UNIVERZITET U TRAVNIKU
PRAVNI FAKULTET
OPĆE PRAVO
EKONOMSKI KRIMINAL
- seminarski rad iz Organizovanog kriminaliteta -
Kiseljak, april, 2018.
Sadržaj
1.
Uvod
........................................................................................................
3
2.
Ekonomski kriminal ................................................................................
4
2.1. Pojam ekonomskog kriminala ...........................................................
4
2.1.1. Privredni kriminal .................................................................
5
2.1.2. Pojavni oblici ekonomskog kriminala ..................................
8
2.2. Pravni osnov o uređenju ekonomskog kriminala ...............................
9
2.2.1. Međunarodni dokumenti .......................................................
9
2.2.2. Domaće zakonodavstvo ........................................................
12
2.2.2.1. Povreda ravnopravnosti u vršenju privredne
djelatnosti ..............................................................
12
2.2.2.2. Krivotvorenje novca .............................................
12
2.2.2.3. Krivotvorenje vrijednosnih papira ........................
13
2.2.2.4. Krivotvorenje znakova za vrijednost ....................
13
2.2.2.5. Krivotvorenje znakova za obilježavanje robe,
mjera i tegova ........................................................ 14
2.2.2.6. Pranje novca ..........................................................
14
2.2.2.7. Porezna utaja .........................................................
14
2.2.2.8. Neplaćanje poreza .................................................
15
2.2.2.9. Nedopuštena trgovina ...........................................
15
2.2.2.10. Nedopuštena proizvodnja .....................................
15
2.2.2.11. Krijumčarenje .......................................................
16
2.2.2.12. Organiziranje grupe ljudi ili udruženja za
krijumčarenje ili rasturanje neocarinjene robe ...... 16
2.2.2.13. Carinska prevara ...................................................
17
3.
Zaključak
................................................................................................
18
4.
Literatura
.................................................................................................
19
2
2. Ekonomski kriminal
2.1. Pojam ekonomskog kriminala
Ako sagledamo izvršena krivična djela u njihovoj cjelini uočićemo da ih karakterišu
neki zajednički elementi, po kojima se one svrstavaju u istu kategoriju društvenih
pojava, a to je kriminalitet. Jedna od takvih karakteristika jeste inkriminisanost, kao
izraz njihove antisocijalnosti i društvene opasnosti. Ali ipak, kriminalitet ostaje kao
jedna veoma složena i heterogena pojava.
1
U večini slučajeva, među raznim krivičnim
djelima i njihovim izvršiocima ima malo zajedničkog. Tako između privrednog
kriminaliteta, krvnih delikata, seksualnih delikata, političkih krivičnih djela ima veoma
malo ili nimalo dodirnih tačaka. Ta se različitost ispoljava, čak i kod krivičnih djela iste
vrste. Da bi se unio određeni red u taj mozaik raznih inkriminisanih ponašanja, vrše se
razne podjele pod tipovima i grupama. U literaturi se zato nailazi na mnoge klasifikacije
kriminaliteta, koje se zasnivaju na raznim kriterijima.
Jedna od čestih podjela jeste ona koja djeli krivična djela prema težini i stepenu
društvene opasnosti, na teška i laka krivična djela.
Kao teška krivična djela navode se: ubistva, pljačke, provalne krađe, silovanja,
falsifikati, prevare i sl.
2
Laka krivična djela su: sitne krađe, remećenje javnog reda i mira, uvrede, klevete i sl.,
za koje se izriču i lakše kazne. Struktura kriminaliteta može biti izvršena i na osnovu
drugih kriterija kao što su: priroda izvršenih krivičnih djela, karakter i vrsta zaštitnog
objekta, oblasti društvenog života i vrijednosti koje su njima napadnute, moralni
elemenat, pol i starosne kategorije, mjesto i vrijeme izvršenja krivičnih djela i drugi.
