UNIVERZITET U BANJOJ LUCI
EKONOMSKI FAKULTET
BANJA LUKA
MEĐUNARODNE FINANSIJSKE ORGANIZACIJE
I POZICIJA BANAKA
Seminarski rad
Predmet: Savremeno bankarstvo
Mentor: Dr Dragana Bašić
Studenti: Biljana Duvnjak, broj indeksa 282/09
Marija Ključević, broj indeksa 47/10
Banja Luka, april 2015.
1. GRUPACIJA SVJETSKE BANKE
1.2. Međunarodna banka za obnovu i razvoj (International Bank for
Reconstruction and Development-IBRD) - nastanak
Na međunarodnoj monetarnoj i finansijskoj konferenciji u Breton Vudsu, održanoj jula,
1944.godine, uz učešće 44 zemlje, odlučeno je da se osnuje Međunarodni monetarni fond i
Međunarodna banka za obnovu i razvoj. Njihov zadatak je da obezbijede međunarodnu monetarnu i
finansijsku saradnju. Prva u oblasti međunarodnih plaćanja, deviznih kurseva i pružanja pomoći za
otklanjanje kratkoročnih neravnoteža u platnom bilansu, a druga u oblasti srednjoročnog i
dugoročnog finansiranja, Međunarodna banka za obnovu i razvoj počela je sa radom 26. juna 1946.
godine.
Pod okriljem Međunarodne banke za obnovu i razvoj formirane su kasnije još četiri afilijacije:
Međunarodna finansijska korporacija ( IFC) 1956. godine
Međunarodno udruženje za razvoj (IDA) 1960. godine
Multilateralna agencija za garantovanje investicija (MIGA) 1985. godine
Međunarodni centar za rješavanje investicionih sporova ( ICSID) 1966. godine
IBRD i IDA se zajedničkim imenom nazivaju Svjetskom Bankom; dok se pod Grupom Svjetske
banke podrazumjevaju svih pet institucija: IBRD, IDA, IFC, MIGA i ICSID.
Banka ima veoma razvijenu saradnju sa Međunarodnim monetarnim fondom. Razmjenjuju
informacije o programima svojih aktivnosti, kreditnim operacijama, ekonomskim problemima i
perspektivama zemalja članica, radu međunarodnih institucija i sl.
1.1.2. Ciljevi i organizacija
Osnovni cilj IBRD je da obezbijedi finansiranje onih projekata koji su značajni za nacionalnu
privredu, a za koje nije zaniteresovan privatni kapital jer nisu neposredno profitonosni (kao objekti
infrastrukture ), jer su potrebni veći iznosi ulaganja i jer je prisutan veći rizik. Banka ne konkuriše
privatnom kapitalu, već upravo stvara povoljne uslove za njegov plasman.
Osnovni zadaci IBRD su:
da olakšavanjem investiranja kapitala u proizvodne svrhe pomaže obnovu i razvoj zemalja
članica
da podstiče privatne investicije u inostranstvo putem garancija
da stavlja na raspolaganje, pod povoljnijim uslovima i za proizvodne svrhe, finansijska
sredstva i
da podsticanjem međunarodnih investicija pomaže na duži rok ravnomjerno razvijanje
međunarodne trgovine.
U prvim godinama poslije rata osnovna pažnja je bila posvećena obnovi privreda ratom razorenih
zemalja. Kada je počeo da funkcioniše Program evropske obnove (Maršalov plan), Banka se više
okrenula finansiranju nerazvijenih zemalja.
Banka broji oko 185 zemalja članica. Sjedište joj je u Vašingtonu. Treba istaći da je članstvo u
Banci uslovljeno članstvom u Međunarodnom monetarnom fondu.
Banka je organizovana u vidu akcionarkog društva. Njen osnivački kapital sastojao se u početku od
100.000 akcija u vrijednosti od po 100.000 dolara, odnosno ukupno 10 milijardi dolara. Udio
pojedinih zemalja (kvota), određen je prema njihovoj ekonomskoj snazi. Zemlje članice su stvarno
uplaćivale samo 20% od upisane kvote, i to 2% u zlatu ili dolarima, a 18% u nacionalnoj valuti.
Preostalih 80% kvote zemlje članice drže na posebnom računu kod svoje centralne banke u
nacionalnoj valuti. Ova sredstva služe kao
sigurnosna rezerva
za pokriće obaveza Banke, ukoliko se
za to javi potreba. Do sada ova sredstva nisu nikada korišćena. Dio kvote koji se uplaćuje stalno se
smanjivao, tako da sada iznosi 3%, od čega 0,75% u zlatu ili dolarima, a ostali dio od 2,25% u
nacionalnoj valuti, a 97% se drži u vidu sigurnosnih rezervi. Osnivački kapital se kontinuirano
povećavao, tako da je ukupni upisani kapital u 2007. godini dostigao iznos od 190 milijardi dolara,
ali je stvarno uplaćeni kapital 6%, dok preostala 94% čini sigurnosnu rezervu.
1
Broj glasova koji pripada svakoj zemlji članici određuje se prema visini upisane kvote. Svaka zemlja
članica ima 250 glasova i još po jedan glas na svaku akciju upisanog kapitala (jedna akcija sada
glasi na 100.000 SDR). SAD imaju najveći broj glasova, oko 16%, i najveći uticaj na rad Banke. Za
najveći broj odluka potrebna je većina od 85% glasova. Amerikanci imaju i svog predstavnika na
1
IBRD: Annual Report , 2007. god.
sl). Banka daje zajmove po tržišnim uslovima. Kamatna stopa koju plaćaju dužnici za zajmove
dobijene od Banke je neznatno iznad stope koju Banka plaća na prikupljena sredstva na
finansijskom tržištu. Uglavnom se primjenjuju varijabilne kamatne stope koje se utvrđuju dva puta
godišnje (1. januara i 1. jula).
Tabela 1. Namjena zajmova IBRD odobrenih u 2007. god.
S e k t o r i
U d i o u %
Poljoprivreda, ribarstvo, šumarstvo
7
Energetika i rudarstvo
4
Transport
28
Finansije
9
Industrija i trgovina
6
Obrazovanje
3
Vodovod, kanalizacija, irigacija
15
Zdravstvene I socijalne usluge
7
Informatika I komunikacije
1
Javna administracija
21
U k u p n o
100
Izvor: Prof. dr Čenić Jotanović, G.
Međunarodni ekonomski odnosi,
Ekonomski fakultet, Banja Luka 2010.,
str. 240
Banka odobrava srednjoročne i dugoročne kredite sa rokom vraćanja od 15 do 20 godina i grejs
periodom od 3 do 5 godina. Bankarska marža iznosi 0,75%. Zemlje koje su dostigle određeni nivo
razvijenosti
,
isključuju se postepeno iz prava korišćenja zajma Banke. Taj process se naziva proces
graduacije. Za mjeru razvijenosti uzima se dostignuti nivo bruto domaćeg proizvoda po stanovniku
(BDP per capita).
Gornja granica iznad koje se isključuju zemlje
za dodjelu zajma, u 2008. godini je
iznosila 6.275 dolara.
