke kod različitih vrsta imovinskih dela, gde je predmet zaštite
privatna i državna svojina.
10. ODNOS KRIVIČNOG I UPRAVNOG PRAVA
Krivično i upravno pravi imaju svoje dodirne tačke naročito kod materijalnopranih i procesnopravnih odredbi. Oni
imaju isti cilj i zadatak a to je suzbijanje kriminaliteta.
11. ODNOS KRIVIČNOG I PORODIČNOG PRAVA
Značaj porodice je u tome što ona predstavja sigurnost i bezbednost društva. Postoji veliki broj krivičnih dela koji su
odrećeni u krivičnom pravu i kojima se vršei zaštita ovog značajnog dela čovekovog života. Na primer dvobračnost,
rodoskrvljenje.
12. ODNOS KRIVIČNOG PRAVA SA DRUGIM NAUKAMA KRIVIČNOG PRAVA.
Odnos krivičnog prava sa krivičnim procesnim pravom
. Krivično procesno pravo se razvilo iz krivičnih pravnih
propisa. Krivično procesno pravo se bavi izučavanjem opštih instituta i elementima pojedinih krivičnih dela.
Odnos
sa drugim srodnim naukama.
Odnos sa kriminologijom. Krivično pravo i kriminologija imaju isti cilj a to je
suzbijanje kriminaliteta. Kriminologija to čini putem etiologije –uzroci, i fenomenologijom- pojedini oblici
kriminaliteta. Ona se razvila u samostalnu nauku.
Penologija
se bavi izučavanjem procesa izvršenja krivičnih
sankcija. Ona je deo krivičnog prava.
Predmet kriminalistike
je odrećivanje krivičnog dela i njihovih izvršioca. On
je deo krivičnog procesnog prava.
Kriminalna politika
koja se bavi izučavanjem svih društvenih reakcija na
kriminalitet.
Odnos sa rdugim pomoćnim naukama. Odnos sa sudskom psihologijom
koja je izučavanje
psihologije učinioca prilikom sudskog postupka.
Odnos sa sudskom psihopatologijom
koja je izučavanje
psihopatologije učesnika prilikom sudskog postupka
Susdka medicina
koja je dijagnosticiranje uzroka smrti.
13. POJAM MEĐUNARODNOG KRIVIČNOG PRAVA
