Uloga MMF-a u savremenoj krizi

UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE

BANJA LUKA

FAKULTET ZA POSLOVNE I FINANSIJSKE STUDIJE

Odjeljenje u Istočnom Sarajevu

Predmet: Međunarodne monetarne i finansijske institucije

SEMINARSKI RAD

ULOGA MEĐUNARODNOG MONETARNOG

FONDA U SAVREMENOJ KRIZE

Student:

Mentor :

Branka Šender Doc.dr Dijana Grahovac
Broj indeksa: II-3659/13

Istočno Sarajevo, Decembar 2013.

Sadržaj :

UVOD ....................................................................................................................... 3

1. MEĐUNARODNI MONETARNI FOND (MMF) ........................................... 4

1.1. Specijalna prava vučenja ................................................................................ 5

1.2. Kvote ................................................................................................................. 5

1.3. Politika uslovljavanja ...................................................................................... 6

1.4. Stend-by aranžmani ........................................................................................ 7

1.5. Finansijska pomoć (pozajmice) ...................................................................... 7

2. UZROCI NASTANKA KRIZA ......................................................................... 8

3. ULOGA MMF-a U SAVREMENOJ KRIZI .................................................... 9

4. NEGATIVNE ULOGE MMF-a ........................................................................ 11

ZAKLJUČAK ......................................................................................................... 13

LITERATURA ....................................................................................................... 14

Uloga Međunarodnog monetarnog fonda u savremenoj krizi Seminarski rad

1. MEĐUNARODNI MONETARNI FOND (MMF)

Na konfernciji Ujedinjenih nacija održanoj 22. jula 1944 god. u Breton Vudsu
četrdeset četri zemlje potpisale su sporazum o osnivanju Međunarodnog monetarnog
fonda (čije je sjedište u Vašingtonu) i Međunarodne banke za obnovu i razvoj (danas
je to Svjetska banka). Osnovane nakon Velike depresije, ove institucije trebale su za
ubuduće da spriječe štetne ekonomske politike koje su doprinijele Velikoj depresiji
tridesetih godina i da ponovo izgrade sistem povjerenja u međunarodnu sradnju i
međunarodni finansiski sistem. MMF je otpočeo sa radom, nakon što je 27.
decembra 1945 god. 29 zemalja ratifikovalo Statut MMF-a.

Prema   „bretonvudskom   sistemu“,   valute   zemalja   članica   MMF-a   mogle   se   da
variraju   samo   u   okviru   uskih   granica   (+   -   1%).     Ovaj   sistem   je   podrazumjevao
prilagodljive   fiksne  devizne   kurseve   svih   nacionalnih   valuta  spram   dolara,   zatim
MMF kao banku koja ne daje klasične kredite budući da sredstva odobravaju na
osnovu uplaćene kvote i Američki dolar kao rezervnoj valuti. Zemlja je u dogovoru
sa MMF-om  mogla da izvrši prilagođavanje deviznog kursa, ali samo ako može da
dokaže postojanje fundamentalne neravnoteže. U suštini zemlja je morala da dokaže
da je preuzela sve razumne mjere, a da se njen spoljnotrgovinski deficit, ipak, nije
mogao   neutralisati   u   dužem   vremenskom   periodu.   Fond   je   davao   kredite   samo
centralnim bankama, i to kada bi im ponestalo deviznih rezervi da brane svoj fiksni
devizni kurs.

Ali „bretonvuds“ je takođe bio sistem osmišljen da jamči jednoj sili, Sjedinjenim
Američkim Državama, nesrazmjeran uticaj u diktiranju pravila po kojima će se voditi
svjetska poslijeratna ekonomija. Američki dolar je ustoličen kao globalna rezrvna
valuta, a institucije bretonvudsa izgrađene su tako da osiguraju SAD poslednju riječ
o tome kako će te institucije raditi.

Kako je ovaj sistem imao određene slabosti došlo

je do njegovog djelimičnog napuštanja početkom 1970-tih.

