16
S A D R Ž A J:
1.
UVOD...............................................................................................................................................2
2.
POJAM I VRSTE PREKRŠAJNIH SANKCIJA......................................................................3
2.1.
Pojam prekršajnopravnih sankcija......................................................................3
2.2.
Vrste prekršajnopravnih sankcija........................................................................4
a) Opšta svrha prekršajnopravnih sankcija..........................................................6
b) Kazne................................................................................................................................6
c) Mjere upozorenja........................................................................................................9
d) Zaštitne mjere............................................................................................................10
e) Vaspitne mjere...........................................................................................................11
f) Nepenalne mjere.......................................................................................................13
3.
ZAKLJUČAK................................................................................................................................15
4.
LITERATURA............................................................................................................................16
16
1. UVOD
Prekršaji su povrede javnog poretka, društvene discipline ili druge društvene
vrijednosti koje nisu zaštićene Krivičnim zakonom ili drugim zakonima kojima se
propisuju krivična djela. U tom smislu, prekršaji su, prvo, povrede određenih
pravnih normi kojima se zabranjuje ili nalaže određeno ponašanje. Prekršaji
su ujedno i povrede duštvene discipline ili drugih društvenih vrijednosti.
Propisivanje određene povrede društvene discipline ili drugih vrijednosti kao
prekršaj ima za svrhu otklanjanja mogućnosti ugrožavanja sigurnosti ljudi
i imovine, nesmetano obavljanje privrednih, kulturnih i drugih društvenih
djelatnosti, miran suživot. Obveza poštivanja društvene discipline i drugih
društvenih vrijednosti jest obveza koja se mora ispunjavati u civiliziranom i
na pravu zasnovanom društvu. Za takva protupravna ponašanja propisuju se i
prekršajnopravne sankcije koje se, pod određenim uvjetima izriču počiniteljima
prekršaja.
Prekršaj je vrsta protupravnog i kažnjivog djela koje se razlikuje od ostalih
protupravnih i kažnjivih dijela, poglavito od krivičnih djela. Premda takva
konstatacija u teoriji nije sporna, ipak je bilo teorijskih prijepora o tome u
čemu je razlika između ta dva kažnjiva djela. U krivičnonopravnoj literaturi,
osobito u starijoj njemačkoj teoriji, bilo je pokušaja da se utvrdi
materijalna (kvalitativna) razlika. Tvrdilo se, primjerice, da krivično djelo znači
povredu naročito vrijednog pravnog dobra, a da je prekršaj samo delikt
neposlušnosti, protupropisno postupanje. Kvalitativno razlikovanje prekršaja i
krivičnog djela odgovaralo je potrebama starog policijskog prava, gdje se načelno
kažnjavala svaka neposlušnost autoritarnom propisu i gdje u prekršajnom pravu
nije važilo načelo
nullum crimen nulla poena sine lege
. Prihvaćanje načela
zakonitosti u prekršajnom pravu, tj. načela da se za prekršaj može kazniti samo
za djelo unaprijed predviđeno pravnom normom kao prekršaj i samo sankcijom
koja je unaprijed propisana za određeni prekršaj, rezultiralo je posljedicom
da je razlika između krivičnih djela i prekršaja samo formalna
(kvantitativna). Činjenica je da su prekršaji blaže povrede određenih
društvenih vrijednosti od krivičnih djela i da ih prati blaža društvena osuda (tj.
blaža sankcija) nego kod krivičnog djela. Zbog toga se pravi razlika u propisima
kojima se mogu propisivati ta kažnjiva djela, u tijelima koja provede postupke, u
procesnim pravilima, sankcijama koje se izriču, u načinu izvršenja sankcija i sl.
16
Zaštitne mjere su mjere preventivnog karaktera i one se izriču uz kaznu da bi
se otklonila stanja ili uslovi koji mogu da dovedu do ponovnog vršenja prekršaja.
