FAKULTET ZA OBRAZOVANJE DIPLOMIRANIH
PRAVNIKA I DIPLOMIRANIH EKONOMISTA ZA
RUKOVODEĆE KADOVE U NOVOM SADU
SEMINARSKI RAD
PREDMET: SOCIOLOGIJA
Tema: Društvo
Mentor: Student:
Prof. dr. Mehmed Avdagić Marina Malušević
Br. Indeksa: I 34-12
Novi Sad, oktobar 2012. god.
S A D R ŽA J
U V O D ……………………………………………………………………..……………. 3
I. DRUŠTVO I DRUŠTVENA STRUKTURA………………………………………….. 4
1.1.
Pojam društva............................................................................................................. 4
1.2. Konstitutivni elementi društvene structure…………………………….…………... 5
1.2.1. Društveno delovanje................................................................................................... 6
1.2.2. Društveni odnosi…………………………………………..…………………………. 7
1.2.3. Društvene grupe........................................................................................................... 9
1.2.4. Društvene ustanove (institucije)................................................................................. 10
II. DRUŠTVENE ZAJEDNICE........................................................................................ 11
2.1. Srodničke društvene zajednice................................................................................... 11
2.2. Etničke zajednice......................................................................................................... 12
2.3. Lokalne društvene zajednice........................................................................................ 12
III. OSNOVNI OBLICI DRUŠTVENE
NEJEDNAKOSTI I STRATIFIKACIJE..................................................................13
IV.
LJUDSKA REPRODUKCIJA I LJUDSKO DRUŠTVO...................................16
4.1.
Pojam i dimenzije ljudske reprodukcije.....................................................................16
4.2.
Pojam i glavna obeležja porodice..............................................................................16
V. EKONOMIJA I DRUŠTVO......................................................................................... 17
5.1. Pojam ekonomije i njena uloga u društvu....................................................................... 17
5.2. Rad i podela rada........................................................................................................... 18
5.3. Svojina........................................................................................................................... 19
5.4. Tehnologija i organizacija.............................................................................................. 19
VI POLITIKA I DRUŠTVO
6.1. Pojam, nastanak i uloga politike u društvu..................................................................... 19
Z A K LJ U Č A K ...................................................................................................... 20
L I T E R A T U R A ........................................................................................................... 21
2
I.
DRUŠTVO I DRUŠTVENA STRUKTURA
1.1. Pojam društva
Sam pojam "
društva
" je tokom istorije imao različita značenja. Sve do osamnaestog
veka ovaj pojam je bio istovetan sa pojmom država, odnosno ljudsko društvo je
poistovećivano s državnom zajednicom. Tek sa nastankom i usponom građanskog društva
tokom 18. veka počinje da se pravi razlika između države i društva, naime od tada se
društvo shvata šire od države, jer obuhvata i sferu ciljno racionalnog delovanja pojedinaca
na području privrede i prava (ugovornih odnosa). Tako se u teorijama društvenih ugovora,
zatim u engleskoj političkoj ekonomiji i klasičnoj nemačkoj filozofiji, pojam društva
upotrebljava, kako u pravno političkom smislu, tako i kao društveno-ekonomska kategorija.
Sa konstituisanjem i razvojem sociologije nastale su brojne sociološke teorije i pravci
koji različito shvataju suštinu društvenih pojava i opštu prirodu ljudskog društva. Taj široki
spektar raznovrsnih shvatanja društva, može se podeliti u tri glavna sociološka pravca:
●
individualističk
i (nominalizam)
● kolektivistički
(realizam) i
●
dijalektički
Zagovornici individualističkih socioloških teorija smatraju da društvo ne postoji izvan
pojedinca.
Zagovornici kolektivističkih teorija – klasičnih i delom savremenih funkcionalističkih
teorija – smatraju da je društvo samostalan deo stvarnosti, potpuno nezavisan od pojedinaca
– društvo je za njih
kolektivan organizam
Dijalektičko shvatanje društva teži da prevaziđe jaz između individualističkog i
kolektivističkog shvatanja društva – pojedinac i društvo su realni entiteti objektivne
stvarnosti.
Ljudsko društvo shvaćeno kao trajna globalna zajednica ljudi ima u sociologiji dva
značenja:
Prema prvom
, užem
i rasprostranjenijem značenju, globalno društvo se shvata kao
istorijski konkretna, trajna i relativno samodovoljna ljudska zajednica omeđena određenom
užom teritorijom, u čijim okvirima ljudi razvijaju sve neophodne društvene aktivnosti
kojima se zadovoljavaju temeljne potrebe svakog pojedinca i cele zajednice.