I ako je bilo mnogo pokušaja da se ovaj sistem očuva, on je ipak u osnovi napušta
kada predsjednik SAD Nikson suspendovao konvertibilnost dolara 1971 god. MMF
tada pokazuje nemoć da utiče na najjače zemlje „zapadne“ hemisfere, koje od 1973
god. praktično počinju da koriste kontrolisano fluktuirajuće devizne kurseve, dok se
Evropa monetarno povezuje u obliku Evropskog monetarnog sistema. MMF slobodu
odabira režima deviznog kursa verifikuje tek 1976 god. na konferenciji u Kingstonu
na Jamajci, a stupa na snagu 1978 god. Takođe MMF uočava manjak sredstava
prikupljenih preko kvota, pa počinje da pozajmljuje od vlasti razvijenih zemalja u
obliku Generalnog ugovora o pozajmljivanju.

http://www.novi-svjetski-poredak.com/2013/11/22/kako-je-stvoren-novi-svjetski-poredak-mmf-i-

svjetska-banka/

Uloga Međunarodnog monetarnog fonda u savremenoj krizi Seminarski rad

1.1.Specijalna prava vučenja

Nakon sloma bretonvudskog međunarodnog monetarnog sistema i proglašavanjem
dolara nekonvertibilnim, bilo je potrebno iznaći novi kvalitetniji instrument
monetarne politike, koji će dugoročno obezbijediti bolje funkcionisanje sistema.

Specijalna prava vučenja –SPV su uvedena kao novi monetarni mehanizam i novi
oblik međunarodne rezervne aktive čije je stvaranje ozakonjeno 1969 god. Taj
mehanizam je nazvan specijalna prava vucenja, a predstavlja vrstu novca, koji bi
trebalo da zameni zlato, po cemu je dobio naziv “knjigovodstveno zlato”. U fazi
uvođenja, svaka jedinica SPV bila je izražena u fiksnoj količini zlata, vrijedila je
0,88671 grama čistog zlata i bila je jednaka jednom USA dolaru na osnovu njegovog
pariteta prema zlatu, da bi se kasnije bazirale na korpu pet ključnih valuta a posle
finansijski kriza 70-tih i 80-tih godina 20 vijeka na četri najznačajnije valute svijeta i
to američki dolar, japanski jen, EU euro i britanska funta. SPV raspodjeljuje se u
bazičnom periodu (period od 5 godina) prema visini nacionalnih kvota MMF-a.

Zemlje članice sistemu SPV dobrovoljno pristupaju, imajući u vidu da se sredstva
SPV mogu koristiti samo za finansiranje deficita, i to članice koje imaju suficit u
platnom bilansu obavezuju se da će od članica koje imaju deficit u platnom bilansu
primiti transfer njihovih SPV preko mahanizma MMF i na osnovu tih potraživanja
odobriti protivvrijednost u konvertibilnim valutama. Operacija specijalni prava
vučenja vrši se u okviru MMf-a. Ako jedna država s deficitom želi da koristi SPV za
pokriće svog deficita, MMF određuje države koje su bavezne da prime SPV od takve
države. U određivanju država koje su obavezne da daju svoju konvertibilnu valutu
drugim učesnicama mehanizma SPV, MMF će dati prioritet onim državama kojima
je nephodno da obnove svoje iznose SPV na svojim specijalnim računima kod
MMF-, bez obzira da li imaju aktivna ili pasivni saldo platnog bilansa ili čvrstu
poziciju u pogledu monetarnih rezervi.

I ako SPV imaju perspektivu kao alternativa

zlatu i rezervnim valutama, nisu dovoljno afirmisana, i dominantno mjesto ipak
pripada deviznim rezervama. Osnovni faktor koji sprečava razvoj SPV je
nepostojanje veze između kretanja međunarodne razmjene i alokacije tih sredstava.

1.2.Kvote

Sredstva Međunarodnog monetarnog fonda formiraju se po osnovu:



uplata zemalja članica,



pozajmica zemalja članica i pozajmica na privatnom tržištu kapitala.

Osnovni i najveći dio sredstava MMF-a potiče iz uplata kvota zemalja članica. Svaka
zemlja članica dužna je prilikom stupanja u članstvo Fonda da uplati pripadajuću
kvotu, i to: 25% u zlatu, a 75% u nacionalnoj valuti. Svaka zemlja članica ima svoju
kvotu u MMF-u koja je utvrđena sporazumno relativnoj veličini njene ekonomije.

Radovanović, D., Klincov, R., Ristić, Ž., Međunarodne monetarne i finansijske institucije, Beograd,

2008., str. 82-83