Univerzitet Crne Gore
Pravni fakultet Podgorica
Seminarski rad iz Krivično procesnog prava
Načelo
ne bis in idem
u krivičnom postupku
Student:
Mentor:
Podgorica,
Uvod
Norme koje regulišu ljudski život i odnose veoma su brojne. Kako je
društvo heterogen i dinamičan predmet regulacije, tako su i pravila koja ga uređuju
izuzetno kompleksna, široka i često neodređena. Pravo, kao veoma značajna
društvena nauka, sastoji se upravo od takvih pravila, zahtjeva, koje postavlja pred
svaku individuu kao društvenog činioca. Norme ne propisuje samo pravo, već i sami
ljudi, regulišući vlastite odnose i uređujući život kako bi funkcionisao u interesu
najšireg dijela društva. Pravne norme se po tome razlikuju od društvenih, jer
predstavljaju volju vladajuće klase izraženu u vidu pravila, zakona, naredbi. Takve
norme čovjeku ostavljaju izbor između postupanja po njima i njihovog nepoštovanja,
ali isključivo u formalnom smislu. Faktički, subjekt je prinuđen da ih poštuje pod
prijetnjom negativne sankcije koja, zavisno od štete koju bi izazvalo nepoštovanje
dotične norme po vladajuću klasu, seže od moralnih do smrtnih kazni. Treba reći da
se kazne koje se sastoje u oduzimanju života prekršiocu norme sve rijeđe
primjenjuju u modernom (krivičnom) pravu, bivajući zamijenjene humanijim i
efikasnijim metodom - rehabilitacijom i prevaspitanjem prekršioca, kako on ne bi
ubuduće kršio iste norme i u skladu sa tim postao koristan član društva.
Druga vrsta pravila jesu društvene norme. One su nastale radi potrebe
regulisanja društvenog ponašanja individua. Ljudi se u društvu ponašaju svjesno, a
ne isključivo prema prirodnim zakonima
1
. Stoga, da bi se takvo ponašanje uredilo i
uskladilo sa opštim interesom društva, ljudi propisuju društvena pravila. Društvena
norma nije ništa drugo do pravilo o ponašanju ljudi u društvu. Nju donosi samo
društvo i usmjerena je na svijest i volju pojedinca. Upravo se na taj način i razlikuju
od prirodnih zakona. Prirodni zakoni utvrđuju ono što se stvarno dešava, nezavisno
od čovjekove volje i htjenja. Društvene norme, pak, propisuju i zahtevaju od čovjeka
određeno činjenje, koje on može, ali ne mora izvršiti. On će postupiti suprotno normi
onda kada smatra da njeno dejstvo nije u skladu sa njegovim ličnim interesima.
Budući da su za društvo bitni opšti interesi, a ne lični, dolazi do sukoba društvene
većine i izolovanih individua. Zbog toga društvo, jednako kao i pravo, propisuje
norme odnosno pravila ponašanja ljudi koja su oni obavezni poštovati, pod
prijetnjom društvene sankcije. Društvene norme su veoma brojne, heterogene i
raznorodne. Uprkos njihovoj složenosti, moguće ih je podijeliti na osnovu toga ko je
zadužen za njihovo sprovođenje, odnosno ko primjenjuje sankciju u slučaju njihovog
nepoštovanja. Prema tom mjerilu, norme dijelimo na one čiju sankciju primjenjuje
neorganizovano društvo, norme čiju sankciju izvršava neka društvena organizacija i
norme koje primjenuje sama država, kao najveći pravni činilac.
Slično je i sa krivičnim pravom. Kako krivično djelo uvijek predstavlja napad
na društvene i civilizacijske vrijednosti kojima svaka država nastoji da osigura
najveću moguću zaštitu, sve savremeni pravni poretci zainteresovani su za
pravovremeno reagovanje na ugrožavanje ili pokušaj ugrožavanja tih vrijednosti,
putem njihovog sprečavanja i sankcionisanja.
Istorijat i razvoj krivičnog postupka
Pravo, po važećem i usvojenom naučnom stavu jedna od tri najstarije
discipline (uz medicinu i teologiju), svoj nastanak vezuje za same početke ljudskog
1
dr Radomir Lukić: Uvod u pravo, Naučna knjiga, Beograd, 1973, str. 19.
2
