VISOKA ŠKOLA STRUKOVNIH STUDIJA ZA
KRIMINALISTIKU I BEZBEDNOST
Predmet:Bezbednosna preventiva
Tema:Terorizam
M e n t o r : S t u d e n t :
Prof.dr.Dinic Slavica Panajotovic Milica
Br. indeksa:10/13
Niš,2015
1. Pojam i nastanak terorizma
Reč
terorizam
(terrorism), nastao je od latinske riječi
terror
ili
strah
,
a
pojam
terorizam
je
doktrina i metod borbe za određene ciljeve sistematskom upotrebom nasilja
1
. To znači da je teror
vladavina nasilja, a terorizam kao ideologija je krajnji metod borbe za ostvarivanje političkih
ciljeva putem nasilja i ucena
2
.
Dakle, izvorno značenje pojma terorizam odnosi se na državu kao počinioca terorističkih akata i
na građane kao žrtve. Iako se pod terorizmom podrazumeva unapried smišljeno i organizovano
nasilje u političke svrhe kojim pokušava da se zastraši i slomi otpor onoga protiv koga se
primenjuje, u nauci ne postoji opšteprihvaćena definicija tog pojma zbog postojanja brojnih
subjektivnih razloga, prvenstveno zbog različitog pristupa definiciji objekta i subjekta terorizma.
U savremenom političkom rečniku, pojam terorizam prvi put je popularno upotrijebljen 60-tih
godina delovanjem pripadnika IRA-e u Severnoj Irskoj, ETA-e u Španiji. Savremeni terorizam
nastao je u Evropi i preneo se prvo na Latinsku Ameriku, Bliski istok, a zatim na ostatak sveta,
prilagođavajući se istorijskim i nacionalnim karakteristikama i tradicijama.
Terorizam sa pojavom nemačkog fašizma dobija sasvim novu dimenziju, u obliku novih formi i
metoda delovanja nacističkog pokreta. Era fašizma je karakteristična za pojavu državnog
terorizma u Italiji, Španiji a posebno u Nemačkoj.
Posle II svjetskog rata, usled izraženih narastanja društveno-političkih sukoba u svetu, terorizam
kao ideologija poprimila je svetske razmere (posebno od 60-tih godina), koristeći metod nasilja
kao ekstremni oblik borbe za ostvarivanje političkih ciljeva. U pojedinim regionima sveta (Južna
Amerika, Indokina, Afrika), posebno su bili izraženi nacionalni i politički pokreti koji su
raspolagali sa gerilskim snagama u borbi za slobodu protiv kolonijalne vlasti i autokratskih
režima u određenim zemljama.
I pored sve veće prisutnosti terorizma u svetu i dalje su prisutni dvojni standardi pristupu i
klasifikaciji terorizma. Takav odnos prema terorizmu su nastavile velike i moćne države zapada
posebno SAD, rukovodeći se prvenstveno sopstvenim interesima. Klasičan primer za to je odnos
SAD kao najveće vojno-ekonomske i političke sile prema terorizmu albanskih separatista na
Balkanu, gde su pripadnike albanske terorističke organizacije OVK prikazali kao “borce za
slobodu”, dok su na primer pripadnike Kurdistanske radničke partije u Turskoj prikazali kao
teroriste.
Pošto se nije mogla doneti opšteprihvatljiva definicija terorizma na osnovu opštih karakteristika,
fenomen terorizma može se svesti pod pet elemenata: politička priroda akta terorizma, nasilje,
izazivanje straha kod protivnika, uticaj na širu okolinu i nepredvidljivost akta terorizma.
Terorizam nije samo
najgrublji oblik nasilja, već planski sveobuhvatan i kontinuiran sukob
najčešće između destruktivnih subjekata i aktuelne vlasti unutar jedne države ali i između
država, u kojem napadač usklađen nenaoružanim i većinom oružanim delatnostima nastoji da
kod napadnutog izazove strah, zbog kojeg će pristati na političke ustupke, odnosno da ga potčini
svojoj volji.