Vaspitne mjere su posebna vrsta prekršajnih sankcija koje se primenjuju prema
maloletnicima učiniocima prekršaja
Sistem sankcija možemo posmatrati kao:
2
1. Monistički i
2. Dualistički.
Monistički sistem sankcija je sistem u kome su jedine propisane prekršajne
sankcije kazne (ovaj sistem se primjenjivao do xx-og Vijeka)
Dualistički sistem sankcija je sistem u kojem su pored kazni propisane i
zaštitne mjere (ovaj sistem uvodi se u praksu Početkom xx-og vijeka).
U prekršajnom pravu, pored kazni i zaštitnih mjera postoje i mjere
upozorenja, koje su u funkciji prekora odnosno upozorenja lica za njihovo
ponašanje. U modernom periodu prisutne su ideje da u oblasti prekršaja treba
afirmisati i mjere i postupke nepenalnog karaktera, kao zamjena za kaznu
(izvinjenje oštećenom, naknada štete i dr.). Postojeći sistem prekršajnih sankcija
ima pluralistički karakter jer sadrži različite sankcije i mjere.
2.2.
Vrste prekršajnopravnih sankcija
Pod prekršajnopravnim sankcijama podrazumijevaju se sve državne
mjere izrečene u prekršajnom postupku počiniteljima prekršaja koje se sastoje u
gubitku ili ograničavanju njihovih prava. Prekršajni zakon određuje u čl. 5. vrste
prekršajnopravnih sankcija koje se mogu propisati za počinjenje pojedinih
prekršaja. S obzirom na činjenicu da se prekršaji mogu propisivati i zakonom i
odlukom predstavničkog tijela jedinice područne (regionalne) i lokalne
samouprave, to je prekršajni zakon posebno odredio koje se prekršajnopravne
sankcije mogu odrediti za prekršaje propisane zakonom, a koje sankcije za
prekršaje propisane drugim propisima.
Prekršajnopravne sankcije za prekršaje propisane zakonom su kazne
(novčana kazna i kazna zatvora), mjere upozorenja (opomena i uslovna osuda),
zaštitne mjere i Vaspitne mjere. Za prekršaje propisane drugim propisima kao
prekršajnopravna sankcija može se propisati samo novčana kazna.
2
prof. dr Miroslav Đorđević, prof. dr Đorđe Đorđević,
Krivično pravo sa osnovama
privrednoprestupnog i prekršajnog prava
, Projuris , Beograd, april 2007, str.129.
16
Za svaku vrstu prekršajnopravnih sankcija zakonom ili drugim propisom
određuje se visina i njihovo trajanje i nijedna sankcija ne može biti
propisana niti izrečena, odnosno primijenjena u neodređenoj visini i na
neodređeno vrijeme. U propisivanju sadržaja prekršajnopravnih sankcija za
pojedine prekršaje i načina njihove primjene treba voditi računa o načelu
razmjernosti sankcije i počinjenog prekršaja, bez prouzročenja suvišnih
tjelesnih i duševnih patnji, nečovječnog postupanja ili ponižavajućeg
odnosa, uz poštovanje ljudskog dostojanstva ili cjelovitosti ličnosti. U prekršajnom
pravu treba implementirati međunarodno priznate standarde u zaštiti ljudskih
prava.
Znači, sistem prekršajnih sankcija i prekršajnih mjera čine:
3
1. Kazne
2. Mjere upozorenja
3. Zaštitne mjere
4. Vaspitne mjere i
5. Druge mjere nepenalnog karaktera.
Pored sankcija, za prekršaj mogu biti izrečene mjere nepenalnog karaktera,
koje su po svojoj prirodi i cilju koji se njima žele postići specifične, a to su:
1. oduzimanje imovinske koristi,
2. obaveza naknade štete,
3. kazneni poeni i
4. lišenje slobode radi naplate novčane
5. kazne.
a)
Opšta svrha prekršajnopravnih sankcija
Opšta svrha propisivanja i izricanja ili primjene svih prekršajnih sankcija je
da svi građani poštuju pravni sustav i da nitko ne počini prekršaj, a da se počinitelji
3
prof. dr Miroslav Đorđević, prof. dr Đorđe Đorđević,
Krivično pravo sa osnovama
privrednoprestupnog i prekršajnog prava
, Projuris , Beograd, april 2007, str.132.