3
Zatim dolazi i podjela na primarne delikvente i recidiviste, i druge podjele. U novije
vrijeme se javlja podjela na klasične i novije oblike kriminaliteta. Klasična djela
napadaju dobra koja se smatraju društvenim vrijednostima u materijalnom ili moralnom
smislu, manje – više, u svim društvenim sistemima. Gornje izlaganje pokazuje da se
mogu praviti razne klasifikacije i tipologije kriminaliteta – šire ili uže, da se on može
1
Sućeska, M. (2006). Osnovi ekonomskog kriminaliteta. Sarajevo: FKN.
2
Bačić, F., Šeparović, Z. (1997). Krivično pravo: Posebni dio. Zagreb: Informator.
3
Sućeska, M. (2006). Osnovi ekonomskog kriminaliteta. Sarajevo: FKN.
4
djeliti na osnovu raznih kriterija, što zavisi prije svega od cilja, kome treba da služi
određena klasifikacija. Uprkos istaknutoj heterogenosti, može se reći da se kriminalno
ponašanje, na osnovu izlaganja posebnih tipičnih obilježja, prije svega etiološkog
karaktera može djeliti na razne klase i tipove. Ranije su dolazile više do izražaja podjele
po klasama, a danas po tipovima. Pošto se tip formira na bazi kompleksa više
korelativno povezanih obilježja, jednom tipu treba da pripadaju oni oblici kriminaliteta
koje karakteriše određeni broj obilježja, koja pokazuju krivična djela i njihove izvršioce.
To su tzv. “idealni tipovi “. Pored nih postoje i “mješoviti tipovi “, kao i oblici
kriminalnog ponašanja koji ne pripadaju ni jednom tipu.
4
Kao što vidimo, riječ je o važnom i složenom pitanju koje zaslužuje posebnu analizu i
izučavanje, u koje se ne možemo upuštati ovom prilikom. Zbog toga ćemo se u našem
daljem izlaganju, ne ulazeći u takvu egzaktniju analizu tipologije kriminaliteta zadržati
samo na privrednom - ekonomskom kriminalitetu.
2.1.1. Privredni kriminal
U vezi sa pojmom privrednog kriminala postoje razna shvatanja koja variraju od zemlje
do zemlje, a često se dešava da ni u istoj zemlji ne postoji saglasnost među pojedinim
piscima.
5
Privredni kriminalitet se javlja kao krivično – pravna kategorija. Pojam
privrednog kriminaliteta nije dobio precizne odredbe ni u krivično pravnoj teoriji i
praksi BiH i zemalja ex Jugoslavije, gdje se shvatanja pojedinih pisaca manje ili više
razlikuju. Jedni kažu da su djela privrednog kriminaliteta ona ponašanja fizičkih i
pravnih lica koja prouzrokuju opasnosti i nanose štetu novoj društvenoj i ekonomskoj
politici, a drugi ističu da je za privrdno krivično djelokarakterističan napad na
organizaciju i funkcionisanje privrednog sistema, dok treći polaze od inkriminisanih
napada na privredni sistem uopće, dok četvrti smatraju da se njihova suština svodi na
pričinjavanje štete imovini pri vršenju privrednih aktivnosti itd. Uobičajeno je shvatanje
zasnovano na pravnoj klasifikaciji materijalnog krivičnog prava koje podrazumijeva
pod privrednim kriminalitetom one izvršene djelatnosti kojima se napada privredni
sistem nacionalne privrede, a koje su inkriminisane u odredbama Krivičnog zakona
6
.
4
Sućeska, M. (2006). Osnovi ekonomskog kriminaliteta. Sarajevo: FKN.
5
Bačić, F., Šeparović, Z. (1997). Krivično pravo: Posebni dio. Zagreb: Informator.
6
Krivični zakon Bosne i Hercegovine („Služebeni glasnik BiH”, br. 3/03, 32/03, 61/04, 30/05, 53/06,
55/06, 32/07, 08/10, 47/14, 22/15, 40/15).
5
