Komunikologija

Komunikologija je društvena nauka koja se razvila i u drugoj polovini 20og stoljeća, a nastala je iz
potrebe da se dublje istraži jedinstveni fenomen komuniciranjameđu ljudima.
Temelj stvaranja komunikologije kao nauke dale su:

sociologija, socijalna psihologija, lingvistika i

dr.
comunicare

- razgovor, dogovor

comunitas

- zajednica

Komunikologija proučava komuniciranje u svim oblicima (čovjek-čovjek, čovjek-životinja, čovjek-neživa priroda) ali
u centru pažnje je ipak humano tj. ljudsko komuniciranje. Ona izučava komunikacijske sisteme te oblike i načine
društvenog komuniciranja čovjeka kao svrhu i efekat simbolne interakcije.
Postoje mnoge definicije komunikacije a jednu od njih dao je prof.Tomo Đorđević: “Komuniciranje među ljudima je
elementarni oblik njhovog međusobnog suočavanja u praksi, osmišljava i društveno kvalifikacijski čovjekov
iskustveni akt.”

Komuniciranje

je osnovni nači sporazumjevanja među ljudima.

To je uspostavljanje odnosa u određenim zajednicama. Ono je temeljni socijalni proces koji omogućuje nastanak i
razvoj ljudskih zajednica i društva.

Sredstva komuniciranja su različita i neograničena . Komunicirati se može:

gestom, dodirom, mirisom, znakovima, simbolima, pisanom riječju itd.
Jedna od prvih definicija komuniciranja iz 1909 glasi:
“Komunikacija je mehanizam pomoću kojeg ljudski odnosi egzistiraju i razvijaju se a čine ga svi simboli duha
zajedno sa sredstvima njihovog prenošenja kroz prostor i očuvanju vremena.”
Komunikaciju možemo također definisati kao roces pomoću kojeg ljudski odnos postaje iskustveni akt.Postoje
teoretičari koji smatraju da je čitav ljudski život samo komuniciranje. Načini komuniciranja su različiti, od
najjednostavnijih (koji mogu biti jedna riječ) do najsloženijih (to su filozofski). Najčešći oblik kojim se ljudsko
komuniciranje iskazuje je

govor

. Razvoj jezika omogućava razvoj savremenog komuniciranja. Samo se jezikom

može izraziti i ljudska prošlost, sadašnjost i budućnost. U savremenim teorijama jezika postoje dokazi da jezik nije
samo sredstvo lingvistike-govora već postoje jezici matematike, slikarstva, muzike itd. i u koliko je naše saznanje o
jeziku veće naša komunikacija je uspješnija. Ljudsko komuniciranje se ostvaruje i pomoću

simbola

Simboli

su apstraktna zamjena za konkretne stvari.To su vrste verbalnih znakova koji označavaju predmete,

stanja, zbivanja. Dijele se na:

verbalne i neverbalne, konkretne i apstraktne.

Verbalni

simboli su riječi izgovorene ili napisane.

Neverbalni

su gest, mimika, i razni zvuci.

Konkretni

označavaju konktetne predmete

.
Apstraktni

označavaju pojmove izvan dometa.

Simboli nastaju u procesu “sibolizacije”.

Komuniciranje se može podjeliiti u pogledu na namjere:

s obzirom na opštu namjeru

, kada onaj koji sapoštava želi primaocu nešto saopštiti i uspostaviti

sporazumjevanje

s obzirom na posebnu svrhu

, kada onaj koji saopštava pokušava postići određene ciljeve i ima određene

interese.
Danas postoje 3 faze u načinu komuniciranja:



Čovjek govori čovjeku

(direktna komunikacija)



Čovjek govori čovjeku preko mašinske tehnologije

(štampa)



Čovjek govori mašini, a ona drugoj mašini

(internet)

Da bi komuniciranje bilo uspješno partneri moraju raspolagati:
- prilbližno istim brojem simbola
- simboli koje jedni drugima upućuju moraju imati isto značenje
- Učesnici u komuniciranju moraju voditi računa o tradiciji i kulturi sagovornika

Znak je materjalni nosioc značenja, tj. on posreduje značenje. Osnovna razlika između simbola i
znaka jeste što simbol označava nešto što on jeste, dok znak označava nešto što on sam nije.
Funkcije znaka su:

–

Signalna

- neposredno utječe na ponašanje drugog živog bića

–

Simbolna

- predstavljaju ili dopunjuju stanje, predmet ili događaj

Masovno komuniciranje

je komuniciranje koje se odvija putem tehničkih sredstava, odnosno putem masovnih

medija. Ono je organizovano i institucionizovano komuniciranje putem masovnih medija. Ono je javno.
U masovnom komuniciranju komunikacijski proces se odvija između masovnih medija i neke mase, ali i između
socijalnih grupa i društava. Masovno komuniciranje je po pravilu jednosmjerno i odvija se na relaciji masovni
mediji – masa. Postavlja se pitanje da li je to komuniciranje u pravom smislu riječi. Savremeni mediji, pogotovo u
demokratskim društvima omogućavaju izvjestan

feed beck

i trude se da uspostavi komunikacija između publike i

medija, ali je mogućnost interakcije ograničena. Poruka masovnog komuniciranja je aktuelna jer je riječ o
saopštavanju aktuelnih sadržaja svjesti.

Geneza sredstava masovnog komuniciranja

1453.

Gutenberg izumio štamparsku presu.

To je prva mogućnost da se nekom brzinom štampaju knjige.

Otkriće je omogućilo da se umnožava i razvoj novinarstva.

1835.

Morze je izumio telegraf.

To je bilo drugo veliko pomagalo. Ovim se brzina komuniciranja uvećava

1894.

