Is
to
čn
o
S
ar
aj
ev
o
Univerzitet za poslovne i finansijske
studije
SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA
Međunarodne monetarne i finansijske institucije
TEMA
Velika depresija 1929.godine
Mentor: Student:
Sim
ov
ić
M
ari
ja
na
5
Univerzitet za poslovne i finansijske studije
SADRŽAJ
UVOD
______________________3
1. EKONOSKA KRETANJA NAKON PRVOG SVJETSKOG RATA
_________________________________________________________________4
1.1.EKONOMSKE PROMJENE KOJE JE DONIO PRVI SVJETSKI RAT
_________________________________________________________________
5
2
.
POČETAK I RAZVOJ VELIKE EKONOMSKE KRIZE
_________________________________________________________________
6
3. GLAVNA PODRUČJA KRIZE
_____8
4. UTICAJ KRIZE NA SVJETSKU POLITIKU I EKONOMIJU
________________________________________________________________10
5. “NEW DEAL” I KRAJ EKONOMSKE KRIZE
________________________________________________________________11
ZAKLJUČAK
_____
____14
LITERATURA
____1
5
Sim
ov
ić
M
ari
ja
na
5
Univerzitet za poslovne i finansijske studije
1. EKONOSKA KRETANJA NAKON PRVOG SVJETSKOG RATA
Prvi svjetski rat je značajno uzdrmao ekonomije mnogih zemalja, izazivajući posljedice u
svjetskim razmjerama i dovodeći u pitanje položaj do tada vodećih privreda. Došlo je do
repozicioniranja svjetske moći i uticaja. Prije rata Evropa je bila svjetski centar industrije i
kapitala. Međutim, teške borbe koje su se tokom rata vodile na tlu Evrope i masivna razaranja
devastirala su evropske privrede i izazvala štetu od koje se one nisu uspjele oporaviti tokom
čitavog međuratnog perioda.
Prvi svjetski rat doveo je do dramatičnih promjena u geo-političkoj karti svijeta, a prije
svega Evrope. Kraj prvog svjetskog rata označio je i okončanje postojanja carevina koje su u
proteklim vijekovima imale vodeće uloge, predstavljajući uz Veliku Britaniju stožere svjetskog
poretka. Boljševička revolucija u Rusiji izmijenila je društveni poredak i ekonomski sistem u
ovoj zemlji i označila je otpočinjanje razvoja državnog socijalizma, doprinoseći njenom
odsijecanju od ostatka svjetske ekonomije. Drugo evropsko carstvo, Austro-Ugarska carevina je
takođe nestala, raspadajući se uz stvaranje niza novih nacionalnih država. Austrija je ostala u
svojim skromnim granicama, ekonomski značajno uzdrmana doživljavajući krah svoje centralne
banke 1931.-e godine. Sa nimalo manje posljedica bilo je i okončanje postojanja Njemačke
carevine, uz dramatičnu ekonomsku agoniju kroz koju je Njemačka nakon rata prolazila, a koja
se najupečatljivije ispoljavala kroz rast nezaposlenosti i hiperinflaciju koja je kulminirala 1923.-e
godine. Iskustvo koje je Njemačka imala nakon prvog svjetskog rata, naročito vezano za
ekonomski kolaps izazvan nametanjem otplate velikih ratnih reparacija i stalnim tenzijama koje
je imala sa Francuskom, pokazalo se kao presudno za budućnost, naročito za otpočinjanje
Drugog svetskog rata.
Sim
ov
ić
M
ari
ja
na
5
Univerzitet za poslovne i finansijske studije
1.1.
EKONOMSKE PROMJENE KOJE JE DONIO PRVI SVJETSKI RAT
Industrijski i finansijski centri do 1914.-e godine nalazili su se u Britaniji, Francuskoj i
Njemačkoj. Nakon rata, ove zemlje su izgubile svoje pozicije dok su SAD popunile nastali
vakum. SAD su bile ne samo na strani pobjednika u Prvom svjetskom ratu, već i pravi dobitnici
od ovog rata. Evropske privrede, Britanija i Francuska, bile su prinuđene da svoje ratne izdatke
finansiraju zadužujući se kod SAD-a. Tako su SAD postale svjetski ekonomski lider od koga su
zavisile evropske privrede.
O promjenama do kojih je u svjetskoj ekonomiji došlo svjedoči i podatak da su prije rata
SAD dugovale evropskim zemljama 4 milijarde dolara, dok su nakon rata evropske zemlje
dugovale SAD-u čak 10 milijardi dolara. Amerika je postala globalni snabdjevač svijeta novcem
i industrijskim dobrima.
Dominacijom Amerike na svjetskim tržištima, došlo je i do značajnih promjena u
tokovima svjetske trgovine. Britanija, koja je do tada dominirala, trgovala je dobrima sa
ostatkom svijeta, kupujući prije svega hranu i sirovine. Za razliku od nje, SAD su u velikoj mjeri
bile okrenute sebi, kao veliki proizvođači hrane, sirovina i industrijskih proizvoda, one nisu
predstavljale značajnijeg uvoznika, već naprotiv izvoznika. Evropske zemlje su svoj uvoz iz
SAD-a finansirale novcem prikupljenim od ratne odštete koje je plaćala Njemačka, dok je sama
Njemačka bila prinuđena da se zadužuje kod SAD-a da bi izmirila svoje obaveze. Tokom 1920.-
ih bilo je više od milijardu dolara američkih investicija u Njemačku.
Američki privredni uspon koji je otpočeo tokom rata nastavlja se sve do Velike
ekonomske krize 1929.-e godine, uz kratkotrajni prekid zbog ekonomske krize 1920-1921.
godine. Riječ je o klasičnom cikličnom usponu, tako da se rast odnosio na sve makroekonomske
pokazatelje. Karakteristika ovog poleta bila je i značajna kreditna ekspanzija, koju je pratila i
povećana tražnja za kapitalom. Kreditna ekspanzija se odnosila kako na kreditiranje same
američke privrede, tako i na plasiranje sredstava u stranim zemljama. S druge strane, kao najveći
zajmoprimalac u ovom periodu javlja se Njemačka.