1
Politička enciklopedija, Savremena administracija Beograd, izdanje 1975
2
Mala enciklopedija, Prosveta Beograd, izdanje 1986
4
2. Ciljevi terorizma
Terorizam obično ima za cilj da zastraši ili prisili državni subjekt (vladu, pojedine grupe ljudi,
pojedince) i tako objekat napada ispuni tražene zahteve koji mogu biti političke, društvene ili
materijalne prirode. S obzirom na to da je terorizam složena aktivnost u funkciji namernog
izazivanja straha kod građana ili narušavanja autoriteta države, nosioci terorizma raznim
metodama delovanja žele da postignu konkretan cilj.
Politička svrha terorizma je delovanje na volju državnog ili međunarodnog političkog subjekta
nasilnim psihološkim i fizičkim efektima, u cilju ostvarivanja određenih političkih interesa i
ciljeva. U suštini, teroristi široj javnosti žele dokazati da su primorani da tako surovo deluju jer
državni aparat nema sluha za njihove zahteve i time pokazati da su oni žrtve. Tako komuniciraju
s jedne strane sa masom a sa druge strane sa zvaničnim državnim aparatom, pokušavajući se
staviti na nivo ravnopravne pregovaračke pozicije u ispunjavanju svojih zahteva, uglavnom
političke prirode. Ovom strategijom delovanja teroristi žele dovesti državni subjekt u poziciju
popuštanja i time pokazati široj javnosti njegovu nemoć i nesposobnost u rešavanju situacije.
Terorizam u načelu deluje prema Vajtovoj
3
“doktrini nužde”, koja znači da teroristička
organizacija na izvršavanje terorističkog akta kreće tek kada su iscrpnjene sve mogućnosti
ostvarivanja ciljeva političkim sredstvima i proceni da nema alternative rešavanju cilja nasilnim
putem. To znači, da u situacijama u kojima strane u političkom konfliktu nemaju načina da reše
spor na uzajamno zadovoljavajući način a posebno kada je jedna strana drastično nadmoćnija,
onda slabija strana pribegava terorizmu u cilju ostvarivanja svojih ciljeva i interesa. U toj
situaciji slabija strana pošto nema silu i moć kao političko sredstvo ubeđivanja, pribegava
upotrebu terorizma bez alternative kao jedino političko sredstvo, sa Makijavelističkim
razmišljanjem da cilj ne bira sredstvo.
Psihološki efekti terorističkog čina znatno nadmašuju njegove fizičke učinke. Strah je
nameravani efekat, a ne usputni produkt terorizma. Sa strahom se povećava ukupan efekat
terorističkog akta i time neposredno deluje na objekat terorizma. Reakcija javnosti na teroristički
akt može biti u dijapazonu od krajnjeg oduševljenja do osude i najdubljeg gnušanja. U svakom
slučaju terorizam nikoga ne ostavlja ravnodušnim.
Nepredvidljivost terorizma je u svojoj suštini jedna od glavnih karakteristika u izvođenju
terorističkih akcija i dejstava. Zato terorističke organizacije posebno vode računa na
neprdvidljivom izboru objekta, načina i vremena izvođenja terorističkih dejstava. Pod ovim
uslovima ostvaruju početnu prednost u odnosu na državne subjekte, što je u suštini glavna
prednost i ključ dosadašnjeg uspeha terorista u izvođenju terorističkih akcija.
Cilj ovakve terorističke strategije je ostvarivanje međunarodne političke osude i narušavanja
međunarodnog ugleda zemlje do izolacije i ispoljavanja pritisaka i ucena od strane velikih sila i
međunarodnih vojno-političkih i ekonomskih faktora
4
.
3
Johnantan R. White, američki politički teoretičar koji je u svojoj knjizi “Terorizam”, izdanje 2002. godine,
najstudioznije obradio savremeni problem terorizma.
4
Ovakav teroristički scenario je sproveden na KiM od strane albanske terorističke organizacije OVK. Teroristička
strategija OVK je sprovedena uz potpunu političku i logističku podršku međunarodnih centara moći, na čelu sa SAD
i CIA. Kontinuiranim i dobro sihronizovanim terorističkim aktivnostima terorista, neadekvatno je reagovao
odbrambeni sistem SRJ, prevashodno angažujući neadekvatne klasične vojne jedinice, jer policijske snage nisu bile
dovoljne ni sposobne da adekvatno odgovore na terorističke aktivnosti.
5
Slika 1. Klasifikacija terorizma
7