Tokom ljudske istorije konkretna globalna društva imala su različite oblike, počev o horde,
preko roda i plemena, do naroda i savremene države nacije. U tom smislu se danas govori o
srpskom, francuskom, ruskom, kineskom, američkom i drugim društvima.
Prema drugom
, širem
značenju globalno društvo se shvata kao univerzalna ljudska
zajednica tj. čovečanstvo. Sve do sredine prošlog veka čovečanstvo je uglavnom tretirano
kao ljudska zajednica koju sačinjavaju manje ili više međusobno povezana, istorijski
konkretna globalna društva.
U naučnom
smislu, društvo se određuje kao totalitet društvenih pojava, procesa i
odnosa. Društvo je proizvod uzajamne delatnosti ljudi – socijalne interakcije. Društvo je i
složena ljudska zajednica nastala na bazi potreba i interesa.
4
Društvo je, takođe, i najviši vid udruživanja ljudi radi opstanka i razvoja. U svim ovim
određenjima uočavamo veze i odnose među ljudima koje su trajnog karaktera, koje se
prenose iz generacije u generaciju, menjaju i razvijaju.
1
1.2. Konstitutivni elementi društvene strukture
S obzirom da sociologija proučavajući društvo, proučava i društvene pojave koje u
svojoj ukupnosti međusobno povezane obrazuju ljudsko društvo, to se kao jedan od prvih
zadatakasociologije nameće potreba da se izvrši klasifikacija i utvrde međusobni odnosi
između tih pojava, odnosno da se utvrdi struktura društva, s obzirom na odnose koji postoje
između elemenata iz kojih se ona sastoji kao i da se utvrdi dinamika društva, s obzirom na
karakter promena elemenata društva koje dovode do njegovog kretanja.
Sociologija je, od svog konstituisanja u samostalnu nauku, bila usredsređena na proučavanje
strukture društva kao celine i pojedinih njegovih delova. Međutim, u sociologiji ne postoji
jedinstveno shvatanje strukture društva. Tako npr. zagovornici individualističkih teorija
društva smatraju da društvo nema strukturu, jer je ono zbir pojedinaca povezanih
psihološkim interakcijama dok sociolozi klasične funkcionalističke orijentacije, pripadnici
tzv. Dirkemove škole, vide društvo kao realnu celinu, čiju strukturu čine: kolektivne
predstave ( ideje i norme), društvene institucije ( zatečeni i ustanovljeni obrasci mišljenja
osećanja i ponašanja ljudi) i morfologija društva ( prostorni, demografski, tehnički, etnički i
drugi činioci).
Marksisti dogmatske orijentacije u strukturi globalnog društva razlikuju tri osnovna
elementa: ekonomsku bazu, pravno-političku nadgradnju i oblike društvene svesti.
Ekonomska baza, po njima, ima primaran značaj u strukturi društva, jer iz nje proizilazi
pravno-politička nadgradnja i odgovarajući oblici društvene svesti (religija, moral, običaji,
nauka ideologija, filozofija i drugi oblici svesti).
Dakle, društvena struktura se sastoji iz dva osnovna načela:
ekonomske osnove i
društvene
nadgradnje, s tim što se društvena nadgradnja diferencira na
društveno- političku organizaciju društva i oblike društvene svesti.
Ekonomska osnova
- predstavlja oblast društvene proizvodnje materijalnih dobara
koja omogućava društvenu i individualnu egzistenciju čoveka.
Društvenu nadgradnju
- sačinjavaju sve ostale oblasti društvene stvarnosti koje su u
krajnjoj liniji uslovljene ekonomskom osnovom društva. To su grubo diferencirano
društveno- politička organizacija društva (država, pravne institucije, političke
organizacije) i društvena svest koja se sastoji iz pravno- političke nadgradnje i viših
oblika svesti (religija,moral, filozofija, nauka i umetnost )
Specifičnosti strukture jednog društva – političke, ekonomske i kulturne – utiču i na
celokupan karakter datog društva. Kretanjem i razvojem društva menja se i njegova
struktura. Što je društvo razvijenije, u njemu se ostvaruje sve veća diferencijacija, struktura
1
dr Ivan Šijaković ( 2008) “ Sociologija”- Ekonomski fakultet, Banja Luka, str.36
5