Braća Limer su izmislili kameru

i snimili prvi film, odnosno prve filmske trake.

1906.

Počelo se raditi sa radio prenosima

1920.

Počela je raditi prva radio mreža

1923.

Počeli su eksperimentalni programi

1927. U Kiseljaku gosp. Slišković izvršio prvi TV prenos slike

1936.

U Engleskoj su počele sa radom prve TV emisije. Drugi svjetski rat je zaustavio sa radom TV emisije, ali

nakon rata došlo je do procvata TV.

1950.

Dolazi do prvih kompjuterskih razvoja, a bez razvoja tehnike ne bismo mogli govoriti o komuniciranju.

1956. TV kao eksperimentalna TV u ex Jugoslaviji
1960. eksperimentalna TV u Sarajevu

Pismo

je upotreba znakova za predstavljanje i saopštavanje misli i riječi. Čovjek je prvo komunicirao pooomoću

gesta, zatim pomoću neartikulisanih grlnih simbola, a tek kasnije pomoću pisma. Pismo se razvilo uporedo sa
razvojem civilizacija.

Piktografija

je prvi stupanj u razvoju pisma, tj. izražavanje misli slikom. Piktografija je nastala onda kada je

čovjek sovje misli izražavao slikom, odnostno jednostavnim crtežom.

Ideografija

je viši stepen piktografije. U ovom slučaju se pokušavaju izraziti i apstraktne ideje. Kao oblik

ideografije danas imamo ideografski znak, a to su saobračajni znakovi.

Fonetsko pismo

je treća faza ili treće pismo. Tu dolazi do savremenih oblika pisma, jedan jezik, jedan znak.

U razvoju savremenih elektronskih medja koriste se sva tri pisma izmješana. Faze koje proizilaze iz ovog
komuniciranja su:

antičko novinarstvo

(pojava štamparije, pisane novine)

zanatska faza

(fotografije, film)

industriska faza

(radio, TV)

Komunikacijski procesi se odvijaju na više nivoa, i to:

INTRAPERSONALNI

Čovjek je partner sam sebi (npr. Meditacija, čitanje knjige, molitva itd.)

INTERPERSONALNI

Ovaj nivo manifestuje društvo komuniciranje tzv.

face to face, ovdje se partneri neposredno

vide, čuju, može se uspostaviti i fizički dodir. Osnovne karakteristike interpersonalnog komuniciranja uključuje:
–       verbalna i neverbalna ponašanja
–       spontana i uvježbana ponašanja
–       uvjeravanja ili razuvjeravanja
Interpersonalno komuniciranje uključuje

relacijsku

sadržajnu

komponentu

Sadržajna komponenta

sastoji se od onog šta je rečeno a

relacijska

komponenta obuhvata način na koji je to

rečeno.

ORGANIZACIONI

Ovaj oblik komunikacije razvija se u hijerarhijskim piramidalnim strukturama i ima

jednosmjerni tok, od vrha prema dnu piramide (npr. direktor izdaje naređenje)

KATEGORIJALNI

Ovaj oblik je komuniciranje među pojedinim dijelovima društvene strukture (npr. mediji

namnijenjeni djeci, ženama, sportistima...)

MASOVNO

- komuniciranje predstavom masovnih medija

Masovna kultura

je kultura masovnog društva. Nastala je u 19.st. uporedo sa formiranjem političke demokratije.

Masovnu kulturu omogućili su masovni mediji, prvo su to bile knjige, časopisi, a zatim stvaranje filma, i TV.

Ubjeđivanje

je utjecaj na psihološku strukturu ličnosti sa ciljem da se pojedinac navede ili ubjedi na ponašanje

kako komunikator želi. Ovo je uspješno kada osoba to shvati kao odraz svojih stavova, a ne nešto nametnuto.

Nagovor

je kada već na oformljenu svijest subjekta djelujemo ubjeđivački i to u vezi nekog konkretnog stava.

Manipulirati

znači uprevljati čovjekom, a to se danas stvara putem sredstava masovnog komuniciranja. Stvoren

je mit o moći masovnih medija i njihovim utjecajem na publiku. Temelji se na tome da mediji pojedincu “usađuju”
način mišljenja, ponašanja, življenja...

Masovno ubjeđivanje

je poseban sociološki i komunikološki fenomen koji se posebno istražuje poslije II

svjetskog rata (Hitler je pomoću radija uspio povesti cijelu naciju u nezapamćen zločin). Masovni mediji obićno ne
pozivaju otvoreno na akciju, već npr. čast, slobodu itd.

Funkcije masovnih medija:

–

Imanentna

u koju spadaju informativna, orjentaciska, namjenska i

akciona.Čovjek prima informacije iz svog neposrednog okruženja – prirodnog i socijalnog. Masovni mediji
posreduju obavještenja uz upotrebu simbola i stvaranju medijske slike stvarnosti.
–

Socijalizirajuća

koja se ralizuju uključivanjem čovjeka socijane

grupe i sisteme i njegovo prilagođavanje društvenim normama i pravilima. Sve to počinje u primarnoj grupi
(obitelji), a nastavlja se u drugim sekundarnim grupama.

– Funkcija društvene aktivnosti

gdje mediji podstiču čovjeka da se

manifestuje kao pripadnik društva, te se na taj način mijenja ili stabilizuje sistem (npr. ekološki pokret, prava djece
itd.)

Detaljna podjela medijskih funkcija:

Politička funkcija

(osnovna funkcija medija)

Kreiranje javnog mijenja

(demokratsko društov se mjeri stepenom razvijenosti javnog mnijenja)

Socijalizatorska funkcija

(uključivanje pojedinaca u politički život)