OBAVLJANJE POSLOVA U VEZI SA LIČNIM STATUSOM GRAĐANA
Lični status građana
Zbog toga što ljudska prava zahtijevaju stvarnu zaštitu i što predstavljaju
osnovnu karakteristiku demokratije u državi, zakonodavstvo BiH usvojilo je
šesnaest međunarodnih konvencija koje su sastavni dio Ustava BiH. Između
ostalog, prihvaćena je i Evropska Konvencija o zaštiti ljudskih prava i osnovnih
sloboda koja se u BiH zakonodavstvu direktno primjenjuje, i ima pravnu snagu
veću od svih naših zakona.
Poslovi u vezi sa ličnim statusom građana
Poslovi koje državni organi uprave obavljaju u vezi sa ličnim statusom građana
obuhvataju:
1. uspostavljanje i vođenje evidencija o ličnom statusu građana i
2. mijenjanje osnovnih elemenata ličnog statusa statusa građana u vezi
ličnog imena, državljanstva i evidencija o matičnim knjigama.
Lično ime
Lično ime je pravo svakog čovjeka, a korištenje imena je njegova dužnost. Ime
se sastoji od imena i prezimena, a način dodjele imena, kao i svi ostali poslovi u
vezi sa ličnim imenom, utvrđeni su «Porodičnim zakonom». Kod promjene
imena, ukoliko je u pitanju maloljetnik, neopohodan je sporazum roditelja, a
ukoliko je dijete starije od 10 godina neophodna je i saglasnost djeteta. U
slučaju vođenja krivičnog postupka, ne može se vršiti promjena ličnog imena
dok krivični postupak traje. Rješenje o promjeni ličnog imena donosi organ
uprave.
Državljanstvo i državljanski status
Državljanstvo je veza između čovjeka i države. Državljanstvo se u teoriji shvata
na dva načina i to, kao:
1. kao pravna cjelina i
2. kao pravni odnos.
1. Kao pravna celina, državljanstvo predstavlja skup pravnih normi
kojim se regulišu odnosi između države i državljana.
2. Kao pravni odnos, državljanstvo se shvata u javno-pravnom smislu
kao odnos između fizičkog lica (državljanina) i suverene države na
osnovu kojeg to lice ima određen status. Na osnovu njega, lice ima
odgovarajuće obaveze i formalno-pravno, njemu su dostupna sva
građanska, politčka i ekonomsko-socijalna prava u toj državi, bez
obzira da li trenutno u njoj boravi ili se nalazi na stranoj teritoriji.
Državljani
Državljani su fizička lica koja su pravno vezana za određenu državu iz čega za
njih proizilaze određena posebna prava i dužnosti. Državljanima su dostupna
sva politička, građanska i ekonomskosocijalna prava, bez obzira da li se nalaze
na njenoj teritoriji ili u inostranstvu.
Stranci
Stranci su sva ona fizička lica koja nisu državljani države u kojoj borave. To su
lica koje borave na teritoriji jodne države, a državljani su neke druge države.
Država može zabraniti strancima da ulaze na njenu teritoriji, odnosno, dozvoliti
im da ograničeno u njoj borave. Obično se dozvoljava boravak strancima kao
turistima na teritoriji jedne države u trajanju od tri do šest mjeseci.
Lica bez državljanstva
Apatridi su lica bez državljanstva. Njih nijedna država ne smatra svojim
državljanima niti strancima, bilo iz razloga što nisu stekli državljanstvo u
momentu svog rođenja, bilo zbog toga što su ga izgubili, a nisu stekli novo od
neke druge države.
Osnovni načini sticanja državljanstva
Državljanstvo kao pravni odnos između fizičkog lica i suverene države stiče se
na osnovu određenih načina sticanja državljanstva, a prestaje na osnovu
određenih načina prestanka prestanka. Načini sticanja državljanstva mogu biti
dvojaki:
1. osnovni i
Prirođenjem (naturalizacija), predstavlja osnov sticanja državljanstva za strance,
odnosno, državljane druge države. Uslovi su: - da ima navršene određene
godine života, - da poznaje jedan od jezika koji se kao službeni govore u državi
državljanstva koje stiče - da mu nije izrečena mjera sigurnosti protjerivanja iz
države državljanstva u pitanju, - da nije pravosnažno osuđeno za izvršenje
krivičnog djela na kaznu u određenomm vremmenskom trajanju. - da se
odrekne ranijeg državljanstva. U pojedinim državama postoji tzv. «olakšana
naturalizacija« koja podrazumijeva sticanje državljanstva ukoliko je strani
državljenin imao zaključen brak sa državljaninom države čije državljanstvo stiče
određeno lice u neprekidnom trajanju od određeni broj godina i ukoliko se
odrekao ranijeg državljanstva.
Sticanje državljanstva na osnovu međunarodnih ugovora
Sticanje državljanstva na osnovu međunarodnih ugovora, predstavlja način
sticanja državljanstva koji postoji po međunarodnom pravu, na osnovu
usvojenih konvencija o državljanstvu.
Prestanak državljanstva i dvojno državljanstvo
Državljanstvo prestaje na neki od slijedećih načina:
1. po sili zakona (kada lice stekne državljanstvo neke druge države);
2. odricanjem od državljanstva;
3. otpustom iz državljanstva;
4. oduzimanjem državljanstva i po međunarodnim ugovorima.
Bipatridnost, odnosno, dvojno državljanstvo podrazumijeva da domaći
državljani mogu imati i državljanstvo druge države, pod uvijetom da postoje
zaključeni bilateralni sporazumi između domaće države i države čije
državljanstvo traži određeno lice.
Evidencija o ličnom statusu građana
Jedan od načina vršenja materijalnih radnji jeste i vođenje evidencija o ličnom
statusu građana koju vode organi državne uprave. Radi se o evidencijama čije je
vođenje obavezno. One sadrže lične podatke o činjenicama koje su vezane za
sva lica koja se upisuju u javne evidencije čije vođenje je regulisano zakonom i
podzakonskim aktom. Pod evidencijama o ličnom statusu građana
podrazumijevamo:
1. matične knjige i
